Weblog over Spinoza, Spinozisme en Spinozana

De naturâ Rationis est res sub quâdam æternitatis specie percipere
Het is de rede eigen om het eeuwige der dingen te zien.                                 Spinoza, Ethica II, 44 c2

Spinoza’s meest
waarschijnlijke
beeltenis
 

Spinoza's beeldengalerij 

Spinoza’s zegel met 'caute'

Spinoza merchandising

      Iconographia Spinozana

               1632   -   1677 

Spinoza-schilderijen, etsen, gravures & illustraties 

Spinoza-cartoons, comics & illustraties

Corpus Poeticum Spinozanum

Johannes Colerus, Korte, dog waaragtige levens-beschryving van Benedictus de Spinoza [PDF] Ethica-vert. van Dionijs Burger [PDF] Tractatus Politicus vert. van dr. Willem Meijer [PDF]                            Blogger en curator: Stan Verdult

Hoe wij mogelijk op twee manieren in de idea Dei voorkomen: objectief en subjectief

Ik kom, zo lijkt het wel, nooit meer van de idea Dei af – zo diep heeft die notie zich in mij genesteld. De afgelopen periode ben ik bezig geweest met het interessante artikel van

Syliane Malinowski-Charles, “Rationalism versus Subjective Experience: The Problem of the Two Minds in Spinoza,” in: Carlos Fraenkel, Dario Perinetti & Justin Smith (Eds.), The Rationalists: Between Tradition and Revolution. New York, Springer (New Synthese Historical Library), 2010, pp. 199-231. [cf. blog].

Zij plaatste het deze week op academia.edu. Bijna twee jaar geleden bracht Karel D’huyvetters op Spinoza in Vlaanderen een vertaling van het stuk, maar ik vond het plezieriger te lezen in z’n oorspronkelijke versie. Zie over haar, haar artikel én over de vertaling het blog "Syliane Malinowski-Charles – belangwekkend Spinoza-geleerde."   

Het is een interessante materie die ze aansnijdt: wat is de ontologische status van onze subjectieve ervaring, onze grotendeels inadequate kennis en van ons lijden aan passies? Ja, van onszelf zoals we ons beleven?

Lees verder...

Stuart Hampshire (1914 - 2004) een aanvulling

Het blog van alweer vijf jaar geleden, 19-07-2011: “Stuart Newton Hampshire (1914 - 2004) verloor met het ouder worden zijn greep op Spinoza”, vraagt om een aanvulling. Bijvoorbeeld om te verwijzen naar teksten die toen nog niet op internet stonden. De belangrijkste daarvan is wel deze tekst (ik heb deze foto eraan ontleend) van

• Alan Ryan over Stuart Newton Hampshire 1914-2004 voor de British Academy geeft uitvoerige aandacht voor zijn werk aan Spinoza en hoe hij zich tot diens filosofie verhield [cf. PDF].

• Review door Beth Lord in: The Philosophical Quarterly, 56 (224) [2006], pp. 450-2. [PDF]

Zij schrijft: “Hampshire’s 1951 text remains a fresh and engaging introduction to Spinoza’s metaphysical system that manages both to interpret Spinoza in historical context and to address the relevance of the Ethics to current concerns in philosophy of mind, ethics and politics.” [..] “His book is refreshingly non-partisan for the contemporary reader, having been written outside of the influence of the major studies by Bennett, Curley, and Deleuze that have since come to dominate.”

Over het latere essay, Spinoza and Spinozism’, waarmee het boek opent: [..] Hampshire is wrong to state that Spinoza’s term ‘idea of’ could be translated as ‘representation of’ or ‘meaning of’ (p. xxxvii). The idea of an action is not its representation, symbol, or meaning; it is that action expressed in the parallel attribute of thought. All talk of representation belongs, for Spinoza, in the realm of illusion.”

• Lang review van Steven Frankel in Hebraic Political Studies [PDF]

• Freedom of Mind. The Lindley Lecture, University of Kansas, March 18, 1965 by Stuart Hampshire, Professor of Philosophy, Princeton University [PDF]. Daarin:

In Spinoza's terminology, the reflexive knowledge of the causal mechanism constitutes a change in the effect. And this is the complexity which makes a place, as Spinoza suggested, for freedom of mind.

