Weblog over Spinoza, Spinozisme en Spinozana

De naturâ Rationis est res sub quâdam æternitatis specie percipere
Het is de rede eigen om het eeuwige der dingen te zien.                                 Spinoza, Ethica II, 44 c2

Spinoza’s meest
waarschijnlijke
beeltenis
 

 

Spinoza-beelden 

Spinoza’s zegel met 'caute'

Spinoza merchandising

Iconographia Spinozana

Spinoza-schilderijen, etsen, gravures & illustraties 

Spinoza-cartoons, comics & illustraties

Corpus Poeticum Spinozanum

Johannes Colerus, Korte, dog waaragtige levens-beschryving van Benedictus de Spinoza [tekst-PDF]
             Blogger en curator: Stan Verdult

Spinoza vanuit een hogere gezichtshoek

Zo houdt de Amsterdamse wethouder economische zaken, zee- & luchthaven, kunst & cultuur enig toezicht op het Spinozabeeld.

Foto op19 november 2014 genomen en getweet door Chris Buijink, Voorzitter van de Nederlandse Vereniging van Banken, vanaf de kamer van wethouder Kajsa Ollongren.

Oliver Wendell Holmes (1841–1935) Amerikaans opperrechter die graag Spinoza las - voor z'n plezier

Engeland kende Sir Frederick Pollock (1845 - 1937) rechtsgeleerde en Spinoza-deskundige. In diezelfde periode kende de VS van Amerika ook een rechtsgeleerde die zich intensief met Spinoza zou hebben beziggehouden: opperrechter Oliver Wendell Holmes, vooral beroemd om zijn “Free Speech decisions” en metname om zijn criterium voor de grenzen aan vrijheid van spreken: alleen wanneer wat gezegd of geschreven werd een "clear and present danger" voor geweld tegen de staat vormde, kon het aangepakt worden.

Oliver Wendell Holmes (1841–1935) read and reread Spinoza’s Ethics, and  his famous formulation that freedom of thought reached a limit only when it posed a “clear and present danger” appears to have been made under Spinoza’s influence.” Aldus David S. Winston in zijn lemma “Baruch Spinoza” in The Encyclopedia of religion [cf. het vorige blog; het citaat werd aanleiding voor dit blog).

Pollock had a lifelong correspondence with US Supreme Court Justice Oliver Wendell Holmes. [Cf.]

Opmerkeljk is hoeveel er over die man en zijn criterium geschreven is. Het lijkt ook wel of iedereen in Amerika dat op school kreeg.

Ook Steven Nadler wijst nog eens naar dat criterium van Holmes, a “clear and present danger”, in zijn The Stone-essay van 5 febr. 2012 [Cf.], waarin hij schrijft het jammer te vinden dat Spinoza niet verder ging in zijn verdediging van vrijheid van spreken.

Lees verder...

Tot morgen op de Spinozadag in Paradiso

David S. Winston schreef lemma Baruch Spinoza in "The Encyclopedia of religion"

 

Mircea Eliade (1907 - 1986), de bekende Roemeense historicus, filosoof en religietheoreticus (bekend van het onderscheid tussen het profane en het sacrale cf.) werd in de 1980-iger jaren hoofdredacteur van een groot project om tot een encyclopedie van de religie te komen. Het werden 16 delen.

Mircea Eliade (ed.), The Encyclopedia of religion. New York, Macmillan Punlishing Co., 1987 [16 vols]

Het 14e deel bevat een artikel van David Winston, "Barukh Spinoza," [Vol. 14, pp. 7-11 - wordt niet vermeld in de toch zo gedegen Duitse Spinozabibliografie]

In 1993 werden telkens twee banden in een gebracht, zodat de reeks uit acht banden bestond.

