Weblog over Spinoza, Spinozisme en Spinozana
| De naturâ Rationis est res sub quâdam æternitatis specie percipere Het is de rede eigen om het eeuwige der dingen te zien. Spinoza, Ethica II, 44 c2 |
||
|
Spinoza’s meest Spinoza-beelden |
|
Spinoza-schilderijen, etsen, gravures & illustraties |
Hoe ontstaan de talloze diverse en deelbare dingen uit het ondeelbare Ene?
De opmerking van de spreker bij de lancering van de Spinoza Kring Limburg over het feit dat hij bij de vraag naar de relatie tussen het Ene en het Vele bij Spinoza een 'diversificatie-beginsel' mist, bleef mij bezig houden en deed mij verder zoeken. De kwestie komt neer op de vraag: waarom en hoe bestaan er modi? Waarom is er de natura naturata, zelfs de op oneindige manieren oneindigheid aan modi (infinita infinitis modis, E1/16) en bestaat niet alleen God of de natura naturans? Anders gezegd hoe komt de stroom van de diversiviteit van de natura naturata voort vanuit de ondeelbare eenheid van de natura naturans? Hoe geschiedt die almaar doorgaande opdeling en diversivering van talloze eindige dingen vanuit een ondeelbare eenheid? Wat is de ratio daarvan? Hoe is die samenhang te begrijpen? Hier zijn altijd vragen blijven bestaan, die in de literatuur tamelijk weinig behandeling kregen.
Kolakowski die zich veel met Spinoza heeft bezig gehouden, schrijft in het boek dat vertaald is als Waarom is er iets en niet niets? Kernvragen van de westerse filosofie in 30 filosofenportretten (2009) over Spinoza: “Welk beeld rijst op uit zo’n relatie tussen het goddelijke Absolute en de eindige dingen? Zij maken geen deel uit van God, ze hebben echter evenmin een zelfstandig bestaan. Bovendien kunnen we God niet via deze eindige dingen kennen, wel uitsluitend in en door Hemzelf. Dit is een vreemde constructie en uit Spinoza’s brieven blijkt duidelijk dat hij zich ervan bewust is dat hij er niet in slaagt het cruciale probleem van de relatie tussen God en het bestaan van de dingen bevredigend te behandelen. Het universum dat we door ervaring kennen, is niet God. Door ervaring leren we niets over God, wel door conceptuele analyse. Soms lijkt het alsof voor Spinoza God het enige wezen is, hoewel hij dit niet met zoveel woorden zegt.” (p. 109)[Kolakowski's bewering "dat wij God niet via deze eindige dingen kennen, wel uitsluitend in en door Hemzelf" is aanvechtbaar, vanuit wat Spinoza in het 5e deel van de Ethica schrijft hoe wij juist vanuit het particuliere dingen die wijzelf zijn via scientia intuitiva God leren kennen en daarmee, waar Bartuschat op wijst, de bewijscirkel met het 1e deel rondmaakt. Dat laat ik in dit blog verder rusten, maar het is volgens mij ook een benadering die de tijdelijke en eindige dingen met God, het eeuwige en oneindige verbindt.]
Enfin, zo is het beeld en hierover is relatief weinig literatuur voorhanden. Wel is er veel geschreven over de (schijn)’oplossing’ van de idealisten (Hegel vooral) die stelden dat bij Spinoza de particuliere dingen helemaal geen bestaan zouden hebben – dat ze (dat wij) illusie zouden zijn. Dat Spinoza niet zozeer een atheïst was, maar meer een akosmist: dat hij teveel God en te weinig wereld gaf. Ik heb daarover op dit weblog vaker geschreven.
Lees verder...Ook Spinoza op handige site: "Filosofie Links"
In de links ter rechterzijde van dit weblog, tamelijk bovenaan, heb ik een link opgenomen, omschreven als: Verzameling Filosofie Links. Die linkt door naar www.fambof.nl/links/filosofie/Deze handige site is gemaakt en wordt bijgehouden door Frederik Boven, politiek filosoof, die onderzoek naar burgerschap doet. Zo'n site is op zichzelf al een staaltje van serieus burgerschap.