• Stuart Hampshire, The Spinoza Solution, The New York Review of Books, October 24, 2002 – is alleen maar te lezen door abonnees e/o hen die apart betalen.

Ismar Elbogen (1874 – 1943) kwam als eerste met een monografie over Spinoza’s TIE (vervolg over idea Dei)

In aansluiting op het vorige blog, wil ik een interessante uitvoerige voetnoot aanhalen uit het proefschrift van Ismar Elbogen, Der Tractatus de intellectus emendatione und seine Stellung in der Philosophie Spinozas. Breslau: Preuss und Jünger, 1898 – in 2015 gedigitaliseerd op archive.org

Het is iets bij Spinoza dat hem hoog zit en daar het gaat om het niet-denken van God, de intellectus infinitus en de idea Dei, hetgeen alles ook mij zeer interesseert, neem ik die voetnoot hier graag over.

Ik begin bij het fragment waar de noot bij gegeven wordt:

Lees verder...

De - niet bestaande - vrije wil toch in het brein ontdekt

Alsof de NASA samen met universitaire astronomen zouden uitbazuinen dat ze God in het heelal hebben ontdekt, zo publiceerden neuro-onderzoekers van de Johns Hopkins University dat ze de vrije wil in het brein hebben gezien. Leon Kuunders wees me op hun persbericht: “What Free Will Looks Like in the Brain” [cf.] en hoorde hen a.h.w. roepen: Ladies and Gentlemen, we've got him.

 

Het ‘glasheldere’ Abstract neem ik over:

The neural substrates of volition have long tantalized philosophers and scientists. Over the past few decades, researchers have employed increasingly sophisticated technology to investigate this issue, but many studies have been limited considerably by their reliance on intrusive experimental procedures (e.g., abrupt instructional cues), measures of brain activity contaminated by overt behavior, or introspective self-report techniques of questionable validity. Here, we used multivoxel pattern time-course analysis of functional magnetic resonance imaging data to index voluntary, covert perceptual acts—shifts of visuospatial attention—in the absence of instructional cues, overt behavioral indices, and self-report. We found that these self-generated, voluntary attention shifts were time-locked to activity in the medial superior parietal lobule, supporting the hypothesis that this brain region is engaged in voluntary attentional reconfiguration. Self-generated attention shifts were also time-locked to activity in the basal ganglia, a novel finding that motivates further research into the role of the basal ganglia in acts of volition. Remarkably, prior to self-generated shifts of attention, we observed early and selective increases in the activation of medial frontal (dorsal anterior cingulate) and lateral prefrontal (right middle frontal gyrus) cortex—activity that likely reflects processing related to the intention or preparation to reorient attention. These findings, which extend recent evidence on freely chosen motor movements, suggest that dorsal anterior cingulate and lateral prefrontal cortices play key roles in both overt and covert acts of volition, and may constitute core components of a brain network underlying the will to attend.

Het is dezelfde universiteit waar de Spinoza scholar Yitzhak Melamed hoogleraar filosofie is. De neurowetenschappers zouden eens bij hem langs kunnen gaan om zich te laten uitleggen wat Spinoza eigenlijk bedoelde met te stellen en te beargumenteren dat de vrije wil in ons niet bestaat. Uiteraard hebben we willingen en verlangens en maken we keuzen, maar niet vanuit een onveroorzaakt wilsvermogen (dat we niet hebben, ook niet in het brein).

[Illustratie van neurosciencenews.com aangepast aan blog-maten] 

Inutilis scientia Spinozana [215] Polen kent een moderne uitgave van Spinoza’s Vroege geschriften

Het Poolse taalgebied kreeg in 2009, het jaar waarin Leszek Kolakowski overleed, een uitgave van de Vroege geschriften van Spinoza, waarvoor Kolakowski nog de aantekeningen had kunnen verzorgen.

Benedykt de Spinoza, Pisma wczesne [Vroege geschriften]. Przelozul i notq apatrzyl [noten en aantekeningen] Leszek Ko³akowski. Uwagi wstepne [Inleiding] Jolanta Zelazna. Warszawa: wydawnictwo Naukowe PWN, 2009 ISBN: 978-83-01-15734-0

 

De uitgave bevat:

Van de Regenboog en de Kansen wordt niet meer gerept.

