Weblog over Spinoza, Spinozisme en Spinozana

De naturâ Rationis est res sub quâdam æternitatis specie percipere
Het is de rede eigen om het eeuwige der dingen te zien.                                 Spinoza, Ethica II, 44 c2

Spinoza’s meest
waarschijnlijke
beeltenis
 

Spinoza's beeldengalerij 

Spinoza’s zegel met 'caute'

Spinoza merchandising

      Iconographia Spinozana

               1632   -   1677 

Spinoza-schilderijen, etsen, gravures & illustraties 

Spinoza-cartoons, comics & illustraties

Corpus Poeticum Spinozanum

Johannes Colerus, Korte, dog waaragtige levens-beschryving van Benedictus de Spinoza [PDF] Ethica-vert. van Dionijs Burger [PDF] Tractatus Politicus vert. van dr. Willem Meijer [PDF]                            Blogger en curator: Stan Verdult

Peter Abbs schreef een gedicht over Spinoza

Peter Abbs, geboren in 1942, is Engels dichter en academicus - nu Emeritus Professor of Creative Writing at the University of Sussex [cf.]. Hij publiceerde tien dichtbundels en diverse boeken over educatie en de kunst van creatief schrijven, zoals The Flowering of Flint: New and Selected Poems (Salt) en  Against the Flow: Education, the Arts and Postmodern Culture (Routledge). [cf. wikipedia]

Op zijn website of elders op internet zijn geen gedichten van zijn hand te vinden. Hij schermt die blijkbaar met succes af. Maar het huidige nummer van Philosophy Now [Dec 2016 / Jan 2017 cf.] heeft het volgende gedicht van zijn hand

Lees verder...

Chronica Spinozana

Spinoza nieuwtjes uit de periode vanaf dat ’t blog opgeschort werd.

Twee weken duurt inmiddels de pauze – ik stopte er – voorlopig – mee om  dagelijkse blogs op het terrein van Spinoza, Spinozisme en Spinozana online te brengen. Terwijl ik nog aan het nadenken ben over of en eventueel met welke wijziging ik dit blog mogelijk wil voortzetten, bleef ik wel dagelijks doen wat ik al doe zolang het blog bestaat (het is in z’n 10e jaar): nagaan of er op 't Spinoza-terrein nieuws te ontdekken valt. Ik doorbreek nu even de radiostilte om in een eerste van wellicht meerdere van zulke kronieken de resultaten te geven.

• In het weekend van 19 november maakte de Ver. Het Spinozahuis het thema van de studiebijeenkomsten voorjaar 2017 en de datum en het thema van de zomercursus 2017 bekend. De voorjaarsstudiebijeen-komsten 2017 zullen Spinoza’s Ethica behandelen. De Spinozazomerweek 2017 zal van maandag 24 t/m vrijdag 28 juli 2017 worden gehouden wederom in het Woodbrookershuis in Barchem; Spinoza's Theologisch-politiek traktaat zal worden behandeld. [Cf.].
Blijkbaar wordt er in 2016 geen najaarsbijeenkomst gehouden.

• [Inutilis scientia Spinozana] Het Leidsch Dagblad bericht op 22 nov. 2016: Brouwerij Spinoza uit Rijnsburg heeft de Leidsch Dagblad Regionale Bockbiertest gewonnen. Het bier van brouwer Leon de Mooij werd zaterdag door bijna zestig Leidsch Dagblad-lezers verkozen tot lekkerste bockbier van de regio. [cf. en cf.]

• 22 nov. 2016 De Radboud Universiteit meldt dat dr. Leen Spruit werd benoemd tot bijzonder hoogleraar Europese vroegmoderne ideeëngeschiedenis. [Cf.

Lees verder...

Dit waren de laatste blogs (voorlopig / voor 'n tijdje)

De drie blogs van vandaag waren - voorlopig, vooralsnog - de laatste blogs. In ieder geval waarschijnlijk voor de rest van dit jaar. Er moet even een pauze vallen. Ik ga ervan uit dat er ooit weer een moment komt waarop ik de draad weer zal opnemen, waarna er dus weer een blog zal zijn dat dagelijks feiten, nieuwtjes en ideeën betreffende Spinoza in omloop brengt.

                          

Beluister hier desgewenst in de tussentijd af en toe het schitterende door Anonymous 4 gezongen 14e eeuwse Engelse kerstlied "Ecce quod natura..."
De eerste regel van het refrein is buitengewoon en heerlijk onspinozistisch, net als de rest trouwens:
Ecce quod natura mutat sua jura,
[Zie hoe de natuur zijn wetten verandert]
Virgo parit pura Dei Filium.
[Een zuivere maagd baarde Gods Zoon.]

Het kan allemaal niet en tóch: hoe prachtig! 

Lees verder...