Het is altijd weer een gezoek hoe je onderwerpen indeelt. Zie welke oplossingen Boven ervoor gevonden heeft. De site is al een heel eind op weg, maar nog duidelijk in ontwikkeling. Zo is er nog niets over Sartre. Ook over Spinoza (Baruch genoemd) is er een rubriek met veel links (o.a. naar dit weblog). Ik zal Frederik Boven voorstellen om Spinoza ook op te nemen in de lijst ‘Vind een filosoof’ op de openingspagina.Ik hoop er regelmatig gebruik van te maken.
Yirmiyahu Yovel over hoe Kant - Michael Della-Rocca over hoe Hume Spinoza las
Op 7 en 8 december 2011 werd, in samenwerking met het Jerusalem Spinoza Institute (dat kennelijk nog bestaat, maar dat geen website heeft) door het Van Leer Jerusalem Institute [cf hier] een International Forum gehouden: Spinoza and His Readers.
Yirmiyahu Yovel (The Hebrew University of Jerusalem and the New School for Social Research) sprak over: Spinoza in Kant’s Critique
Michael Della-Rocca (Yale University) sprak over Hume's Encounter with Spinoza’s RationalismBeide toespraken werden naar Youtube gebracht. [Zie ook hier]
Het graf van Spinoza’s zuster Rebecca op Beth Haim, Curaçao
Kort voor de lezing gisteren in de Tribune zou beginnen ontving ik van een bezoeker, die onlangs een reis naar Curaçao had gemaakt én die regelmatig dit weblog bezoekt, een enveloppe waarin een boekje over de begraafplaats Beth Haim aldaar en een foto van het graf van Ribca/Rebecca. Hoe sympathiek!
In het derde hoofdstuk van Miriam van Reijen’s Het Argentijnse gezicht van Spinoza. Passies en politiek [Klement, Kampen, 2010], in § 3.1. Sporen van Spinoza in Latijns-Amerika, lezen we: “Vanuit Amsterdam vertrokken in de 17e eeuw een aantal Joodse families naar Curaçao, en zo ook Spinoza’s zus Ribca of Rebecca. Zij was na de dood in 1651 van hun zus Miriam met diens weduwnaar Samuel de Casseres getrouwd, en voedde Miriam’s zoon Daniël op met haar en Samuel’s drie eigen kinderen. Samuel de Casseres stierf in 1660, 32 jaar oud. Rebecca regelde in 1677 nog samen met Daniel de erfenis van Spinoza. Zij vertrok nadat zowel Daniel als haar dochter Hana getrouwd waren met haar twee jongere zonen naar Curaçao. Zij stierf er op 25 januari 1695 nadat op 10 januari haar zoon Michael de Casseres eveneens aan de gele koorts was gestorven. Ze liggen begraven op de in 1659 op Curaçao ingewijde begraafplaats Beth Haim. Haar andere zoon, Benjamin, die op Curaçao een succesvol zakenman was geworden stierf kort na zijn vrouw Ester, in 1736 en ook zij werden beiden op deze begraafplaats begraven.
Presentatie Spinoza Kring Limburg en Ethica-boek van Herman Berger
In boekhandel De Tribune in Maastricht vond gisterenavond de presentatie plaats van de Spinoza Kring Limburg (zie hier méér over het initiatief). Daarvan hier een foto-impressie.
Paul Vlas heette allen namens de Spinoza Kring Limburg hartelijk welkom (van die kant kwamen nog enige belangstellenden binnen...)
Vervolgens introduceerde Stan Verdult emerites hoogleraar Herman Berger (rechtsvooraan), auteur van het boek De Ethica van Spinoza. Een handreiking [Garant, Antwerpen/Apeldoorn, 2011], die een toespraak over Spinoza ging houden.