[Cover en info van hier en hier]

Lees verder...

Ismar Elbogen (1874 – 1943) kwam als eerste met een monografie over Spinoza's TIE

      

Een voetnoot bij een mooi gedeelte in een tekst van Pierre-François Moreau, “Spinoza’s reception and influence”, het 10e en laatste hoofdstuk van Don Garrett (Ed.) The Cambridge Cmpanion to spinza (1996), over de invloed die Schopenhauers lezing van de TIE op latere lezers had, bracht mij tot dit blog. Die voetnoot (nr. 21) luidt: “The first work completeley devoted to the Treatise on the Emendation of the Intellect was Elbogen 1898, but all the great Spinzoa scholars of the end of the nineteenthand beginning of the twentieth century devoted a chapter to it.” Dit deed me dus op zoek gaan naar deze Ismar Elbogen, ‘ein deutsch-jüdischer Gelehrter und Rabbiner,’ belangrijk lid van de Lehranstalt für Wissenschaft des Judentums te Berlijn, waaraan hij van 1902 – 1933 les gaf. Het bovenvermelde werk was zijn dissertatie:

Ismar Elbogen, Der Tractatus de intellectus emendatione und seine Stellung in der Philosophie Spinozas. Breslau: Preuss und Jünger, 1898 – in 2015 gedigitaliseerd op archive.org

 

Op de laatste bladzijde staat zijn levensbeschrijving in eigen bewoordingen afgedrukt:  

Lees verder...

Vragen bij verschijnen boek over Uriël da Costa

Waarom gaan de organisatoren voor de boekpresentatie van dit Italiaanse werk naar het Warburg Institute in Londen? En waarom heeft die presentatie plaats op dinsdag 26 juli? Daar niets toevallig is, probeer ik soms de oorzaken of redenen te achterhalen, of - als het niet anders kan - te vermoeden.

Vorig jaar, op 29 en 30 september 2015, werd aan de Universiteit van Macerata (u weet wel, waaraan Filippo Mignini verbonden is) een studiebijeenkomst georganiseerd over Uriel da Costa en diens ‘testament’, Exemplar humanae vitae. [Cf. PDF, cf. academia.edu)

Het boek dat van de daar gehouden lezingen is samengesteld gaat verschijnen (of is al uit):

Omero Proietti & Giovanni Licata (Cur.), Tradizione e illuminismo in Uriel da Costa. Fonti, temi, questioni dell'Exame das tradiçoẽs phariseas. Eum edizioni università di macerata, 2016 [PDF met indice/inhoudsopgave en uitleg van de cover]

Het komt uit in de reeks Spinozana - Fonti e studi per la storia dello spinozismo. Collana diretta da Filippo Mignini. Ja, de Italianen hebben wél een wetenschappelijke boekenreeks gewijd aan Spinoza!

Lees verder...

Willi Goetschel’s Spinoza’s Modernity staat online

Deze keer wil ik graag verwijzen naar een – geheime? – locatie waar een bijzonder boek online is gezet, n.l. dat van Willi Goetschel, professor of philosophy and German Studies at the University of Toronto:

Willi Goetschel, Spinoza's Modernity. Mendelssohn, Lessing, and Heine. The University of Wisconsin Press, 2004 – [PDF]

Het is een heel apart boek. Ik heb er in de loop der jaren zo vaak in gelezen dat mijn exemplaar stuk ligt en in delen uit de rug is gevallen. Ik vind het een telkens weer bedwelmend boek, waar ik van kan genieten, maar dat ik in sommige passages ook wel weer moeilijk vond – moeilijkheid die bij herlezen overigens afneemt. Wat je gelezen hebt is niet steeds eenvoudig na te vertellen. Wellicht dat ik er daarom nog nooit over blogde: ik wilde het boek in z’n geheel omvatten om erover te kunnen schrijven – en dat lukte me niet. Dus bleef ik er stil over.

Lees verder...

Inutilis scientia Spinozana [214] Spinoza’s opmars naar de columns

Iemand stuurde mij de column toe die Jean-Pierre Geelen vandaag in de Volkskrant heeft, met de notitie dat hem opviel dat de naam van Spinoza steeds vaker opduikt - zomaar ergens in een artikeltje. Die waarneming geef ik hier door.