Australische conferentie over Spinoza's Provocations

Aan de Western Sydney University zal weer eens een Spinoza-symposium plaats hebben op 1 en 2 dec. 2016. Thema: Spinoza's Provocations

´There is an explosion of interest in Spinoza's philosophy in the past decade or so. What characterises this revival of interest is an increasingly wider perspective in examining his works. His politics is viewed in conjunction with his metaphysics and his ethics is seen in dialogue with his epistemology. In addition, there are new avenues of research, for instance, by asking how Spinoza's philosophy might help us examine art and literature.

This conference will explore some of these diverse perspectives that cannot be classified under one field of philosophy but which function instead as provocations to thinking through issues that matter today. [Cf. aldaar]

Het bericht wordt geïllustreerd door de Spinoza-illustratie die Anne Caesar van Wieren maakte bij een groot artikel van Leonie Breebaart in Trouw op 1 dec. 2015: “Baruch Spinoza is helemaal hip”. Aanleiding was de Casus Spinoza, het symposium dat vijf dagen later over Spinoza’s ban zou worden gehouden. De herkomst van de illustratie staat er niet bij. 0ver provocatie gesproken…?

 

Gustav Landauer (1870 - 1919) joodse anarchist die diepgaand studie van Spinoza maakte

Schrijver, cultuurcriticus, filosoof en anarchist ("Schlüsselgestalt des deutschen Anarchismus", cf) - slachtoffer van de nationalistische terreur na de val van de Radenrepubliek in München.  

                              

Beluister hier een op 23 sept. 2016 door SWR2 Wissen
uitgezonden radiobijdrage van Rolf Cantzen:
Gustav Landauer: Skepsis, Mystik und Anarchie
[via dit
PDF mee te lezen]

Gustav Landauer had ik in sommige blogs al wel genoemd, maar van een blog over zijn interesse in Spinoza was het tot heden niet gekomen. Een mooie aanleiding zie ik nu in een lezing die Jan Rolletschek op vrijdag 25 november in het Duitse Witten zal geven over “Spinoza im Anarchismus Gustav Landauers.” [Cf.] Jan Rolletschek is verbonden aan de Humboldt-Universität van Berlijn, waar hij vanaf het studiejaar 2012/13 een project begeleidde: Gustav Landauer. Freiheitliches Denken in Deutschland angelegt. [Cf. begeleidend blog; cf. ook zijn pagina op academia.edu]. Ik neem hier zijn tekst van zijn komende lezing over:

Lees verder...

Veel Spinoza in de boekenkeuze van Rebecca Goldstein

Elke week brengt Five Books - The best books on everything, een interview waarin een schrijver of wetenschapper zijn of haar aanbevolen vijf boeken toelicht. Zo verwees ik al eens in een blog naar zo’n interview met Jonathan Israel.

Drie dagen terug bracht “Five Books” de aanbevolen boeken van Rebecca Goldstein:

Rebecca Goldstein recommends the
Best Philosophical Novels.

Van de eerste twee door haar gekozen boeken, Middlemarch van George Eliot en Moby-Dick van Herman Melville, bespreekt ze uitgebreid de Spinozistische achtergrond. Graag wil ik ernaar verwijzen en de pagina hier permanent vasthouden. Ze biedt interessante beschouwingen over

1 Middlemarch by George Eliot

2 Moby-Dick by Herman Melville

3 Death in Venice by Thomas Mann

4 The Black Prince by Iris Murdoch

5 Infinite Jest by David Foster Wallace 

Het is alles ‘vijf boeken’ dat de klok slaat en zo worden, zoals gebruikelijk, aan het eind vijf boeken van de geïnterviewde auteur vermeld. Merkwaardig is dan, juist vanwege de vele nadruk op Spinoza in het interview, dat haar eigen schitterende Spinoza-boek daarbij niet vermeld wordt. Ik heb dat in onderstaande reshuffling van de afbeeldingen eraan toegevoegd.

 

Lees verder...

Spinoza’s eeuwige gelukzaligheid

Victor Nuovo bracht gisteren zijn 13e bijdrage in een serie over de filosofie van Spinoza in de Addison County Independent [cf. eerder blog]. Het gaat over beatitudo - eternal bliss. Ik neem hier een van de latere alinea’s over, daarna het begin van zijn stuk  en verwijs vervolgens naar zijn tekst.

“Eternal bliss is a state of calm untroubled cognition. It is a state of knowing that everything is as it must be. Human enquiry as it progresses toward this knowledge glimpses the totality, as from afar, from its finiteness, drawn towards its object by a dispassionate love, “intellectual love,” which is reason fully engaged with the sum of reality; it is an ecstasy, a finite mind reaching beyond its own finite limits; standing outside of itself. Spinoza described it “the standpoint of eternity.”