Vanavond 19:30 uur in Maastricht presentatie Spinoza Kring Limburg en Ethica-boek van Herman Berger
Voor méér informatie: klik hier
J.H. [Johannes Hermanus] Gunning jr. (1829-1905) christelijke theosofie tegen Spinoza
Hervormd predikant en theoloog uit (vooral) de 19e eeuw. Hij is een van de ‘vaders’ van de zgn. ethische theologie. Toen in de tweede helft van de 19e eeuw de belangstelling voor Spinoza opkwam en er zelfs aan de oprichting van een standbeeld werd gewerkt liet Gunning een protestgeluid horen. Meermalen. Op 18 nov. 2009 had ik daarover een blog: “Het Haagse Spinoza-standbeeld kwam er, ondanks fel verzet.”
Voor geen theoloog uit de 19e eeuw bestaat nog zoveel belangstelling als voor deze J.H. Gunning Jr. 
Deze maand werd een boekje van 80 pagina's uitgegeven Goed van God denken. Teksten uit Magdalena. De teksten zijn geselecteerd en bezorgd door dr. Leo Mietus die in 2006 gepromoveerd is op Gunning. Als Gunning-onderzoeker participeert hij in een onderzoeksgroep van de Protestantse Theologische Universiteit. Hij is werkzaam als docent aan het Seminarium van de Bond van Vrije Evangelische Gemeenten en bezig met de voorbereiding van een driedelige heruitgave van de belangrijkste werken van J.H. Gunning Jr. – een project van de Stichting Heruitgave Oudere Ethische Theologie in samenwerking met uitgeverij Boekencentrum te Zoetermeer. Deel III zal een indruk geven van “Gunnings gesprek met de traditie en de cultuur. Daarin zullen werken te vinden zijn over Calvijn, Spinoza, Goethe, Schopenhauer, Kingsley en andere denkers.” [cf hier]
Donderdag 26 jan: presentatie Spinoza Kring Limburg en Ethica-boek van Herman Berger
Donderdagavond 26 januari 2012 om 19:30 uur vindt in Boekhandel de Tribune te Maastricht de presentatie plaats van de SPINOZA KRING LIMBURG en tevens van het boek van Herman Berger, De Ethica van Spinoza. Een handreiking [Garant, Antwerpen/Apeldoorn, 2011].
De auteur, emeritus hoogleraar Herman Berger, zal daarbij een korte lezing geven en vervolgens vragen beantwoorden. Toegang: gratis.
Elke belangstellende is van harte uitgenodigd. Klik op onderstaande afbeelding voor de volledige tekst van de uitnodiging.
Op komst van Miriam van Reijen: Spinoza voor managers
Iemand gaf mij de tip: “je moet eens in Google ‘Spinoza voor managers’ ingeven”. En inderdaad: daar verschijnt de aankondiging van een boek dat in maart bij Klement zal verschijnen. Het is van de hand van Miriam van Reijen (Red.) en draagt inderdaad de titel Spinoza voor managers. Het zal zo’n 120 pagina’s tellen en de prijs zal €14,95 bedragen. Het ISBN 9789086870936. Op één boekhandelssite stond al iets meer:
De lezer zal tot zijn verrassing vaststellen dat Spinoza ook de hedendaagse manager veel te zeggen heeft. Hij beschikte over een heuse motivatietheorie, waarin hij het voornamelijk door emoties gestuurde 'passieve' handelen (lijden) onderscheidde van het door rede en inzicht ingegeven 'actieve' handelen (leiden). Deze benadering en vele anderen inzichten van Spinoza komen vrij nauwkeurig overeen met recente ideeën en methoden op het gebied van rationeel-emotief management en effectiviteitstrainingen.
Het boekje is ontstaan uit haar deelname als docent aan de collegereeks "Filosofie voor managers" aan Nyenrode Business University. [PDF]
Kortom, naast Darwin, staks ook Spinoza voor managers.