De column van Jean-Pierre Geelen gaat over taal als verdovend middel en draagt de titel: “Sfeerbeheer”. Op de website werd het: “'Sfeerbeheer', want security klinkt zo onaardig” [zie hier waar de niet abonnee of –betaler alleen het begin te zien krijgt).

I.p.v. Security of Handhaving dus liever: Sfeerbeheer. Het woord eufemisme valt niet. En dan is er deze passage:

  

Blogje vanwege de warmte... de zomertijd is ook maar een manier van voelen.

Inutilis scientia Spinozana [213] Ook Spinoza in boek met "wat als…"-geschiedenissen

Zo’n boek als deze maand verscheen met ‘historische’ verhalen van serieuze historici over hoe de geschiedenis anders zou zijn verlopen als, bijvoorbeeld, Hitler in 1939 vermoord zou zijn, of als de Weimarrepubliek niet ten onder was gegaan, of als de joden niet on 1492 uit Spanje verdwenen waren… zo’n boek zou mijn interesse niet snel wekken. Toch verscheen deze maand

Gavriel D. Rosenfeld (Ed.), What Ifs of Jewish History: From Abraham to Zionism. Cambridge University Press, juli 2016

Ook Spinoza komt erin voor. Er zou een nieuw document opgedoken zijn, waarin Spinoza in het geheim zijn spijt had betuigd aan de rabbijnen van Amsterdam. En dan? Ha, ha?  

Books.google heeft het niet – ik heb deze kennis uit het review van Mitchell J. Freedman dat gisteren in San Diego Jewish World verscheen.

Eugene Sheppard schreef het hoofdstuk: "What if Spinoza had repented?", pp. 103-122.

Ik meld het maar even - voor hen die er misschien wel in geïnteresseerd zijn. Ik ken Eugene Sheppard overigens van een zeer serieus en gedegen boek dat ik bezit: Leo Strauss and the Politics of Exile: The Making of a Political Philosopher (2006). Over Spinoza schreef hij niet eerder [Cf. zijn pagina bij de Brandeis University]

Artikel van Paul Juffermans over Spinoza in Tijdschrift voor Filosofie

Daar het niet zó vaak voorkomt dat er in een Nederlands Filosofietijdschrift een artikel over Spinoza te vinden is, mag dit hier wel als een gebeurtenis gesignaleerd worden. Adrie Hoogendoorn wees mij erop, waarvoor ik hem hierbij zeer dank. Het gaat om:

 

Paul Juffermans, “Verbeelding en rede in het denken van Spinoza.” In: Tijdschrift voor Filosofie, jaargang 78, nr 1., p.33-59

Het T. v. Fil is een kwartaaltijdschrift. Dit eerste nummer van 2016, van het eerste kwartaal dus, verscheen pas recent. Zo recent dat Uitgeverij Peeters het nog niet online heeft staan. *)

Het is een helder, goed leesbaar artikel dat zeker voor hen die niet veel van of over Spinoza lazen heel nuttig kan zijn. Maar ook voor de anderen biedt het (nog eens) een fraai overzicht van waar het Spinoza om gaat. Juffermans laat duidelijk zien hoe het Spinoza, in de Ethica en de TTP, die beide vooral behandeld worden, maar ook in de TIE, die ook af en toe voorbij komt, vooral om een moreel-ethisch project gaat.

Hij laat én duidelijk zien hoe belangrijk de verbeelding voor Spinoza is, maar ook hoe hij in de Ethica erop inzet dat zoveel mogelijk de rede in de plaats van de verbeelding komt-- een moeilijke, door weinigen te volbrengen weg - , terwijl hij in de TTP laat zien hoe onder bepaalde voorwaarden ook de verbeelding, in de vorm van geopenbaarde godsdienst, kan bijdragen tot moreel goed handelen: door gehoorzaamheid en naastenliefde. Kortom, we krijgen (nog eens) de twee heilswegen geschetst (bekend vooral van Herman De Dijn).

Ik merk nog drie dingen op.

Lees verder...

