Weblog over Spinoza, Spinozisme en Spinozana

De naturâ Rationis est res sub quâdam æternitatis specie percipere
Het is de rede eigen om het eeuwige der dingen te zien.                                 Spinoza, Ethica II, 44 c2

Spinoza’s meest
waarschijnlijke
beeltenis
 

 

Spinoza-beelden 

Spinoza’s zegel met 'caute'

Spinoza merchandising

Iconographia Spinozana

Spinoza-schilderijen, etsen, gravures & illustraties 

Spinoza-cartoons, comics & illustraties

Corpus Poeticum Spinozanum

Johannes Colerus, Korte, dog waaragtige levensbeschryving van Benedictus de Spinoza [tekst-PDF]   

Blogger en curator: Stan Verdult

Filosofie in bedrijf...

Het nieuwe nummer van Filosofie (2014/2) is uit. Het speelt op de geheel eigen wijze in op het thema van de Maand van de Filosofie: het themagedeelte, "Reflectie op wetenschap," heeft veel reflectie op mens en techniek/technologie. Van dit gedeelte voerde Miriam van Reijen de themaredacti'; zij schreef het inleidend artikel. Verder zijn er artikelen van René Munnik, Rens Bod, Peter-Paul Verbeek, Jeroen Bouterse, J.J.L. Derksen en Jan Verplaetse. Je merkt een groot verschil tussen de meer gedegen artikelen die dit tijdschrift biedt, vergeleken met het meer populaire Filosofiemagazine.  

Dat in dit nummer ook Spinoza nog enigszins aan bod komt, is vanwege de boekbespreking die ik verzorgde over het boek van Miriam van Reijen, Spinoza in bedrijf: van passie naar actie. Daarvoor bewerkte en korte ik het blog in dat ik erover schreef - met behoud van de titel: "Spinoza in bedrijf": een aanwinst.

Stan Verdult 

 

Hoe moeilijk is toch Einstein's Spinoza's God te begrijpen en beschrijven

Gisteren had Amir Aczel op Huffingtonpost een stuk "Killing Einstein's God." Graag wijs ik erop en deel hier mijn leesplezier.

Ik zeg niet dat ik wat "Einstein's laat staan Spinoza's God" alles geheel doorzie en daarin ook maar het laatste woord zou kunnen hebben, maar het gebruik in dat stuk  van allerlei termen doet mij vermoeden dat het de auteur, die erop wijst zich al vele jaren met Einstein te hebben bezig gehouden, het omschrijven van diens God ook niet helemaal in de vingers heeft.

Over God spreken als "creative external power", schrijven: "Albert Einstein believed in something like Spinoza's "God": a powerful entity that transcends the world," maar dan weer: "discussing an external motivator for the creation of the universe was abhorrent to the father of the theory." En: "Einstein always thought in terms of an immanent God, the creator of the laws of physics -- not the cranky old man of Genesis, but still a mysterious force that brought us a universe, or at least created the laws of physics."

Taal en God... het blijft behelpen.


Kan een omnist tevens Spinozist zijn? Bestaan er Spinozistische omnisten?

Ik kom op dit blog n.a.v. een vraag van een scholiere die op zoek is naar informatie over antropomorfisme / pantheïsme / omnisme. Ga er maar aan staan.

"Omnism is the belief in all religions; those who hold this belief are called omnists (or Omnists). The Oxford English Dictionary (OED) quotes as the term's earliest usage the 1839 long poem "Festus" by English poet Philip J. Bailey: "I am an omnist, and believe in all religions". In recent years, the term has been emerging anew, due to the interest of modern day self-described omnists who have rediscovered and begun to redefine the term. It is best thought of as Syncretism taken to its logical extreme." [Wikipedia]

De vraag is of je elke term helemaal serieus moet nemen. Diezelfde Wikipedia-pagina stelt nog: "It is possible for one to be a Christian Omnist, or a Jewish Omnist."

Spinoza zag zijn filosofie als de vera religio. Dus dan zou je met een simpel syllogisme kunnen besluiten dat een Omnistisch Spinozist of 't omgekeerde mogelijk zou zijn. Ik waag het te betwijfelen.

