Weblog over Spinoza, Spinozisme en Spinozana

De naturâ Rationis est res sub quâdam æternitatis specie percipere
Het is de rede eigen om het eeuwige der dingen te zien.                                 Spinoza, Ethica II, 44 c2

Spinoza’s meest
waarschijnlijke
beeltenis
 

Spinoza's beeldengalerij 

Spinoza’s zegel met 'caute'

Spinoza merchandising

      Iconographia Spinozana

               1632   -   1677 

Spinoza-schilderijen, etsen, gravures & illustraties 

Spinoza-cartoons, comics & illustraties

Corpus Poeticum Spinozanum

Johannes Colerus, Korte, dog waaragtige levens-beschryving van Benedictus de Spinoza [PDF] Ethica-vert. van Dionijs Burger [PDF] Tractatus Politicus vert. van dr. Willem Meijer [PDF]                            Blogger en curator: Stan Verdult

Pleidooi voor een "Glossary of Latin terms in Spinoza"

Graag wijs ik op het volgende:

Chris van Rompaey, Language and meaning in the ethics. or, why bother with spinoza's latin?. In: Parrhesia 24 · 2015 · 336-66 (Australisch filosofisch internettijdschrift] [PDF]

Een zeer boeiend artikel, waarin Van Rompaey, van de Deakin University in Melbourne,  een pleidooi doet voor het samenstellen van een “supplementary glossary of Latin terms” zoals door Spinoza gebruikt.

Hij bekritiseert enige werken, zoals The Bloomsbury Companion to Spinoza. Ed., Wiep van Bunge, Henri Krop, Piet Steenbakkers & Jeroen van de Ven. London: Bloomsbury, 2011 en nog enige werken waaruit hij de behandeling van termen als modus & modificatio, Deus & Natura [een relevant gender-aspect?], Passio, essentia [ens (“a being”) and esse “being.”], natura naturans & natura naturata etc. waarbij hij van mening is dat daarbij te weinig taalkundige toelichting wordt geboden.

Lees verder...

Over de dharma van Spinoza

Voor hen(m) die zowel in Spinoza als in het boeddhisme geïnteresseerd is, wijs ik hier even op een gisteren verschenen blogtekst van een boeddhist die Maarten van Buurens Spinoza-boek aan het lezen is. Titel: "God, Spinoza en boeddhanatuur." De blogger, Namu Amida Butsu, spreekt over zichzelf als Taigu [cf.]. Hij lokte mij net zijn tweet.

Aanvulling zelfde dag

Inmiddels is de tekst van Taigu eveneens als "een meditatie" geplaatst op het Blog van Hans van Zanten, en ook op de site van het Boeddhistisch Dagblad. Op de laatste staat dan weer een reactie van Stefan van Weers die naar dit Spinoza-blog verwijst, waar zijn essay's gepubliceerd staan. Hem had ik op het oog oen ik in de eerste regel hierboven 'hem' schreef. Zo is de cirkel weer rond.

Na 300 jaar is er nu de Nederlandse vertaling van Reizen en avonturen van Jaques Massé

Het boek van de Deventer hugenoot en hoogleraar Simon Tyssot de Patot dat rond 1714 anoniem verscheen, Voyages et Avantures de Jaques Massé, een fictief reisverhaal werd geruchtmakend, onder andere vanwege verdachte Spinozistische gedachten die het zou bevatten. Het werk beleefde vele herdrukken en vertalingen in het Engels en Duits – niet in het Nederlands. Nu is het na crowdfunding eindelijk in het Nederlands verschenen als:

Simon Tyssot de Patot, Reizen en avonturen van Jaques Massé. Vertaling door Lizette van Eijkeren, met een inleiding door Peter Altena en een Woord vooraf van Jonathan Israel. Uitgeverij Verloren, 2016

 

Tot nu toe, in de fondswervingsfolder [PDF] en t/m de voorjaarsprospectus van de uitgever [PDF] en dus ook op dit blog, werd het werk aangeduid als Reizen en avonturen van Jacques Massé (met c in Jacques), maar nu is er toch voor gekozen de oorspronkelijke naamgeving te respecteren.