Het begint zo:

Lees verder...

Inutilis scientia Spinozana [235] "Ook Spinoza-populier moet het loodje leggen"

Het AD-Den Haag heeft vandaag het bericht dat de gemeente Den Haag zo’n 800 populieren gaat rooien vanwege gevaar van afbrekende takken. Ook die in de tuin bij de Nieuwe Kerk en dus ook die bij het grafmonument van Spinoza. Er komen iepen voor in de plaats. Omwonenden zijn ‘geschokt’, zo is aldaar te lezen.

Het AD heeft er deze droevige foto van laten maken


© AD.

Volgende week brengt prof. Gregory Kaplan Spinoza’s pleidooi voor democratie voor het voetlicht

Juist in deze tijd waarin een keuze van het volk in Amerika iemand aan de macht brengt die van autocratisch besturen wordt verdacht, is goed dat toch nog eens de voordelen van volksdemocratie tegenover de absolutistische monarchie worden benadrukt.

Volgende week donderdag 24-11-2016* zal in Amsterdam een symposium worden gehouden n.a.v. het 400-jarig bestaan van Ets Haim, de oudste nog functionerende joodse bibliotheek ter wereld. Titel: Tradition and Modernity in Ets Haim.

 

Het symposium heeft deels plaats in de Wintersnoge van de Portugese Synagoge, deels in het auditorium van het Joods Historisch Museum. [Cf website Menasseh Ben Israel Instituut]

De eerste spreker, dr. Gregory Kaplan, professor in de geestesweten-schappen en Spaans van de Universiteit van Tennessee gaf zijn lezing de titel “From Monarchy to Democracy: Ets Haim’s Converso Legacy” en kondigt aan:

Lees verder...

Proberen Amerika's keuze voor Trump te begrijpen [5] met behulp van Spinoza en Rosi Braidotti

Tussen de vele commentaren en columns over hoe de verkiezing van Trump kon plaats hebben zonder dat het voorzien werd, wat de mogelijke gevolgen ervan zijn en wat ‘ons’ te doen staat, viel mij een essay op van de in Utrecht docerende Rosi Braidotti, met de kop: DON’T AGONIZE, ORGANIZE! (cf.). Ze verwijst erin naar Spinoza door, tamelijk tegen het eind van haar stuk te schrijven:

“The way to handle these issues is to start from the project of composing a “we” that is grounded, accountable and active. This is the collective praxis of affirmative politics, which Spinoza encourages us to embrace against the toxic negativity of the social context.”

Eerder in haar essay schreef ze, zonder naar Spinoza te verwijzen:

“Anger needs to be transformed into the power to act; it needs to become a constitutive force addressed not only “against,” but also in favor of something.”

Maar hoe je dat doet? Hoe kun je de veronderstelde ‘trieste passies’ van het volk dat op Trump stemde via een ethisch project naar actieve passies brengen? Of, zoals zij het hier waarschijnlijk bedoelt: hoe kun je de woede van alle links-liberale teleurgestelden* in positieve energie omzetten? Ze doet in haar onderwijs een poging.

Lees verder...

"Nieuw licht op Leo Polak" met hoofdstuk "Leo Polak over Spinoza" verschenen

Op 8 maart 2015 had ik een blog over het Congres dat enige dagen later gehouden zou worden: Nieuw Licht op Leo Polak. Vandaag vernam ik van Lidie Koeneman, een van de bijdragers aan dat congres, dat het boek met de gehouden referaten in september is verschenen. Mede gezien eerdere blogs over Polak en vanwege het feit dat Piet Steenbakkers het hoofdstuk verzorgde “Leo Polak over Spinoza,” geef ik dit door via dit blog.

Klaas van Berkel en Stefan van der Poel (Red.),  Nieuw licht op Leo Polak (1880-1941). Filosoof van het vrije denken. Uitgeverij Verloren, sept. 2016



Uit de inleiding: "Piet Steenbakkers probeert [..] in zijn bijdrage te achterhalen hoe de vrij plotselinge toenadering van Polak tot Spinoza rond 1927 tot stand is gekomen. Hierbij blijkt de invloed van de Groningse filosoof Heymans uitermate belangrijk te zijn geweest [..]."

Lees verder...