Lees verder...

Even schrikken, maar er is nu een boekje "Spinoza & Ayn Rand: Soulmates"

De joodse journaliste Orit Arfa, schrijfster van Survival of the $h!#est, een verzameling blogs onder het pseudoniem Olyvia Apple [cf. haar website], liet onlangs een e-book verschijnen onder haar eigen naam:

Orit Arfa, Spinoza & Ayn Rand: Soulmates. Route 60 Press (Feb. 21 2014).

Ik kan er niet omheen dit op dit weblog te signaleren. Het gebeurrt nu eenmaal. Hoewel de egoïsme-opvatting van Ayn Rand niet gelijk te stellen is aan het “in suo esse perseverare” (waarin sterk accent op de relatie met andere mensen wordt gelegd) lijkt e.e.a. in dit boekje aan elkaar gelijk te worden gesteld.

Het werkje wordt aldus aangeprezen op Amazon en oritarfa.net:  

Lees verder...

Afscheid nemen van Spinoza

Al een poos ben ik aan het overwegen om wat meer afstand (of zelfs geheel afscheid?) te nemen van Spinoza. Ik had ruim een week geleden tijdens de VHS-cursus over het Politiek traktaat al aangekondigd dat ik dat zou onderzoeken en erover zou gaan bloggen. Ik heb een klad liggen en ben mij aan het oriënteren, maar kom er (nog) niet aan toe - stel het uit en blijf op dezelfde manier als eerder met Spinoza en met dit blog bezig.

Wim Klever is op zijn manier afscheid aan het nemen. In reacties op dit blog heeft hij Spinoza meermalen van plagiaat beschuldigd: volgens hem zou aantoonbaar zijn "dat de hele TP een (creatieve) verwerking van het gedachtegoed van de meester is, die wij in onze tijd plagiaat zouden noemen." (reactie van 15 maart 2014). En nog eens: "de TP IS geënt op VPS, waarvan het 'n soort plagiaat is, zeker wat betreft zijn democratisch model." (reactie van 24 maart 2014).

Dit deed hij ook in een tweet van 23 maart 2014: "In Spanje zal ik betogen dat Van den Enden zo sterk Spinoza's politieke denken heeft geprogrammeerd, dat diens TP in feite de VPS plagieert." [Cf.]

Lees verder...

Inutilis scientia Spinozana [10] een ver verwijderde connectie van Het Ronde Huis bij Nunspeet met Spinoza

Na Almar Otten's Jeugdzonde (een jeugdthriller waarin een archiefstuk over Spinoza uit de Deventer Athenaeumbibliotheek verdwijnt), verscheen eind januari 2014 bij Luitingh-Sijthoff een nieuwe misdaadroman van Almar Otten: Het Ronde Huis. In dezelfde periode verscheen van Jacob Vis een thriller De zwarte duivel, dat was de bijnaam van Frank van Vloten (in het boek Frank van Vliet genaamd), de eigenaar van Het Ronde Huis. Beide auteurs lieten zich voor hun roman inspireren door verhalen en geruchten die over Het Ronde Huis werden verteld en geschreven.

Peter Kuijt heeft vandaag een fraai blog over het toeval dat twee boeken rond eenzelfde 'mysterieus' huis verschijnen. Daarop noteert hij uit de mond van Otten:

 

Lees verder...

Mulla Sadra (1571 -1640) vergeleken met Spinoza

In één van mijn mappen met "nog te doene zaken" verzamelde ik al lang geleden informatie over Mullah Sadrâ (Sadr al-Din al-Shirazi), want al jaren geleden was ik zijn naam i.v.m. Spinoza tegengekomen. Aanleiding dat ik nu dit blog maak is het feit dat - zo las ik op de website van de VHS - op een seminar in Parijs op 11 april 2014 een vergelijking zou worden gemaakt tussen het ontologische systeem van de oosterse filosoof Sadrâ en het metafysische debat tussen Spinoza en Malebranche.