Een week geleden, op donderdag 23 juni 2016, werd de vertaling officieel ten doop gehouden in de Deventer boekhandel Praamstra, waarbij het eerste exemplaar werd uitgereikt aan een nazaat van Tyssot de Patot.

Volgens Jonathan Israel was “Tyssot de Patot "één van de belangrijkste schrijvers uit de vroege Verlichting, ook door zijn Spinozistische opvattingen”. [Cf.] Ik denk dat ik daar binnenkort wel eens kennis van wil nemen.

Spinoza’s eeuwige geest

Vandaag kan ik weer eens op enige interessante teksten wijzen die voor iedereen op internet beschikbaar staan. Het gaat om een onderwerp dat hier al vaker aan de orde is geweest, n.l. over het laatste deel van het Vijfde deel van de Ethica, waarin Spinoza zijn leer geeft over het eeuwige deel van onze geest.

In het eerste geval gaat het om een Master of Arts-thesis uit mei 2015 die dezelfde titel draagt, Spinoza's Eternal Mind, als de titel van het stuk dat Mark Behets op Spinoza in Vlaanderen plaatste, “Spinoza’s eeuwige geest” [cf. Blog], onafhankelijk van deze thesis, waarnaar hij ook niet verwijst.

Zachary Biondi, Spinoza's Eternal Mind. Master of Arts in Philosophy-thesis, Missouri State University [Theses and Dissertations. Paper 36], 2015 [cf. PDF]

Het is een goed leesbare en m.i. zeer interessante tekst over een moeilijk onderdeel van een al niet eenvoudige Ethica. Het stuk bestaat uit drie delen. In het eerste deel behandelt hij hoe het thema van de onsterfelijkheid van de ziel speelde in de joodse gemeenschap waarin Spinoza gevormd werd (uiteraard mede aan de hand van Steven Nadler’s Spinoza’s Heresy). Tevens behandelt hij een aantal van de uiteenlopende interpretaties in de secundaire Spinozaliteratuur. In het tweede deel behandelt hij centrale delen van Spinoza’s filosofie die z.i. goed gekend moeten worden om het laatste deel goed te kunnen doorgronden (parallellisme, leer over de geest, kennissoorten, eeuwigheid vs. tijdelijkheid e.d. hetgeen hij op een boeiende wijze weergeeft). In het laatste deel komt hij dan toe aan zijn eigenlijke onderwerp en daarin laat hij vervolgens zien hoe Spinoza in een (joodse) traditie stond (Maimonides, Gersonides en vele anderen), waarbij hij tenslotte een schets geeft van De Anima van Aristoteles, waarmee hij de sterke gelijkenis van Spinoza’s theorie wil overbrengen. Een frappante overeenkomst, boeiend om nog eens naar terug te grijpen.

Opmerkelijk vond ik dat Biondi het – zonder enige toelichting - veelvuldig heeft over ‘God’s mind’ en de ‘mind of God’, terwijl Spinoza dat geen enkele keer doet. Je zou dan verwachten dat hij daar enige woorden aan wijdt, maar het gaat hem blijkbaar om iets vanzelfsprekends.

 

Lees verder...

Afbeelding van het Spinoza-glas-in-lood-raam van de Amsterdamse "Vrije Gemeente"

Ruim vijf jaar geleden had ik een blog over “Het zoekgeraakte gebrandschilderde Spinoza-glas-in-lood-raam van de Amsterdamse "Vrije Gemeente" - nu Paradiso.”

Vandaag ontving ik deze afbeelding van Rik Wassenaar, die hij bij zijn research aantrof in het Haags Gemeente Archief (HGA), toegang 0206-10: Stichting 'Domus Spinozana, 1926-1977, nr. 77: Stukken betreffende leven en leer van Spinoza.” We hebben nu in ieder geval een beeld van hoe het raam eruitzag. Spinoza gebroederlijk naast Kant.