De tweede editie verscheen in 2005, behalve in druk ook online. Het bevat bijna alle 2750 ingangen van de eerste editie, waarvan vele geüpdate werden (zo werd Barukh Baruch) en bijna 600 nieuwe lemma’s toegevoegd werden [cf.]. Voor die online editie dien je normaliter dan wel een toegangscode (aangeschaft) te hebben. Maar hij is ook open toegankelijk op librarum.org

Hier de link naar het lemma Baruch Spinoza door DAVID WINSTON (2005) in de Encyclopedia of religion SECOND EDITION.

Lees verder...

Inutilis scientia Spinozana [57] Eerst Bordeauxwijn of Leffe met Manchego dan Spinoza

Onze minister-president Mark Rutte sprak - in het Duits - bij het in ontvangst nemen in Berlijn van de Walther Rathenau Preis zijn trotse dankwoorden uit. Enige alinea's uit het midden van zijn toespraak:

[...] 

De jonge Vlaamse wetenschapper Jonathan Holslag doet onderzoek naar de relatie tussen Azie en Europa. Ik ben het zeker niet altijd met hem eens, maar wat mij raakte is zijn pleidooi voor de kwaliteit van Europa en voor het Europese vakmanschap. Voor `goed gemaakte spullen die voor eeuwig mooi blijven', zoals hij dat formuleert. Volgens Holslag moeten we deze kwaliteit weer tot middelpunt maken van het Europese bedrijf. Dan kan er sprake zijn van 'een opwaartse klim naar duurzaamheid, schoonheid en uiteindelijk geluk'. 'Een nieuwe sprong in de beschaving.'

Het zijn hoogdravende woorden, maar ze raken wel een kern. Europa heeft producten van topkwaliteit in huis. Wil je een auto van de allerbeste kwaliteit dan ga je naar Muenchen of Ingolstadt, voor mode moet je in Milaan zijn, het mooiste design vind je in Kopenhagen of Amsterdam. En dan heb ik het nog niets eens over de Franse Bordeaux, de Spaanse Manchego of een Belgische Leffe.

Hetzelfde geldt voor onze unieke denkkracht en creativiteit, nu en in het verleden. Alleen al Duitsland en Nederland staan samen voor een onvoorstelbare rijkdom aan cultureel en intellectueel erfgoed. Ik hoef alleen maar de namen Goethe, Bach, Thomas Mann, Rembrandt, Erasmus, Van Gogh en Spinoza te noemen.

Breng dat bij elkaar, en er ontstaan de mooiste kruisbestuivingen. Een voorbeeld uit mijn eigen achtertuin: de Spaanse architecten Antonio Cruz en Antonio Ortiz verbouwden het Amsterdamse Rijksmuseum - met grandioos resultaat. Of neem de hoogtechnologische stedelijke netwerken die in Europa ontstaan. Steden als Eindhoven - het slimste stukje aarde ter wereld - Milaan en Duesseldorf zijn topcentra van creativiteit en innovatie."  [Hier de hele toespraak - cf ook hier]

 

Zier hier een passage in een brief aan een antisemiet waarin Walther Rathenau Spinoza noemt - tussen Marx en Christus.

Boek over Leo Strauss met wél Spinoza

Moest ik onlangs in een blog vaststellen dat een boek over Leo Strauss dat recent (in september) verscheen, helemaal niets over Spinoza had, intussen ontdekte ik dat een maand eerder een boek over Strauss uitkwam dat uitdrukkelijk wél en uitvoerig Strauss's Spinoza-benadering behandelt:

Martin D. Yaffe & Richard S. Ruderman, Reorientation: Leo Strauss in the 1930s. Palgrave Macmillan, 2014, books.google

Daarin van Steven Frankel Chapter 2, "Spinoza's Critique of Religion. Reading the Low in Light of The High". 