Grappig geformuleerd vind ik dat, alsof er ooit een debat tussen Spinoza en Malebranche was. En ook grappig dat "oosterse". Dat klopt alleen als het Midden-Oosten naar het oosten wordt gedacht, maar ikzelf denk bij oosters altijd aan India en de verder naar het oosten liggende Zuid-Oost Azië, China en Japan.

Mulla Sadra was vooral werkzaam in de Iraanse steden Shiraz (zijn geboorteplaats) en Isfahaan. Hij leerde het primaat van het Zijn/Bestaan en een daarop gebaseerde epistemologie. In die samenhang ligt wellicht ook de oorzaak ervan dat hij af en toe vergeleken wordt met Spinoza. Maar het kan ook zijn doordat hij - net als Spinoza - filosofie als méér zag dan iets van een rationeel onderzoek, maar als een samenhang tussen leer en leven, als zoeken naar wijsheid en het cultiveren van een eenvoudig en zo gelukkig mogelijk leven: een combinatie van theoretische en praktische filosofie.

[rechts: cover van in 't Farsi vertaalde boek van Henri Corbin, Mulla Sadra]

Lees verder...

Recanto do Spinoza [Hoek van Spinoza]

Dat er in Brazilië Spinozaliefhebbers zijn en dat er flink aan Spinoza-studie wordt gedaan, was hier al eerder opgemerkt.

Enkele dagen geleden waren er Braziliaanse bezoekers in het Spinozahuis die in Brazilië een vakantiepark runnen onder de naam Recanto do Spinoza. 

Onderaan de openingspagina van hun website treffen we de Portugese vertaling van de laatste zin van de Ethica: Sed omnia praeclara tam difficilia quam rara sunt.

Lijkt het niet heerlijk om een poosje te kunnen verblijven in zo'n Hoek van Spinoza? Bij mensen die Spinoza's huis in Rijnsburg komen bezoeken?

Lees verder...

Jay Geller, The Other Jewish Question [2011]

Hoe ik het tot heden kon missen terwijl ik in 2012 verslag deed van een langdurige speurtocht naar "Spinoza in de joodse historiografie" en waarin ik tenslotte enige blogs wijdde aan het schitterde boek van Daniel B. Schwartz The First Modern Jew: Spinoza and the History of an Image [Princeton University Press, 2012] weet ik niet (hoewel ik meen die cover wel eens gezien te hebben). Hoe dan ook nog niet eerder was ik op dit boek gestuit [dat deed ik nu via dit recente blog op "jewish philosophy place"] dat het had over:

Jay Geller, The Other Jewish Question: Indentifying the Jew and Making Sense of Modernity. Fordham Univ Press, 2011 - 510 pp - ISBN 9780823233618 behorend bij de prijzige ($110.00) hardcover, maar er is ook een paperback à $40.00 met ISBN: 9780823233625.

Books.google geeft zo'n 65 hits op Spinoza [Heine heeft er 70]. Hoofdstuk 1, "Feminization" and the Problem of Jewish Persistence, gaat geheel over de 19e eeuwse Spinozareceptie in Duitsland. Geller is een groot kenner van het 19e eeuwse antisemitisme.

          

Lees verder...

In NRC-H bespreking van "Spinoza. Een paradoxale icoon van Nederland"

Uiteraard was te verwachten dat de redactie van het boekenkatern van NRC Handelsblad het boek van Henri Krop aan de huisrecencent Michiel Leezenberg zou geven. Vandaag heeft de krant zijn bespreking van Spinoza. Een paradoxale icoon van Nederland, tegelijk met Karel D'huyvetters vertaling van de Staatkundige verhandeling.


Spinoza prijkt in het middenkatern naast Hans Georg Gadamer (die als grondgedachte voor goede communicatie heeft: "dat de ander wel eens gelijk zou kunnen hebben." Die ander is hier dus Spinoza?)