Spinoza over individuen en individuatie

Recent kwam ik een proefschrift tegen, waarop ik graag wil wijzen – kan van pas komen voor wie Spinoza’s theorie over het individu en de individu-wording wil bestuderen:

Matthew David Wion, B.A., M.A., SPINOZA ON INDIVIDUALS AND INDIVIDUATION: METAPHYSICS, MORALS, AND POLITICS. Milwaukee, Wisconsin, August 2011

A Dissertation submitted to the Faculty of the Graduate School, Marquette University, in Partial Fulfillment of the Requirements for the Degree of Doctor of Philosophy [PDF]

Abstract: This dissertation examines Spinoza's position regarding the relationship of the individual to the community and to other individuals in the context of a particular reading of Spinoza's metaphysics as holistic. By the term "holistic metaphysics," I refer to a view of reality as a unified whole rather than as a collection of entirely separate parts. The latter I call a "reductionistic metaphysics." If a reductionistic metaphysics tends to see individuals as essentially separate and only secondarily relational, a holistic metaphysics pictures individuals as primarily relational and only by means of their relations capable of any meaningful "separateness" from other individuals. The reading advanced here concludes that Spinoza holds that individuals cannot ultimately be separated from the larger environment and network of relationships of which they are always a part. This dissertation concludes with brief set of reflections on the potential implications of this "relational" understanding of individuals in the realms of morals and politics. How Spinoza might view the issue of "universal health care" in the context of his holistic metaphysics is singled out for specific consideration.

Lees verder...

Paul Bagley (1955 – 2016) Amerikaans Spinoza scholar overleed deze week

Paul Bagley was medeoprichter en een aantal jaren voorzitter van de North American Spinoza Society. In slechts één blog heb ik iets over zijn werk, maar daar de NASS na lange jaren offline te zijn geweest, sinds kort wel weer een website opende, maar daarop niets laat gebeuren, voel ik mij geroepen hier zijn overlijdensbericht door te geven. Hij overleed na een periode van ziekten op 13 juli 2016.

Ik volsta met verwijzen naar het obituary op de website van Loyola University Maryland, waaraan hij vele jaren verbonden was als associate professor of philosophy. Zie ook hier. Volgens The Baltimore Sun was hij ook lid van de Vereniging Het Spinozahuis.

Opvallend vind ik, zoals uit deze internetpagina’s blijkt, dat hij veel katholiek onderwijs en onderzoek deed én dat hij zich diepgaand met Spinoza bezig hield. Zo blijkt uit zijn verbondenheid met de NASS. 

Hij redigeerde de eerste Amerikaanse studie over apart de TTP, bestaande uit bijdragen van leden van de NASS:

VoorkantPaul J. Bagley (Ed.), Piety, Peace, and the Freedom to Philosophize. Springer, 1999

Tevens kwam hij met een eigen monografie over de TTP

Paul J. Bagley: Philosophy, Theology, and Politics. A Reading of Benedict Spinoza’s Tractatus theologico-politicus. Leiden, Boston, Tokyo E.J. Brill Publishers, 2008

--------------

Portret, uitsnede uit foto van zijn universiteitspagina [cf.]

Water als water versus water als substantie

In de reacties op het blog over “Spinoza's God en zijn idee van God,” kwam Adèle met de opmerking: “Spinoza zelf geeft het voorbeeld van hoe water gedeeld kan worden [bijvoorbeeld in schaaltjes], maar de substantie water niet [denk: watermoleculen]. (E1/15s).” Ik verzette mij tegen die lezing van substantie als watermoleculen.

Spinoza onderscheidt in 1/15s water als water [aqua, quatenus aqua] van water als substantie [aqua quatenus substantia]; aqua, quatenus aqua is een modificatie of modus van aqua quatenus substantia. Water als modus [aqua, quatenus aqua] zien we [met onze verbeelding] als scheidbaar en verdeelbaar; water als substantie weten we [met ons verstand], is onscheidbaar en onverdeelbaar.

Het is nog niet zo’n eenvoudig te begrijpen voorbeeld dat Spinoza ons in dit Scholium voorzet. En het goede begrijpen, wordt nog eens extra bemoeilijkt door een vertaalfout van Henri Krop. Ik kom daar zo op.

De vertaling van "water als substantie" in 't molecuul H2O vind ik nogal discutabel; het gaat bij H20 immers om water zoals we het in het universum kennen, "water als water". In de geest van Spinoza’s systeem, zou je H20 eerder als de idee of definitie van water kunnen aanduiden.