De redacteuren schrijven daarover in de inleiding:

"Steven Frankel looks at the dramatic change in Strauss's understanding of the seminal Jewish apostate Baruch Spinoza. It was, after all, Spinoza, more than any other thinker, who initially convinced Strauss of the impossibility of a return to classical thought. Frankel focuses on the so-called autobiographical Preface to the 1962 English translation of Strauss's Spinoza's Critique of Religion. He shows that that Preface,*) rather than being genuinely autobiographical, is in fact a kind of series of "Socratic dialogues" pitting various philosophical authorities against one another—Martin Buber against Heidegger, Cohen against Spinoza, Rosenzweig against Maimonides, and liberalism against Zionism. Frankel helps us to see that Strauss, rather than trying to show or illuminate the specific historical influences that shaped his youthful (limited) understanding of Spinoza and related questions, had, by 1962, become capable of seeing the ways in which the apparently time-bound disputes of the 1920s and 1930s were in fact iterations (strikingly new ones in many ways) of various permanent questions."

Of dat zo blijft is uiteraard onzeker, maar momenteel is juist dat hoofdstuk in z'n geheel via books.google te lezen. Die tip geef ik bij dezen graag door (met nóg eens deze foto van Leo Strauss  op de cover van dat andere boek, hoewel hij die leefde van 1899 - 1973 in de 1930-iger jaren er niet zo zal hebben uitgezien).

*) De Preface van Strauss's Spinoza's Critique of Religion is bij books.google in z'n geheel te lezen.  

 

Duits boek over Spinoza's Politiek traktaat

Begin vorige maand is dit boek verschenen (de uitgever heeft books.google nog niet toegestaan erin te laten snuffelen...):

Wolfgang Bartuschat, Stephan Kirste u. Manfred Walther (Hrsg.), Naturalismus und Demokratie. Spinozas "Politischer Traktat" im Kontext seines Systems. Ein Kommentar. Mohr Siebeck, 2014 –
ISBN
978-3-16-153527-7

Ein Kommentar zu Spinozas letztem Werk Tractatus politicus , das 1677/78 unvollendet publiziert wurde, war bislang ein Desiderat. Spinozas Theorie der Politik, des Staates und des Rechts ist anders als seine Metaphysik und seine Religionsphilosophie im deutschsprachigen Bereich lange wenig beachtet worden. Erst in jüngerer Zeit ist die Beschäftigung mit Spinozas politischer Philosophie auch in Deutschland wieder intensiver geworden. Nach einer Bestimmung des Ortes der Politischen Philosophie und stets im Kontext von Spinozas Gesamtwerk kommentiert der Band zunächst Spinozas Theorie der natürlichen Genese von Recht und Staat, sodann die Grundlagen der politischen Philosophie, das Verhältnis von natürlichem und staatlichem Recht, die Theorie der Souveränität und der internationalen Beziehungen. Auf dieser Grundlage folgt dann die Interpretation seiner Konzeption einer Optimierung des Systems politisch-rechtlicher Institutionen für alle drei Regierungsformen. Abschließend werden die Aktualität des Denkens Spinozas und sein Einfluss auf gegenwärtige Debatten analysiert.  

Lees verder...

Inutilis scientia Spinozana [56] waar Spinoza's achtbaan laten?

Toen ik mijn leeservaring over over Spinoza’s achtbaan van Erik Bindervoet (tekst) en Saskia Pfaeltzer (beeld) [Wereldbibliotheek, 2014] schreef [cf. blog] kwam de vraag al bij me op: waar zal een boekhandelaar dit boek neerzetten of -leggen?

Welnu, bij boekhandel Dominicanen in Maastricht hebben ze dat opgelost door de twee exemplaren die ze inkochten in de kast 'Filosofie' te leggen - op de plank onder die waarop de Spinozana staan. 

Alle Spinozana staan immers bij "Filosofie".

 

Vandaag sterfdag van Menasseh ben Israel

Menasseh ben Israel stierf, teruggekomen van zijn Londense missie, in Middelburg op 20 november 1657. Hij begroef in Middelburg het lichaam van zijn zoon Samuel die was gestorven in Engeland, waar Menasseh ben Israel in 1655 heen gegaan was om bij Cromwell de toelating van de joden in Engeland te bepleiten. Daarna overleed hij zelf. Zijn lichaam werd echter begraven op de begraafplaats Ets Haim in Ouderkerk aan de Amstel (zie mijn foto van 23 aug. 2008).