Leezenberg plukt uit de dikke turf over ruim drie honder jaar Spinoza-receptie enige hoofdlijnen, heeft niet gezien dat Krop na de 'Gouden eeuw' van het spinizisme (1845-1885) de 'zilveren tijd' (1900-1945) onderscheidde - Leezenberg maakt daar één gouden periode van. Verder vind ik wel knap hoe hij in 't kort een impressie van de vele Spinoza-beelden weet te schetsen. Hij eindigt met: "... voor de liefhebbers biedt het een ongeëvenaard gedetailleerde kijk op een belangrijk stuk vaderlandse filosofische geschiedenis."

De Staatkundige verhandeling doet hij wel erg kort af - haalt er het liefst Spinoza's tijdgebonden (voor)oordelen uit, waarmee het niet over de betekenis van het boek gaat. Is het toevallig dat hij iets opmerkt over 'zelfgerechtigd' ("zoals D'huyvetters niet helemaal gelukkige vertaling luidt"), of zou hij iets van de discussie hier hebben meegekregen?

Lees verder...

Oproep: vergeet u niet op tijd in te tekenen voor 'Het kristal'?

In een blog van 21 februari 2014 attendeerde ik de bezoekers van dit weblog op een interessante en bijzondere bibliofiele uitgave die eraan komt: bij Boekdruk.be zal komende zomer een kleinood van een bibliofiel boekje van 32 pagina's verschijnen dat twaalf sonetten zal bevatten, zes in hun oorspronkelijke taal en vervolgens in vertaling van de bekende meestervertaler Paul Claes:

            "HET KRISTAL - TWAALF SONNETTEN VOOR SPINOZA"  

Tevens zal een portret van Spinoza van de hand van beeldend kunstenaar Karel Dierickx het boekje sieren. Het gaat om deze conté-potloodtekening van het portret van Spinoza zoals verbeeld door Karel Dierickx.  

Jos Brabants van Boekdruk.be gaf mij op mijn verzoek toestemming om dit nieuwe Spinoza-portret vandaag al in dit blog en in de hier aangelegde verzameling Spinoza-illustraties op te nemen.

Ik neem daarbij graag de gelegenheid te baat om u op te wekken om toch vooral niet te vergeten om dit aparte boekwerkje, dat toch speciaal voor Spinoza-liefhebbers bedoeld is, tijdig te bestellen. Ik weet hoe dat gaat (bestelde zelf het boekje pas onlangs): als je in februari leest dat de voorintekening tot 1 mei loopt, heb je immers nog alle tijd. Waarom zou je vandaag doen wat ook morgen kan? Wie nadenkt en bewust leeft wil tegenwoordig alles toch vooral rustig aan: slow-food, slow-movement? Maar toch... soms moeten we even op de tijd letten.

U kunt "HET KRISTAL - TWAALF SONNETTEN VOOR SPINOZA" bestellen d.m.v. voorintekening èn overschrijving van voorschot … x € 7,- op IBAN BE07 0000 1703 9866 BIC BPOTBEB1XXX (t.n.v. Brabants’ Boekdruk, 9040 Gent, m.v.v. Kristal) vóór 1 mei 2014 te zenden naar post@boekdruk.be of naar Brabants’ Boekdruk, E. Maeyensstraat 18, 9040 Gent. Bij voorintekening wordt uw naam in de tabula gratulatoria opgenomen. De publicatie kost, incl. verzendenvelop en porto, €19,95  [Zie PDF van de prospectus]

Inutilis scientia Spinozana [9] AAS wijzigde website

De AAS, Association des Amis de Spinoza, heeft in het verleden wel vaker de lay out van de website gewijzigd, soms door naar een andere website- of blog-provider over te gaan.

Ook sinds vandaag ziet hun website er weer anders uit.

Ze blijken te zijn overgegaan naar over-blog.com

Bewees Benjamin Libet het gelijk van Spinoza?