Lees verder...

Spinoza op de divan

N.S. Palmer had gisteren in The Jerusalem Post een blog-artikeltje "Spinoza on the Couch"

Palmer is a graduate student in Jewish Studies at Hebrew College, Newton Centre, Massachusetts. He has degrees in mathematics, economics, and philosophy. He is currently writing a book about Judaism and the role of religious belief in society.
Hij heefter al een
reeks blogs.

Gisteren legde hij Spinoza even op z’n divan en stelde vast dat hij niet anders kon filosoferen dan hij deed. Spinoza schiep zich een zicht op alles, waaronder een God en het universum, dat aan zijn behoefte voldeed. Zo kan ie wel weer, nadat ik dit toch niet onaardige stukje hier even heb gesignaleerd [Cf.]

Zie hier 't blog van 9 maart 2015 waarin  Wallace I. Matson en - onafhankelijk van deze - Morris Lazerowitz, Spinoza op de psychoanalytische divan hadden.

Terugblik: "Spinoza als kompas"

Vandaag breng ik een artikel in herinnering dat nog steeds als informatief te ervaren is: de recensie die Rob Hartmans in De Groene Amsterdammer van 30 september 2000  schreef over een drietal boeken. die de titel meekreeg: "Spinoza als kompas".
Een van die boeken is De spinozisten van Siebe Thissen, waarin hij beschrijft hoe in de tweede helft van de negentiende eeuw de belangstelling toenam voor het werk van, zoals Hartman hem omschrijft als: "de grootste Nederlandse filosoof aller tijden."

Een deel is te lezen.

Louis Santoro behandelt Spinoza

Louis Santoro, student filosofie aan de San Francisco State University behandelt op zijn website “Mens Philosophica” drie filosofen: Plato, Spinoza en Kierkegaard. Zie het inhoudsoverzicht over Spinoza. Een enkele maal gebruikt hij een afbeelding, o.a. deze die google aanbood:

Het was nogal zoeken naar de pagina, waarop hij deze afbeelding had geplaatst. Ik wilde nagaan van wie de afbeelding was. Ik vond hem op de pagina waarop hij de tweede reeks proposities van het vijfde deel behandelt, 15-28, maar hij vermeldt niet van wie de afbeelding is of waar hij hem vond.

Ik gok erop dat het een illustratie van Ben Nadler is, de zoon van Steven Nadler [cf. blog], gezien de overeenkomende weergave van de haren in deze Spinoza-tekening van Ben Nadler [cf.]

Nogal vreemd Spinoza-T-shirt

In de loop der tijd heb ik al heel wat Spinoza merchandising gesignaleerd [cf. blog]. Daaronder veel t-shirts ook. Maar zo’n vreemde als deze kwam ik nog niet eerder tegen [hier te bestellen].

Lees verder...

Boekhandelaar Frederik Muller (1817-1881) en het Spinozisme

Boekhandelaar Frederik Muller moet een bijzonder en veelzijdig man geweest zijn. Naast boekhandelaar was hij ook uitgever, antiquaar, veilinghouder (hij had een veilinghuis in de Nieuwe Doelenstraat), bibliograaf, historicus, verzamelaar en bibliothecaris te Amsterdam. Maar hij was ook zedenmeester, inquisiteur, kruisridder en polemist…

Hij kreeg zijn boek: deze maand verscheen

Chris Schriks, Frederik Muller. Baanbreker in de wereld van het boek 1817-1881. Walburg Pers, juni 2016 - 208 pagina’s

Enige wapenfeiten: 

Lees verder...

Opiniestuk in Trouw: pleidooi om de NWO-wetenschapsprijs niet meer naar Spinoza te vernoemen


Ik overweeg een reactie in te zenden. Als die wordt geplaatst, voeg ik die hier toe. Indien niet geplaatst ook trouwens.

Lees verder...