Lees verder...Revolutie in Spinoza-land. Het epicentrum van het Spinoza-scholarship zou inmiddels in de VS liggen
Er is een kleine revolte gaande in het veld van de Spinoza-studies. De aanvoerder ervan is de nog betrekkelijk jonge Yitzhak Y. Melamed (43), een associate professor aan het Philosophy Department at Johns Hopkins University. Hij leverde bijdragen aan diverse boeken, voornamelijk over Spinoza, redigeerde er zelf enige, organiseerde een tweetal symposia over Spinoza. Hij is al vaker op dit webblog gesignaleerd [cf hier]
Onlangs gaf hij een klaroenstoot af dat volgens hem hét hedendaagse centrum van de Spinozastudie zich nu toch wel in de VS van Amerika bevindt. En hijzelf zit, vermoed ik, in het oog van dat centrum. Als platform voor deze luide klaroenstoot koos hij de Notre 
Dame Philosophical Reviews. Voor de NDPR mocht hij 18 november 2011 het review verzorgen van het Continuum Companion to Spinoza [Wiep van Bunge, Henri Krop, Jeroen M.M. van de Ven & Piet Steenbakkers (eds.), London: Continuum, 2011]. Hij vindt het werk niet onaardig, heeft er naast wat kritiek best wel lovende woorden voor over. Maar…
A.s. donderdag: presentatie Spinoza Kring Limburg en Ethica-boek van Herman Berger
Donderdagavond 26 januari 2012 om 19:30 uur vindt in Boekhandel de Tribune te Maastricht de presentatie plaats van de SPINOZA KRING LIMBURG en tevens van het boek van Herman Berger, De Ethica van Spinoza. Een handreiking [Garant, Antwerpen/Apeldoorn, 2011].De auteur, emeritus hoogleraar Herman Berger, zal daarbij een korte lezing geven en vervolgens vragen beantwoorden. Toegang: gratis.
Elke belangstellende is van harte uitgenodigd. Klik op onderstaande afbeelding voor de volledige tekst van de uitnodiging.
Moses Hess (1812 - 1875) ein Jünger Spinozas
Hierbij laat ik even weten dat Die Zeit in de rubriek ‘Geschichte’ een uitgebreid artikel van VOLKER WEISS heeft over Moses Hess: Der Unbequeme Eine Erinnerung an Moses Hess.
Het staat ook op zeit-online.
In de huidige economische crisis beantwoordt Die Zeit de vraag “warum es wieder lohnt, an Moses Hess zu erinnern: der Unbequeme, radikaler Antikapitalist, glühender Europäer, Visionär eines universellen, egalitären Staates Israel.”
Over Moses Hess had ik op 9 juni 2010 een uitgebreid blog: “Moses Hess (1812 - 1875) een bevlogen Spinoza-fan”. Beschouw dit als een mooie herhalingsoefening.
In het artikel in Die Zeit lezen we: “Hess rebellierte und bildete sich jenseits der religiösen Schriften. Er entdeckte Hegels Philosophie und Spinoza. Sein Erstling, Die Heilige Geschichte der Menschheit, erschien 1837 mit dem Autorenvermerk »von einem Jünger Spinozas«. Und wie der rheinische Landsmann Heinrich Heine sah er sich als »Kind der großen Revolution, die von Frankreich ausging und den Weltteil verjüngte!«.
"Es ging ihm eben nicht anders als vielen jüdischen Jünglingen dieser Generation: sie lernten Deutsch bei Hegel und Latein bei Spinoza." (Schrijft Theodor Zlocisti in zijn biografie over Moses Hess, 1921, p. 22 zie bij archive.org)Verder lezen we in Die Zeit over hoe Hess Spinoza’s TTP naar zijn hand zette met “seinem zweiten Lebensthema: der Gründung eines jüdischen Staates. Sein vorzeitiger Zionismus war dabei eine weitere Frucht der historisch-kritischen Bibellektüren Spinozas. Aus dessen Überlegungen im Tractatus theologico-politicus von 1670 zum »Staat der Hebräer« nahm er den Gedanken einer besonders demokratischen und egalitären Verfasstheit der Juden. In den traditionellen Chassidim Osteuropas sah er das unverfälschte Reservoir eines jüdischen »Volksstaates«.