Merkwaardig toch hoe het onderzoek dat de Amerikaanse neurofysioloog Benjamin Libet in de '70/'80-iger jaren deed, almaar weer als bewijs wordt opgevoerd tegen het bestaan van de vrije wil. Gisteren had Martin van der Laan daar weer eens een verhaal in Trouw over. En dan gaat het mij er niet om dat je iets dat niet bestaat niet kunt onderzoeken, laat staan positief-wetenschappelijk het niet-bestaan zou kunnen bewijzen. Mij gaat het erom dat, hoewel de neurowetenschappen 'officieel' volstrekt monistisch zouden zijn, onderzoeken als dat van Libet zo dualistisch als wat werden en nog steeds worden opgezet.

Libets proefpersonen moesten twee dingen doen: een knopje indrukken op een moment dat ze zelf kozen én de plaats van de wijzer op de klok onthouden van het tijdstip waarop ze dat deden; en ze moesten spontaan handelen, dus niet eerst een tijdstip bedenken en dan met het knopdrukken wachten, nee, het 'nu drukken' moest spontaan bij ze opkomen en meteen uitgevoerd worden. Intussen maten de onderzoekers allerlei fysiologische gegevens als: het oplichten in de hersenen van de zgn. 'bereidheidspotentiaal' en de spanningswisselingen in de huid e.d.

Tot ieders verbazing bleken de hersenen al fracties van seconden eerder dan het gerapporteerde 'bewuste besluit' op te lichten. Conclusie: de hersenen hadden al besloten en het zgn. bewustzijn volgde daarna. Eindconclusie: de vrije wil bestaat niet.

Kortom, het zgn. 'bewuste besluit' was maar een gevolg en niet de oorzaak van het door het lichaam (het brein) al genomen besluit. Het onderzoek is vaak herhaald met hetzelfde resultaat.

Lees verder...

Weer kritische bespreking van 'vierde deel' van trilogie over de Radicale Verlichting

Caroline Warman (fellow and tutor in French, Jesus College), heeft een behoorlijk kritische bespreking van Jonathan Israel's Revolutionary Ideas: An Intellectual History of the French Revolution from The Rights of Man to Robespierre.

Zij beschuldigt hem in de THE (Times Higher Education) in zekere zin zelfs van een nogal ideologische wijze van geschiedschrijving.

Zie hier het blog met de signalering van het boek en het blog over het eerdere kritische review van Duncan Kelly in The Financial Times.  

Spinoza-munt in de serie De Canon van Nederland

Nadat ik op 31 maart 2014 een blog had over de Spinoza-medaille van Franklin Mint uit de 1970-iger jaren, wordt het tijd ook in een blog te vermelden dat na het tot stand komen van de Canon van Nederland door het bedrijf Muntpost in samenwerking met TNT Post (nu Post.nl) speciaal voor verzamelaars een serie munten en postzegels op de markt werd gebracht, die de vijftig vensters van de Canon als onderwerp hebben [cf.]. Dat zal dus in 2007 zijn geweest. De munten zijn er in koper-nikkel en in zilveren versie à 9,3 gram. De afbeelding op de voorzijde van de munt toont op de achtergrond de slingerende weg door de geschiedenis zoals die ook op de website entoen.nu/ te zien is. Op de keerzijde van deze munten prijkt de Nederlandse leeuw met daaromheen de tekst: "De Canon van Nederland."

In die reeks is dus ook een munt met Spinoza opgenomen, met zijn zegelspreuk CAUTE.

           

Lees verder...

Yitzhak Melamed's Spinoza's Metaphysics onder vuur

VoorkantWim Klever attendeerde mij op het volgende: het groepsblog, The Mod Squad, dat zich beweegt op het terrein van de geschiedenis van de moderne filosofie, begint morgen, donderdag 10 april 2014, met eerst een samenvatting op hoofdlijnen door de auteur en vervolgens een reeks recensies op het boek van Yitzhak Melamed's Spinoza's Metaphysics: Substance and Thought, door  achtereenvolgens Lia Levy, Alison Peterman, en Alan Nelson. De critici zullen daarna telkens door Yitzhak Melamed beantwoord worden. De blogs staan open voor reacties. Zie aldaar.