Maarten van Buuren’s Spinoza: "Een aanwinst voor de Spinoza-literatuur" (Hoogendoorn)

Op mijn voorstel schreef arts en filosoof Adrie Hoogendoorn (van de drie Spinoza-inleidingen die via de rechterkolom van dit blog worden aangeboden) een recensie van het boek van Maarten van Buuren: Spinoza – Vijf wegen naar de vrijheid. Hij heeft daaraan tot mijn vreugde gevolg gegeven.

Hij blijkt een heel andere indruk van het boek te hebben. In zijn bespreking gaat hij niet in op de vergaande kritiek die ik op het boek had en die ik in een reeks blogs weergaf [cf. het laatste blog waarin naar de eerdere wordt verwezen]. Dat lijkt me verstandig, want zou een bespreking van het boek maar ingewikkeld maken. Maar onuitgesproken moet hij flink wat kritiek op mijn bespreking hebben. Hopelijk kunnen we hier in de toekomst nog eens een discussie over hebben. Ik ga intussen zijn bespreking goed op mij laten inwerken en zal waarschijnlijk in een reactie hier of in een volgend blog op zijn interessante, behoorlijk positieve bespreking reageren. En ik hoop dat ook anderen reageren, want tot mijn spijt bleef het toch tamelijk stil over dit boek. Daarom is het maar goed dat er op dit bog nu  ook 'een ander geluid' te vernemen is.

Lees verder...

Vandaag zal Jo Van Cauter zijn Spinoza-dissertatie verdedigen

Woensdag 22 juni 2016, zal om 16:00 uur aan de Universiteit van Gent in Het Pand, Priorzaal, Onderbergen 1, 9000 Gent, Jo Van Cauter zijn proefschrift Spinoza on History, Christ, and Lights Untameable verdedigen om daarmee tot doctor in de Wijsbegeerte te promoveren.

Promotoren zijn: Prof. dr. Eric Schliesser, Vakgroep Wijsbegeerte en Moraalwetenschap - Prof. dr. Maarten Van Dyck, Vakgroep Wijsbegeerte en Moraalwetenschap [cf. hier; aldaar PDF van proefschrift]

Spinozablogger Stan Verdult wenst de promovendus een geslaagde dag toe en feliciteert hem met het al bereikte en ook alvast met het nog te bereiken resultaat.


Jo Van Cauter (Universiteit Gent) geeft op 12 de. 2015 een lezing "Spinoza over Quakers en innerlijk licht" op de najaarsbijeenkomst van de VHS in de Doelenzaal van de UB in Amsterdam.

Zondagse excursies 2016 "in de voetsporen van Spinoza"

Het is mogelijk op 1 dag alle woonplaatsen van Spinoza te bezoeken!

De gids Jossi Efrat, geboren in de Amsterdamse Spinozastraat, woonde als kind op een paar honderd meter afstand van Spinoza's ouderlijk huis.

Op 17 juli, 21 augustus en 4 september 2016 worden door hem drie identieke excursies gehouden waarbij te voet wordt gelopen langs de plaatsen waar Spinoza ook heeft verbleven. Aan de hand van 17e en 18e eeuwse plaatjes zal men zich een voorstelling kunnen maken hoe het er toen uitzag, door deze tekeningen te vergelijken met de gebouwen en het straatbeeld van nu. De deelnemers ontvangen kopieën van deze plaatjes.

Het vervoer geschiedt met eigen auto. Voor degenen die niet over eigen auto beschikken zal een regeling worden getroffen zodat er meegereden kan worden met anderen. Op zondagen is parkeren relatief gemakkelijk.

 Jossi (links) geeft toelichting bij het Spinozamuseum in Rijnsburg

Lees verder...

Vaticaans Ethica-manuscript komt naar Nederland

Volgens een tweet van David Wertheim, directeur van het Menasseh ben Israel Instituut, komt het Vaticaanse Manuscript van Spinoza's Ethica naar Nederland.

het Joods Historisch Museum organiseert van 19 september 2016 t/m 8 januari 2017 een tentoonstelling

                                “De glorie van het joodse boek.”