Theoloog Tholuck werd aanleiding dat Hegel zich fel tegen Spinoza keerde
Friedrich Augustus Gottreu Tholuck (1799 – 1877) was decennialang de belangrijkste hoogleraar theologie aan de piëtistisch georiënteerde universiteit van Halle. In 1823 verscheen van hem ”Die Lehre von der Sünde und vom Versöhner, oder: die wahre Weihe des Zweiflers” (De leer van de zonde en van de Verzoener, of: de echte wijding van de twijfelaar), een boek waarmee hij groot succes had. Hij maakte tijdens zijn leven negen drukken ervan mee en het kreeg vertalingen in het Nederlands, Engels, Zweeds, Deens en Frans.
Maar waarom is dat voor een Spinoza-blog interessant?
Lees verder...23 maart verschijnt Korte Verhandeling in parallelle uitgave 17e Eeuws en hedendaags Nederlands
Hier meer over deze uitgave.
Eerder over de komst van deze uitgave het blog van 2 november 2011
De 'uomo universale' bestaat nog. De ontdekking van Jan Bauwens
Het begon met een tekening van Spinoza die ik nog niet kende en die Google mij aanreikte. Zo af en toe ga ik kijken of er een nieuwe afbeelding van Spinoza of ‘kunst met Spinoza’ op internet is gebracht. Verreweg het meeste van de afbeeldingen die Google dan levert is afkomstig van dit weblog. Maar soms zit er iets nieuws tussen. Eergisteren zat daar deze tekening tussen – eventjes maar, want gisteren en vandaag zat hij er al niet meer bij. Het is dus toeval dat ik hem trof. Uiteraard rust er copyright op, maar ik neem aan dat Jan Bauwens het mij niet euvel duidt dat ik hem in de Spinoza-verzameling op dit weblog opneem. Ik moest even zoeken, maar het werd duidelijk dat de tekening gemaakt is door Jan Bauwens, schrijver, uitgever, filosoof, tekenaar en musicus in Serskamp, een dorp in de Belgische provincie Oost-Vlaanderen.
Hij schrijft op zijn blog, Tisallemaiet, over van alles en nog wat, soms hele lappen tekst, maar vele van deze blogs zijn het lezen waard. Ik heb er een hele poos in gegrasduind. Of hij veel gelezen wordt weet ik niet: reacties kunnen niet op zijn blog worden gegeven.
Verderop in dit blog geef ik wat ik vond aan boektitels. Eerst citeer ik hier een interessante passage, waarin hij Spinoza ‘verdedigt’ tegen de z.i. te materialistisch-fysische interpretatie van Spinoza door Etienne Vermeersch. Het geeft een idee van wat ‘voor vlees we in de kuip hebben’:
Lees verder...De gok van Pascal en de gok van Balling
Pascal over wie ik gisteren een blog had, schreef vooral om ongelovigen en vrijdenkers over te halen tot het christelijk geloof. Balling, over wie gisteren een voorlopig laatste blog, schreef voor (doperse en andere) gelovigen om ze over te halen tot een radicale verlichting door vooral hun eigen verstand te gebruiken. Beiden komen in hun argumentatie o.a. met het voorstel om een gok te wagen, n.l. met te stellen dat de lezer niets te verliezen heeft en alleen maar te winnen als hij meegaat met het voorgestelde.Pascal’s gok (vooral besproken als Pascal’s Wager) is beroemd geworden en wordt als een bijdrage aan de speltheorie beschouwd. Over Balling’s gok wordt zelden of nooit iets vernomen (laat staan dat je onder ‘Ballings Wager’ iets vind), maar Balling kwam met zijn argument wel veel eerder in de openbaarheid dan Pascal. Balling’s argument verscheen in 1662 in Het licht op den kandelaar; Pascal’s argument verscheen voor het eerst, postuum, in 1670 in een uit zijn nalatenschap van fragmenten samengestelde uitgave onder de titel Pensées sur la religion. Na latere, herziene uitgave vooral bekend als de Pensées.
Lees verder...Spinoza en Pascal
Er lijkt me eigenlijk nauwelijks een goede reden om een blog met een vergelijking van Spinoza (1632-1677) met Pascal (1623 – 1662) te hebben. Zij waren wel tijdgenoten, maar hebben waarschijnlijk niet van elkaars bestaan geweten. Maar goed – ooit moet het er een keer van komen. Over de aanleiding waarom dan nu, zodadelijk.