Biografie over Margarete Susman (1872–1966) met hoofdstuk over haar Spinoza

Eerder, op 28 september 2009, had ik een blog over Margarete Susman en Spinoza. Onlangs verscheen over haar een biografie:

Elisa Klapheck, Margarete Susman und ihr jüdischer Beitrag zur politischen Philosophie. Hentrich und Hentrich Verlag. Berlin, März 2014

Elisa Klapheck is als liberale rabbijn werkzaam in Frankfurt a.M. In december 2011 behaalde zij haar doctorsgraad in de filosofie met een proefschrift met dezelfde titel als dit boek dat als PDF op internet is te raadplegen.

De uitgever van de boekversie schrijft: "Margarete Susman (1872–1966) gehört zu den großen Vordenkern der jüdischen Renaissance im frühen 20. Jahrhundert. Ihre Auseinandersetzung mit dem Judentum richtet sich vor allem auch auf die Bedeutung, die Religion für die Politik haben kann. Die Rabbinerin Elisa Klapheck bietet mit diesem Buch eine erstmalige, umfassende Auseinandersetzung mit dem Gesamtwerk Susmans. Dabei zeichnet sie die geistige Biographie einer zu Unrecht vergessenen religiösen Denkerin und Philosophin nach, die in einer Reihe mit ihren Freunden Georg Simmel, Martin Buber, Gustav Landauer, Ernst Bloch, Franz Rosenzweig oder Paul Celan zu nennen ist. Susmans Gedanken zur geistigen Bedeutung des Judentums für Europa, über die Revolution, die Frauenemanzipation, das Verhältnis von Religion und Staat und nicht zuletzt über die Beziehung zwischen Judentum und Christentum enthalten wichtige Anstöße für aktuelle Diskussionen."

Lees verder...

Sabine Funke over Ibn Tufayl's Hayy Ibn Yaqzan [2]

Een vervolg is nodig op mijn blog van gisteren, waarin ik wees op "een aardig hoofdstuk over Ibn Tufayl's Hayy Ibn Yaqzan" van de hand van Sabine Funke: "Philosophus autodidactus oder Der Reiz des Selberdenkens" [cf. dat blog)

Een tweede blog is nodig om een klein kwestietje op te helderen, dat zij onderbracht in een noot. Ik geef hier die hele noot 8 en geef de 'kwestie' vet aan:

8 Schaerer vermutet als Übersetzer Johan Bouwmeester (1630-1680). In Amsterdam erschien 1672 die niederländische Fassung. Adriaan Reland (1676-1718) ergänzt seine Neubearbeitung von 1701 mit „S.D.B." als ehemaligem Übersetzer. Vgl. dazu Schaerer 2009, LXXIX. Manfred Walther hält fest, die Vereinigung Nil volentibus arduum habe Bouwmeester mit einer Übersetzung beauftragt und 1672 sei eine holländische Übersetzung mit den Initialen „S.D.B." erschienen. Vgl. hierzu Walther 1986, XXVIII. Die Diskrepanz der Aussagen, ob 1672 oder 1701 die Erstnennung der Initialen „S.D.B" erschien, war nicht zu klären.

Lees verder...

Misschien iets voor uw Iraanse vrienden?

In de rubriek "Filosofische theorieën in eenvoudige taal" uitgelegd, geeft deze Duits-Iraanse website uitleg in Farsi over: Baruch Spinoza

 

Symposium over naturalisme in de continentale filosofie

Het Centre for the Humanities organiseert op 15 april in Utrecht een symposium “Continental Naturalism”: Symposium on the Sciences, the Humanities and the State of the Earth Today.

Daarop zullen spreken: prof. John Protevi, prof. Rosi Braidotti en dr. Rick Dolphijn.

Prof. John Protevi, keynote speaker, zal spreken over: ‘Canguilhem, Deleuze, and Developmental Systems Theory’
Dr. Rick Dolphijn (van wie meer te vinden is op dit weblog) zal reageren met: ‘Malabou, Serres and Traumatized Systems Today’

Locatie: Drift 25 (room 002) Utrecht.

Aanvang: 13:00 uur
Deelname is gratis; wel wordt verzocht u te doen registreren op cfh@uu.nl

Hier en hier méér informatie over de bijeenkomst