Dit ter gelegenheid van het vierhonderdjarig bestaan in 2016 van bibliotheek Ets Haim - Livraria Montezinos.

Het wordt een tentoonstelling over Hebreeuwse handschriften. Daarvoor zal de Biblioteca Apostolica Vaticana vier middeleeuwse Hebreeuwse manuscripten in bruikleen geven. Verder zullen topstukken getoond worden uit de Braginsky collectie (Zürich), The Jewish Theological Seminary (New York) en uiteraard Ets Haim. Het JHM wil met deze tentoonstelling "het verhaal vertellen van de Europese handschriftenproductie, van interreligieuze contacten - positieve en negatieve - en van wederzijdse beïnvloeding van joodse en christelijke tradities." [Cf.]

En volgens David Wertheim komt voor deze gelegenheid dus ook het Vaticaanse Manuscript van Spinoza's Ethica naar Amsterdam. Voor een tentoonstelling, waarvan het de vraag is of het Spinoza-manuscript daar wel op z’n plek is: het is immers geen Hebreeuws handschrift, maar vooral is de vraag of het terecht meegerekend kan worden tot “De glorie van het joodse boek.”

Ach, het moet allemaal kunnen ... in het 360e jaar na de herem kan de cirkel (van 3600) worden rondgemaakt en het Ethica-manuscript tentoongesteld worden tussen het het Escamoth, opengeslagen op de bladzijde waarop de ban is opgetekend en het ledenregister van Ets Haim waarin Spinoza's naam flink is doorgehaald.

 

 

Roger Scruton: "Spinoza's metafysica bevat een fatale fout"

Spinoza’s legacy: Spinoza's metaphysics contains a fatal flaw.
[Roger Scruton, Spinoza: A Very Short Introduction (1986, 2002) cf.
books.google]

Iemand die ik al heel lang ken, vanuit m’n opleidingstijd, zocht onlangs contact met me: hij had Spinoza ontdekt, waarin hij zich wilde gaan verdiepen – en zo had hij ook mijn weblog ontdekt. Dit weekend e-mailde hij me weer en stuurde me scans van enige pagina’s van het laatste hoofdstuk van het Spinoza-boekje van Roger Scruton dat de titel draagt: “Spinoza’s erfenis.” En dat begon met de zin die ik in de kop van dit blog plaatste. Mijn oud-schoolgenoot was er enigszins ondersteboven van en vroeg zich af of hij wel verder wilde gaan met Spinoza. Wat mijn reactie op die tekst was? En hij gaf mij een link naar marktplaats.nl voor het geval ik het boekje zou willen aanschaffen…

Aan dat aanbod, wat ik wel aandoenlijk vond, kon ik merken dat mijn vroegere schoolgenoot dan wel mijn blog ontdekt had, maar kennelijk nog niet het zoekvenster, want dan had hij kunnen zien dat er meerdere blogs over het boekje van Scruton te vinden zijn. Daarin maak ik duidelijk dat ik het op sommige punten best een aardig boekje vind, dat Scruton over de kwaliteit beschikt om moeilijke zaken uit te leggen, maar dat er toch flink wat op aan te merken is. Het is dan ook niet toevallig of ‘per ongeluk’ dat ik dit Scruton-boekje niet vermeldde in het recente blog waarin ik “Inleidingen in Spinoza’s filosofie” aanbeveel.

Lees verder...