Op deze poster die kunstenaresse Maureen Flynn-Burhoe maakte over Spinoza en tijdgenoten zitten Spinoza en Pascal met hun ruggen naar elkaar. Dat geeft een aardig beeld over de gigantische tegenstelling tussen hen beiden. Groter dan het verschil tussen de transcendente God van Pascal (die van Abraham, Isaak en Jakob) en de immanente God of de Natuur van Spinoza is niet denkbaar. Ze hebben ook een heel verschillende opvattingen over religie, een traditionele/gelovige en een meer moderne/rationele.
De aanleiding is een artikel vandaag in Trouw n.a.v. een recent uitgekomen boek van Rudi te Velde (red.): ‘Pascal als religieus denker’, Klement, 2011, met bijdragen van Bert Blans, Willem Jan Otten, Ad Peperzak, Arjan Plaisier en Rudi te Velde.
De krant geeft korte interviews met twee van de bijdragers, Willem Jan Otten en Arjan Plaisier, en de emeritushoogleraar wijsgerige antropologie Theo de Boer (1932), schrijver van onder meer ‘De God van de filosofen en de God van Pascal’ (1989)
Pieter Balling (? – ca 1669) was Spinoza’s vriend voor 100% Spinozist? [5]
De voortgang van deze reeks is even gestokt. Vóór ik met m’n blog wilde komen waarin ik een antwoord wilde benaderen op de in de titel gegeven vraag, wilde ik eerst nog een omweg maken met het lezen van een boek. Ik wilde meer te weten komen over de wereld van de doopsgezinden en andere christelijke denominaties in de 16e en 17e eeuw. Daartoe las ik voorbije dagen S. Zijlstra: Om de ware gemeente en de oude gronden: geschiedenis van de dopersen in de Nederlanden, 1531-1675. 1) Een zeer uitgebreide studie die veel informatie geeft en een behoorlijk inzicht verschaft in het ontstaan en de ontwikkelingen van het doperdom in Europa met accent op Nederland. Dit even ter verklaring waarom mijn reeksje even stokte.Ik deed dat temeer daar ik de opgeworpen vraag in die zin wil gaan beantwoorden: ja, Pieter Balling is sterk beïnvloed door Spinoza en mag terecht een Spinozist worden genoemd. Maar Spinoza heeft zich ook behoorlijk laten beïnvloeden door de bijzondere categorie van doperse christenen, met name diegenen die zich min of meer thuis voelden in de omgeving van de collegianten en, zoals bij Balling merkbaar is, affiniteit hadden met de spiritualistische stroming die David Joris in het mennitisch-doperdom vertegenwoordigde. David Joris voor wie het accent lag op de innerlijke weg tot het heil en voor wie kerken en ceremoniën overbodig waren [Zijlstra, 160].
Lees verder...Het Klokhuis: morgen Christiaan Huygens over vier weken Spinoza
Het jeugdtelevisieprogramma Het Klokhuis is bezig, samen met het Nationaal Historisch Museum (dat alleen nog als website bestaat) om van de vijftig vensters van de Canon van Nederland wekelijkse afleveringen van telkens een kwartier te maken. De reeks begon in oktober 2011 – aan bod kwamen: Floris V, Hugo de Groot, Rembrandt, Napoleon, De Stijl, Aletta Jacobs, veelkleurig Nederland, Vincent van Gogh, kinderarbeid.
Morgen, donderdag 09 februari 2012 is de uitzending over Christiaan Huygens – over vier weken, donderdag 9 februari volgt die over Spinoza. De Vereniging Het Spinozahuis verleende uiteraard haar medewerking. De Spinoza-uitzending is gedeeltelijk opgenomen in en bij het Spinozahuis in Rijnsburg.
"Het Klokhuis maakt geschiedenis" van 18:25 - 18:40 op Nederland 3.Bij elke uitzending wordt een vensterplaat gemaakt waaraan door diverse kunstenaars en vormgevers wordt gewerkt.
Lees verder...