  

Menasseh ben Israel was dus niet aanwezig bij de Herem van Spinoza op 26 juli 1656. "Zo kon hij niet voorkomen dat zijn begaafde leerling Spinoza in Amsterdam uit de Joodse gemeenschap werd gezet," schrijft iemand in wikipedia, alsof geweten is dat hij dat zou hebben willen voorkomen. Het is mogelijk: volgens de historica Rena Gertrud Fuks-Mansfeld was Menasseh een innemende en bereidwillige gesprekspartner voor christenen [cf. blog].

Lees verder...

Website "Korte Verhandeling" kreeg ander internetadres

Tot mijn aanvankelijke schrik was (leek) de website verdwenen met Gerrit Jongeneelen's werk over Spinoza Korte Verhandeling van GOD de MENSCH en deszelvs WELSTAND.

Nadat ik via de e-mail contact met hem zocht bleek dat "alleeen" het adres (de url) was veranderd. Iets dat eigenlijk niet moet gebeuren, want door verandering van url werken allerlei links erheen niet meer (zoals bij Poortman.kb.nl, bij wikisource en op dit blog, waar ik de link overigens straks ga wijzigen). Wat blijkt het geval:

France Telecom heeft een aantal jaren geleden zijn Nederlandse internet provider wanadoo.nl verkocht met als gevolg dat die het Nederlandse wanadoo domein niet meer mocht gebruiken. Sinds zeer onlangs is men blijkbaar ook opgehouden naar online.nl door te verwijzen. Zodat Internet Explorer de boodschap geeft: "Kan de webpagina niet vinden."

Dat is op te lossen door wanadoo te wijzigen in online

http://home.wanadoo.nl/vvdghj/KV/index.html   wordt

http://home.online.nl/vvdghj/KV/index.html 

Gelukkig is het werk aan de KV van Gerrit Jongeneelen nog beschikbaar.  

      
Deze titelpagina heeft met dit bericht niets te maken, maar wel leuk is te zien dat in 1899 voor ƒ0,40 de Korte Verhandeling kon worden aangeschaft. Opmerkelijk is wel datdaar staat: "Uit het Latijn". Dat was natuurlijk onzin, want het Latijnse manuscript van Spinoza is niet overgeleverd. Ik neem toch niet aan dat Meijer uit de Latijnse vertaling van Johannes van Vloten nog zal zal hebben vertaald.

Konrad Immanuel Böhringer (1863 - 1940) tekende ook Spinoza

 

Weer een beroemde tekenaar ontdekt die een tekening van Spinoza maakte, maar over wie merkwaardigerwijs geen pagina op internet te vinden is. Dit wordt dus weer voor het eerst zo’n pagina.

Deze Duitse schilder, graficus en lithograaf van vooral Bleistiftzeichnunge van portretten, was werkzaam in Dresden en München [cf. en cf.].

Hij werd geboren in Grimma. Sein Vater wirkte in Grimma als Musiklehrer an der Fürstenschule St. Augustin und danach am Grimmaer Lehrerseminar. Konrad Immanuel besuchte in der Muldenstadt die Bürger- und Realschule. Es folgte ein Studium an der Kunstakademie in Dresden - unter Pohle und Pauwels [cf.]. Nach einem Studienaufenthalt in München arbeitete er über 30 Jahre als anerkannter Porträtist in Dresden. [Cf.]

Hij nam deel aan de Dresdener kunstschilderskring „Künstlerkolonie Goppeln“ [cf.] Veel van zijn werk werd uitgegeven door de Firma Franz Hanfstaengl in München; die Heliogravüre (fotogravures) werden gesigneerd met KIB [cf.].

Dat hij 7 maart 1863 geboren is (en niet in 1853 [cf.] en niet in 1873 [cf.]) weten we doordat er een uitgave bestaat K. I. Böhringer zur Vollendung seines 75. Lebensjahres am 7. März 1938, geïllustreerd door Konrad Immanuel Böhringer. Uitgever Hanfstaengl, 1938 -  43 pagina's [Cf.]