Nog eens een review van Paul Wienpahl’s The Radical Spinoza

Al enige tijd ben ik (vaag) van ‘plan’ het boek van Paul Wienpahl, The Radical Spinoza (New York University Press, 1979) dat ik zeven jaar geleden enthousiast besprak [cf. en cf.], weer eens te herlezen. Het komt er almaar niet van, daar ik nog met zoveel andere Spinozana bezig ben. Maar wie weet…

… en wie weet stimuleert me de uitvoerige recensie die Dan Lusthaus, tegenwoordig onderzoeker en docent South Asian Studies aan de Harvard University, in 1990 schreef voor het Journal of Chinese Philosophy [17 (1990) 387-396] en die hij onlangs op zijn pagina bij academia.edu  plaatste. Het is blijkbaar een scan van een niet zo’n heel duidelijke kopie, want het eindresultaat is niet lekker leesbaar. Daar ik het wel een helder verhaal vond dat mijns inziens ook na ruim 25 jaar nog nuttig is, probeerde ik het met inzet van OCR op te schonen, hetgeen wonderwel lukte.

Ik breng  hierna dit review, inclusief de kleine glossary met Chinese tekens – het was nu eenmaal voor een ander publiek bedoeld. Ik vind het een interessant en aanstekelijke bespreking van een opmerkelijk en uitdagend boek. Dat ik het hier opneem wil niet zeggen dat ik het met alles (van bespreking en boek) eens ben, maar met veel wel. Misschien is het extra van nut voor degenen die Spinoza in samenhang met het Boedhisme bestuderen.

Lees verder...

Inhoudsopgave STUDIA SPINOZANA #13 - Spinoza and Jewish Identity

Gisteren was ik op zoek of wellicht ergens op internet een digitale copy van dit nummer was geplaatst dat ik graag zou inzien (ik kan echt niet alles aanschaffen). Ik vond het niet, maar iemand had ooit wel een PDF met de inhoudsopgave op internet gezet [cf.]. Die was inmiddels alweer verdwenen, maar Google had het nog wel in cache. Daaruit bewaar ik het hier in dit blog. Ooit hoop ik het nummer nog eens in handen te krijgen. Van drie nummers van deze jammerlijk niet meer bestaande reeks Studia Spinozana bezit ik een bestand in djvu-format. Hoe ik daar aangekomen ben weet ik niet meer, maar het werd de aanleiding voor mijn zoektocht naar dit nr. 13.

Lees verder...

De lezingen van 't Colloque International Spinoza France États-Unis staan online

Gisteren werden door de organisator 'Spinoza à Paris 8' de video's van de 13 lezingen die op 3 en 4 juni 2016 in Parijs gehouden werden [cf. blog] op Youtube geplaatst - er wordt zowel Amerikaans als Frans gesproken. Het is wat veel, maar ieder hale het zijne er uit.

Ik had aangenomen dat Edwin Curley zou ingaan op de kritiek van Yitzhak Y. Melamed - ten onrechte: hij legde zijn aanpak van destijds nog eens uit; inderdaad, hij keerder er nog eens naar terug, zoals de titel van zijn lezing luidde: « Spinoza’s Metaphysics Revisited » [en niet reconsidered].

Maimonides dieper aanwezig in de TTP dan op ‘t eerste gezicht lijkt

In dit blog wil ik graag wijzen op een in mijn ogen zeer interessante tekst voor hen die méér van de Tractatus Theologico-politicus willen begrijpen. Bij eerste of oppervlakkige lezing lijkt het erop dat Spinoza kortweg de Bijbelhermeneutica van Maimonides als allegorische lezing afwijst - en dat zou 't dan zijn. Maar Spinoza blijkt én méér gemeen te hebben met Maimonides, maar vooral: blijkt véél meer in debat te zijn met Maimonides, dan iemand die diens Gids voor de verdoolden niet in z’n bagage heeft in de gaten kan hebben. Spinoza gaat met die Gids uitvoerig in debat. Daarover kan men veel opsteken uit het zevende hoofdstuk van

James A. Diamond, Maimonides and the Shaping of the Jewish Canon. Cambridge University Press (October 27, 2014) - books,google

    

Hoofdstuk 7 draagt als titel: “Spinoza (17th Century): Reorienting Maimonides' Scriptural Hermeneutic” [pp. 163 - 184]. In feite bestaat dit hoofdstuk uit het artikel dat hij eerder publiceerde:

Lees verder...