Lees verder...

Ethel Portnoy (1927 – 2004) aan de slag met Spinoza in de roman "Bange mensen"

Het blog waarin ik melding maakte van een nieuw weblog over Spinoza, benedictus-de-spinoza.blogse.nl/ had ik meteen weer gewist, daar ik het al snel als een soort ‘loos alarm’ zag. Maandag ging ik er nog eens kijken en toen bleek het eerste blog alweer gewist te zijn, hetgeen mijn eerdere gevoel bevestigde. Wel waren er nu enige links aangebracht. Als eerste: “Over Spinoza - de beste Nederlandse weblog over Spinoza van Stan Verdult” (zo!). Ik klikte op de link Overzicht van in de bibliotheken aanwezige literatuur en die liet inderdaad de boeken over Spinoza zien die in Nederlandse bibliotheken aangetroffen kunnen worden. Daarin zag ik

Ethel Portnoy, Bange mensen. Een Haagse vertelling. Amsterdam: Meulenhoff, 1996. Vertaling: Hepzibah Kousbroek.

Drie inwoners van Den Haag, van wie er een het leven van Spinoza bestudeert, hebben ieder een eigen interesse voor de geschiedenis van hun stad.

Lees verder...

Inutilis scientia Spinozana [212] Brouwerij Spinoza komt met het eerste Spinoza witbier

Op 1 maart 2016 werd opgericht de onderneming Brouwerij Spinoza, gevestigd op Tulpenstraat 47 te RIJNSBURG. Zoals de naam al aangeeft is de onderneming actief in de branche Vervaardiging van bier. [Cf.]

Ca. een half uur geleden maakte Slijterij De Hoftuin uit Rijnsburg via een tweet bekend dat het eerste Spinoza witbier van de Brouwerij Spinoza leverbaar is.  

Zoals we weten dronk Spinoza wel eens graag een biertje. Colerus schrijft:

Dan heeft hy eens op een dag zoetemelks-zop met boter gegeten voor 3 stuivers, en een kan bier 1½ stuiver gedronken; dan eens grutte met boter en rozynen 4 stuivers 8 penningen. In een geheele maand vinde ik slegts 2 half-pinten wyn op zyn rekening staan, en schoon hy dikwils van een ander ter tafel genodigt wierd, egter wilde hy liever zyn eigen brood eeten, als de lekkernyen van andere.

Hier dus Iets voor de liefhebbers.

Hebben pakjes sigaretten verplicht de waarschuwing “Roken is dodelijk”, dit bier krijgt al meteen van de brouwer Spinoza’s waarschuwing mee: caute – wees er voorzichtig mee!  

Het logo blijkt uit de facebookpagina. De foto komt van Instagram.

Lees verder...

Fausto Meli drong via Emilia Giancotti door tot in deel II van Curley's The Collected Works of Spinoza

Het lijkt misschien eerder iets voor de rubriek Inutilis scientia Spinozana, maar daarvoor is het toch te serieus. In de reeks Studi di Lettere, Storia e Filosofia pubblicati dalla Scuola Normale Superiore di Pisa, verscheen in 1934 dit werk

Fausto Meli, Spinoza e due antecedenti Italiani dello spinozismo. prefazione di Giuseppe Saitta. Firenze: Sansoni Editore, 1934 - VIII, 197 pp.

Met de twee voorafgaande zgn. spinozisten werden bedoeld: Jacobus Acontius & Fausto Socino.

Zie nu deze voetnoot van Edwin Curley bij een stukje van zijn vertaling van hoofdstuk 15 van de TTP

Lees verder...

Spinoza's God en zijn idee van God

Hoewel ik lang geaarzeld heb, ben ik tot het besluit gekomen om het nog één keer over de idea Dei te hebben. Ik moet voor mijn gevoel er echt alles aan gedaan hebben om een zieltje te winnen. Dit klinkt wellicht cryptisch, maar de betrokkene, als die dit ooit leest, begrijpt het wel. Ik wil tot het uiterste mijn best gedaan hebben om hem ervan te overtuigen, dat hij het wat de idea Dei betreft echt niet goed ziet. Ik doe dat, omdat hij belangrijk voor me was (is). Na deze laatste poging, als ook die niet hielp, zal ik het onderwerp op dit blog waarschijnlijk verder laten rusten (‘waarschijnlijk’: altijd slagen om de arm blijven houden; niets is ooit echt definitief).