In 1910 werd aan de Uhdestraße Nr. 5: in Dresden een villa gebouwd als woonhuis voor de familie Böhringer. Konrad Immanuel Böhringer, Königlich-Sächsischer Hofrat, war ein bekannter Porträtmaler seiner Zeit und unterhielt enge Beziehungen zum Königshaus. Sein in der Villa befindliches Atelier diente auch als Ausstellungsraum. [Cf.] Zo is van hem een tekening bekend van de vierde zoon van Keizer Wilhelm II, AUGUST WILHELM, Prinz von Preußen (1887 - 1949).

Lees verder...

Breviarium Spinozanum: nos aeternos esse (verwijst naar uniciteit)

In reactie op de lezing van Dick Desaw “Eternity is just a euphemism for now” [cf. vorige blog] die ik als vaker gebruikt herken, maar te makkelijk vind, ga ik nog eens in op de volgende passage van Spinoza:

“At nihilominus sentimus, experimurque, nos aeternos esse.” (Ethica 5/23s)

“Niettemin nemen we waar en ervaren we dat we eeuwig zijn” (vert. Vermeulen). Dat waarnemen of opmerken (sentire) doen we intelligendo concipit, met ‘begrijpend denken’ (Vermeulen), met ‘kennend inzien’ (Krop).

Over deze zin heb ik op dit blog meerdere malen mijn moeite ermee besproken – b.v. heel uitgebreid in een reactie-wisseling op een mijmering aan het eind van 2013 (of deze een half jaar eerder). Onlangs heb ik mij er weer mee beziggehouden daar we gisterenavond met onze Spinoza Kring Limburg het laatste deel van de Ethica vanaf 5/20 bespraken. Ik overweeg deze passage, waarmee ook anderen in de SKL moeite bleken te hebben, nu in een periode waarin ik langere tijd met Spinoza’s essentie-begrip bezig ben (waarover ik nog eens apart hoop te bloggen). Ik realiseer me heel sterk a) dat Spinoza als nominalist alleen bestaan toekent aan (naast, beter gezegd, binnen de substantie) singuliere, particuliere dingen: modi. Universalia bestaan voor hem niet, dat zijn denkdingen van ons, hulpmiddelen om ons te oriënteren in de wereld en met elkaar te communiceren. Ook het essentie-begrip betrekt Spinoza (i.t.t. al zijn voorgangers-filosofen, op Duns Scotus na) op de enkeldingen. Daarover later meer.

Vanuit dit besef, en steeds weer pogingen doende de boven aangehaalde zin te begrijpen (er chocola of kaas van te maken), krijg ik de indruk dat ik het zo moeten lezen: ik, dit particuliere ding, besef aan de hand genomen door Spinoza, dat het voortkomt uit het universum en volstrekt uniek is. We voelen en ervaren dat we uniek zijn: dat er nooit eerder en ook nooit later na mij iemand in de wereld zal komen die (als) mij is. In die zin kan ik mij als eeuwig zien. Dat ik er ben, ooit was als eenmalig en uniek ding is een “eeuwige waarheid”. Het moet die “eeuwige uniciteit” zijn die Spinoza hier bedoelt [cf. ook dit blog over “De eeuwige essentie van elk enkelding” en dit blog over Het wezen der dingen is eeuwig – "een eeuwige waarheid" en ook dit blog over het "eeuwige deel van de geest" als "Mentis duratio" wat volgens mij een oxymoron van Spinoza was].

Met het benadrukken van die uniciteit bedoel ik niet dat ik me iets bijzonders voel in de zin van ‘iets vehevens’ of ‘iets uitverkorens’. Nee, het betekent gewoon dat ik dit res particularis ben, net zoals elk enkelding uniek, bijzonder, iets aparts is. Voor eeuwig. Zo gelezen zeg ik: ja “At nihilominus sentimus, experimurque, nos aeternos [unicosque] esse.”

Spinoza-blogger Dick Desaw (1938 - 2014) is niet meer

Dick Desaw had een blog Spinoza on Science and Stress. Daarover had ik op 26 augustus 2012 een blog: "Dick DeShaw's Spinozablog & Graphic Essay on Spinoza." Ook verwees ik naar een blogje van hem in mijn 19 juni 2013-blog 'Big History' en Spinoza? [5]" [cf.]. Ik meen me te herinneren dat hij wel eens op een blog of via e-mail gereageerd heeft op iets.

In mijn blog van 29 september j.l. waarin ik het boek van Martin Skogsbeck "Spinoza in Love" signaleerde, gaf ik ook aan te hebben gezien dat Spinoza-blogger Dick DeShaw dat boek ter recensie aangeboden had gekregen. Na mijn recensie van Skogsbeck's  boek [cf. hier en hier] ging ik nog wel eens kijken wat de reactie van Deshaw op dat boek was. Maar er kwam niets.

Nu lees ik vandaag in een herinneringsstukje over hem in The Globe and Mail, geschreven door zijn weduwe Rose DeShaw, dat Dick DeShaw op 9 juli 2014 op 76-jarige leeftijd, aan een hartaanval is overleden. Het stukje eindigt aldus:

"With pipe, long beard and a cap bearing Spinoza’s image, Dick became a familiar sight sitting in front of his home, talking and reading. He believed we are always in eternity. “Eternity is just a euphemism for now,” he explained. “And we always look backward at now.”

Een misser is dan weer dat ze zijn portret erbij hebben geplaatst zonder die Spinoza op z'n pet - die is er afgesneden. Die krijgen we wel te zien op de Obituary die in juli werd geplaatst [cf.]  

               

Met dit blog herinner ik nog eens aan Dick Desaw voor wie Spinoza zo'n sterk houvast was in een lange stress-volle periode in zijn leven. Hij had de overtuiging dat Spinoza's filosofie hem hielp daar nooit meer in terug te vallen.

             Eternal Dick Desaw, that we do always remember him.

Yalom's Het raadsel Spinoza heruitgebracht

Sinds enige dagen is Irvin D. Yalom's Het raadsel Spinoza door Balans in midprice paperback (€15) uitgebracht - het prijsverschil met de eerste uitgave is niet groot (was €19,95) maar in ieder geval kreeg het boek een betere cover. [Zie mijn bespreking van 20 febr. 2012]

               

Steven Nadler (Ed.) "Spinoza and Medieval Jewish Philosophy"

Al in twee blogs kondigde ik de komst van dit boek aan [het uitvoerigst in dit blog]. Inmiddels is het  verschenen of het zal 30 november verschijnen, maar is alvast bij books.google in te zien.
Het lijkt mij een belangwekkende uitgave!

Steven Nadler (Ed.), Spinoza and Medieval Jewish Philosophy. Cambridge University Press, 2014 - isbn: 9781107037861  

Lees verder...

Een boek dat nog eens de aparte positie van Spinoza laat zien

Spinoza komt uiteraard weer wel aan de orde in het volgende boek:

Eric Watkins (ed.), The Divine Order, the Human Order, and the Order of Nature: Historical Perspectives, Oxford University Press, 2013, 240pp., $74.00 (hbk), ISBN 9780199934409. books.google

Vandaag in de NDPR, reviewed by  John Whipple, University of Illinois at Chicago.

Uit de inhoudsopgave blijkt wie Spinoza behandelt:
Part 1: The Medieval Period
 Chapter 1: Powers Versus Laws: God and the Order of the World According to Some Late Medieval Aristotelians -  Marilyn McCord Adams
 Chapter 2: The Order of Nature and Moral Luck: Maimonides on Divine Providence -  Steven Nadler
 Part 2: The Early Modern Period
 Chapter 3: God, Laws, and the Order of Nature: Descartes and Leibniz, Hobbes and Spinoza -  Daniel Garber
 Chapter 4: Malebranche's Causal Concepts -  Robert Merrihew Adams
 Chapter 5: Laws and Order: Malebranche, Berkeley, Hume -  Tad Schmaltz
 Chapter 6: Laws of Nature in Seventeenth-Century England: From Cambridge Platonism to Newtonianism -  Peter Harrison
 Chapter 7: Laws and Powers in Leibniz - Donald Rutherford
 Chapter 8: Change in the Monad -  Martha Brandt Bolton
 Part 3: Kant
 Chapter 9: Rational Hope, Moral Order, and the Revolution of the Will -  Andrew Chignell
 Chapter 10: Kant on the Natural, Moral, Human, and Divine Order -  Eric Watkins

Lees verder...