Eerst nog dit ter inleiding

Aan het begrip idea Dei werd en wordt in de secundaire literatuur vaak geen aparte aandacht besteed. Overwegend werd het eenvoudigweg vereenzelvigd met het oneindige verstand. Zo heeft, het is één voorbeeld uit vele, The Cambridge Companion to Spinoza (1996) in de index bij idea of God (idea Dei) see Intellect, infinitus. En Margaret D. Wilson, die in dat Companion het hoofdstuk “Spinoza’s Theory of Knowlegde” voor haar rekening nam, behandelt beide ook als een en hetzelfde, zonder in te gaan op de vraag waarom Spinoza dan verschillende termen voor hetzelfde gebruikte. Waar ze het concept "infinite intellect" aan de orde stelt (p. 93) schrijft ze: “The concept - often expressed by the apparently equivalent term "idea of God" (idea Dei) - will play an absolutely fundamental role when Spinoza comes to articulate his theory of human knowledge in Part 2.” Maar de specifieke rol van de idea Dei komt bij haar vervolgens niet aan bod.

H. Barker laat in zijn “Notes on the Second Part of Spinoza's Ethics (I)” [in: S. Paul Kashap, Studies in Spinoza, Critical and Interpretive Essays. Berkeley, 1972] in een voetnoot op blz. 116 zien dat er iets aan de hand is, dat er z.i. iets ‘dubbels’ zit in de idea Dei:

The phrase idea Dei as used by Spinoza necessarily introduces an ambiguity into the term Deus. For we can say that the idea Dei (I) is itself in Deo (2). Here Deus (1) = the attributes other than Thought, but Deus (2) = the one substance with all its attributes, but regarded with special reference to the attribute of Thought.[books.google]

Voor mij is niet duidelijk waarom een idee dat volgens Ethica 2/3 in God is (in ’t attribuut Denken) en dat over God gaat [ik zal in het vervolg betogen dat het dan om de reëel bestaande God gaat van natura naturans en natura naturata samen], waarom ‘Deus’ dan verschillende betekenissen zou hebben. Misschien bedoelt hij of voelt hij aan dat er een (niveau)verschil is tussen God de substantie en de idee van God, d.i. de oneindige modus in het Denken; en tussen die niveaus kan er geen eenheid, geen identiteit bestaan.  Spinoza kan er dan wel op wijzen in 2/4 dat er maar één idee van God bestaat, daar God enig is, maar dat niveauverschil van substantie - modus wordt daarmee niet overbrugd. We hebben hier dus niet de eenheid zoals die is gegeven in de vorm van de lichamelijke substantie en de denkende substantie die een-en-dezelfde-substantie uitdrukken - en we hebben niet van doen met het één ding-zijn, zoals bij een lichaam en het idee (de geest) ervan. Maar zo drukt Barker het niet uit. In ieder gevasl geeft Barker met de formulering van zijn probleem aan dat er alle reden is om bij idea Dei te vragen wie of wat daarmee bedoeld wordt - naar wie of wat met dat begrip verwezen wordt.  Op die vraag gaat dit blog in.

Lees verder...

Vandaag in NIW interview met Benjamin Moser over zijn Lispector-biografie

Spinoza in Vlaanderen bestond 3½ jaar

Vandaag precies vier jaar geleden begon de website Spinoza in Vlaanderen. Maar sinds een half jaar is Karel D'huyvetters ermee gestopt.

Nadat hij in april 2015 begonnen was om op zijn blog de hele Ethica te vertalen en hij op 29 dec. 2015 die vertaalklus met E5p31-42 had afgesloten, hield hij het bijhouden van zijn Spinoza-blog voor gezien. [Ik zie even voorbij aan het artikel dat Karel in februari van dit jaar nog voor Mark Behets op zijn site zette.]

Spinoza in Vlaanderen heeft het drieënhalf jaar volgehouden, maar is inmiddels niet meer onder ons – zo kunnen we wel vaststellen. Wat wel jammer is.