Ook komende jaren Spinoza niet in VWO-filosofieonderwijs

In het boek van de Vlaamse filosoof Tim De Mey, Het voordeel van de twijfel [Lemniscaat, 2014] dat de voorbereiding op het Vwo-examen over filosofie zal begeleiden dat vanaf 2016 t/m 2018 zal gaan over het scepticisme en radicale twijfel, komt – u raadt het al – Spinoza’s denken niet voor. Zelfs zijn naam ontbreekt volledig in het boek. Het toont weer eens aan hoe Descartes en zijn zekerheid dat alleen de twijfel vaststaat, onder meer de twijfel aan, de niet zekerheid over het bestaan van de omgevende wereld, van grotere invloed is geweest op het filosofische denken. Terwijl toch de wetenschap in feite veel meer van het model van Spinoza over het bestaan van de wereld uitgaat. Het illustreert hoe filosofie en wetenschap sinds de 17e eeuw uit elkaar zijn gegroeid.

“Een ontregelend boek,” belooft de uitgever.

'Kritisch zijn is in de eerste plaats zelfkritisch zijn. Het is durven twijfelen aan de eigen overtuigingen over hoe de wereld in elkaar zit, over wat we moeten doen en laten, en hoe we met elkaar en de wereld moeten omgaan. Niet zomaar genoegen nemen met de oppervlakkige, psychologische bevrediging die schijnbaar opgeheven twijfel bij gelegenheid lijkt te bieden, maar onvermoeibaar door blijven twijfelen totdat de onderliggende filosofische vragen beantwoord zijn.' Aldus het uitgangspunt van De Mey.

Lees verder...

Komende zondag: Spinozadag 2014

Aanstaande zondag, 23 november 2014, is het van 12.00 tot 16.30 uur in Paradiso in Amsterdam Spinozadag - de zevende Spinozadag alweer. Onder de titel

           Spinoza en Koerbagh: provo’s van de Gouden Eeuw? 

vraagt de Amsterdamse Spinoza Kring  aandacht voor het klimaat waarin Spinoza in Amsterdam opgroeide en in contact met gelijkgestemden de basis voor zijn filosofie legde. 

Het zal gebeuren aan de hand van twee boeken die recent verschenen: Bart Leeuwenburgh's Het noodlot van een ketter (2013), dat het leven en denken van Adriaen Koerbagh, dat hem in het rasphuis deed belanden, beschrijft waar deze kennis van Spinoza in 1669 overleed. Het wordt niet genoemd, maar zal toch zeker ook aandacht krijgen: het dit jaar verschenen boek van Adriaan Koerbagh, Een licht dat schijnt in duistere plaatsen. Hertaling Michiel Wielema. Vantilt, 2014  

Henri Krop's Spinoza. Een paradoxale icoon van Nederland (2014),  waarin hij de receptie van Spinoza's denken in Nederland uitgebreid bespreekt.
[Zie meer informatie en het programma bij de ASK]

Ik heb de eerste vijf Spinozadagen bijgewoond, heb de laatste twee overgeslagen, maar ben van plan er deze keer weer eens heen te gaan.  

300 jaar geleden voerden Dortous de Mairan en Malebranche een correspondentie over Spinoza

In dit blog de fraaie samenvatting en kritische beschouwing van Johannes van Vloten in een bijlage in zijn boek Benedictus de Spinoza (2e druk 1871) van de briefwisseling die deze Franse geleerden van  sept. 1713 t/m sept 1714 met elkaar hadden over Spinoza. Eerst stel ik de protagonisten voor:

Jean-Jacques Dortous de Mairan (1678 - 1771), was een Frans geofysicus en astronoom. Hij was lid van verschillende wetenschappelijke verenigingen en instellingen en deed enkele belangrijke ontdekkingen op het gebied van astronomie en biologie. De Mairans observaties en experimenten leidden ook tot het begin van wat heden bekendstaat als het circadiane ritme. In 1743 werd hij verkozen tot lid van de Académie française. Hij overleed 20 februari 1771 in Parijs op 92-jarige leeftijd aan een longontsteking.[Tot zover nl.wikipedia]. De Engelse voegt daar nog aan toe dat Malebranche zijn docent was: “De Mairan attended college in Toulouse from 1694–1697 with a focus in ancient Greek. In 1698 he went to Paris to study mathematics and physics under the teachings of Nicolas Malebranche.” [en.wikipedia] En in de Franse vinden we een verwijzing naar deze correspondentie: Méditations métaphysiques et correspondance de N. Malebranche avec J.-J. Dortous de Mairan sur des sujets de métaphysique (1841). Heruitgegeven als Nicolas Malebranche: Correspondance avec J.-J. Dortous de Mairan. Paris, Vrin, 1947. [fr.wikipedia]

Nicolas de Malebranche (1638 - 1715) was een Frans cartesiaans filosoof. Malebranche was van oorsprong een oratoriaans priester die de discussie aanging met zijn tijdgenoot Antoine Arnauld over theologische en metafysische vraagstukken. Hij heeft met Blaise Pascal gemeen dat zijn werk zich kenmerkt door fraai proza. Hij was goed bekend met het werk van René Descartes en uitte er veel kritiek op. Hij kon zich niet vinden in Descartes' voorstelling omtrent de relatie tussen lichaam en geest. Hij verwierp de opvatting dat lichamen een intrinsiek vermogen bezitten om ons en elkaar te beïnvloeden als bijgeloof, en verdedigde daarentegen de theorie van het occasionalisme.

Volgens Malebranche is wetenschap geworteld in a priori metafysische beginselen en is er onderscheid tussen de rationeel bevattelijke essentie en de empirisch waarneembare eigenschappen van dingen. Echter, om invloedrijk te kunnen zijn, kwam Malebranche te laat. Het cartesianisme werd reeds overschaduwd door het werk van Spinoza en Gottfried Wilhelm Leibniz en was met wisselend succes aangevallen door empiristen als Thomas Hobbes en John Locke. [aldus nl.wikipedia]

Lees verder...

Haags Spinozahuis pas in 2015 weer toegankelijk

Zo lang als ik mij met Spinoza bezig houd (ruim zeven jaar inmiddels) is het Spinozahuis aan de Paviljoengracht in Den Haag, waarin de Ver. Het Spinozahuis een studiezaal met bibliotheek heeft, niet toegankelijk. Tijdens de renovatie van het Spinozahuis in Rijnsburg, die meer dan tien jaar in beslag nam, werden er spullen uit dat huis opgeslagen. Het moet dus al veel langer niet toegankelijk zijn.

Pas na de heropening van het museum Het Spinozahuis in Rijnsburg kon de VHS zich bezig gaan houden met de herinrichting van de Haagse studiezaal. Aanvankelijk was de verwachting dat die studiezaal in september van dit jaar weer toegankelijk zou kunnen zijn, maar op de website is te lezen dat dit pas in de loop van 2015 het geval zal zijn. We moeten dus nog enig geduld opbrengen.

 

Ik kom op dit blog n.a.v. het boek Spinoza’s achtbaan van Erik Bindervoet (tekst) en Saskia Pfaeltzer (beeld), waarin beweerd werd dat er in Nederland zes Spinozabeelden zijn (het zevende bevindt zich in de tuin van het al zo lang niet toegankelijke Haagse Spinozahuis [cf. blog]. [Foto uit maart 2013 van hier]