Proberen Amerika's keuze voor Trump te begrijpen [4] met behulp van Spinoza en Roger Scruton

Op BBC Radio4 had Roger Scruton op 11 november een gesproken column van ca 10 minuten, getiteld "The Trump Card." De conservatieve filosoof Roger Scruton gaf zijn inschatting van sommige redenen achter Trumps overwinning. Vele kiezers wilden verandering - een complete verandering van de regeringsagenda. Zijn praatje is op de website van BBC Radio4 te beluisteren. Ik haal hier de laatste 3/4 minuut naar binnen, waarin Scruton met een citaat van Spinoza de luisteraar a.h.w. enigszins wil geruststellen:

                          

Gottfried Wilhelm Leibniz morgen 300 jaar geleden overleden

Morgen 300 jaar geleden, op 14 november 1716, overleed Gottfried Wilhelm Leibniz. Veertig jaar eerder, op 18 november 1676, had hij een bezoek gebracht aan Spinoza in Den Haag. Een bezoek en een interesse in Spinoza die hij daarna het liefst ontkende, maar die hem waarschijnlijk een leven lang bleef bezighouden. [Cf. blog over de herdenkingsactiviteiten in Duitsland)

Ik zie er een mooie aanleiding in om Matthew Stewart, De ketter en de hoveling. Spinoza en Leibniz en het lot van God in de moderne wereld, [2008, oorspr. The Courtier and the Heretic: Leibniz, Spinoza, and the Fate of God in the Modern World, 2006) weer eens ter hand te nemen. [Cf. blog]. Voor een Spaanse uitgever was het aanleiding met een speciale editie III Centario-editie te komen (cf.).

Lees verder...

Inutilis scientia Spinozana [234] Brouwerij Spinoza brouwt Nigrum Aurum

Slijterij Rijnsburg "in de Hoftuin" maakte eergisteren in een tweet bekend dat Brouwerij Spinoza [cf. blog] met een speciaal bier komt: Nigrum Aurum (het zwarte goud) - bier met een snufje koffie. Dat u het maar weet (al betreft het een inutilis scientia Spinozana).

 

Lees verder...

Proberen Amerika's keuze voor Trump te begrijpen [3] met behulp van Spinoza en Beth Lord

“Trump: la victoire des "passions tristes" (la colère, la peur, la haine, l'envie…).” Schreef André Comte-Sponville de dag na Trumps verkiezingsoverwinning met termen vanuit de Ethica [cf.], maar zo ben je eerder bezig met moreel veroordelen dan met begrijpend duiden, dunkt me.

Veel verder kom je met een analyse zoals Beth Lord die morgen voor de Aristotelian Society in Londen gaat brengen onder de titel “Disagreement in the Political Philosophy of Spinoza and Ranciere.” [Cf.] De tekst van haar toespraak die nog in ontwikkeling is, staat al als PDF in te zien. Die toespraak is van vóór de overwinning van Trump en die gebeurtenis of zijn naam komt in het stuk niet voor. Wel gebruikt ze de Brexit als illustratief voorbeeld in haar stuk, waarin ze de politieke filosofie van de Franse filosoof Jacques Ranciere afzet tegen die van Spinoza. Ze toont aan dat we met Spinoza’s politieke filosofie fenomenen als de Brexit (en, zo voeg ik toe, de verkiezingsoverwinning van Donald Trump) beter kunnen duiden.

Zowel de Brexit als Trumps verkiezing wordt gezien als de revolte van de leden van een zich achtergesteld en uitgesloten voelend bevolkingsdeel tegen het politieke establishment dat hen niet hoorde en uitsloot. Trump verwees er in zijn aanvaardingstoespraak expliciet op: “De vergeten mannen en vrouwen van ons land zullen niet langer vergeten worden.” Het is retoriek, maar in de meeste analyses wordt wel gesteld dat we hier te maken hebben met de wraak van de werkloze blanke man die zich voelt als het lumpenproletariat, een groep mensen die lange tijd genegeerd zijn, niet profiteren maar juist slachtoffer zijn van de globalisering, achtergestelden en economisch gefrustreerden die zich van de politiek buitengesloten ervoeren. Deze groepen vonden een stem in Trump en gaven hem hun stem – in grote getale. Kortom, we hebben te maken met een revolte van de uitgeslotenen: het deel dat geen deel had presenteerde zich als het volk (het geheel).

Lees verder...

Proberen Amerika's keuze voor Trump te begrijpen [2] met behulp van Spinoza

Een belangrijke tekst die een hulp kan bieden aan dat begrijpen, waarvan ik de moeilijkheid in het vorige blog benadrukte, kan mogelijk worden gevonden in de Tractatus Theologico-politicus, Hoofdstuk 17, paragraaf 4 die ik hier opneem in de vertaling van Fokke Akkerman

[TTP, H17, §4] Dat het behoud van de staatsmacht vooral afhangt van de trouw der onderdanen en van hun deugd en hun standvastigheid in het uitvoeren van geboden, leren de rede en de ervaring in alle duidelijkheid. Hoe zij echter moeten worden geleid om hun trouw en deugd bestendig te bewaren, laat zich niet even gemakkelijk inzien. Want allen, zowel zij die regeren als zij die geregeerd worden, zijn mensen, dat wil zeggen meer geneigd tot lust dan tot inspanning. Ja, het is zelfs zo dat zij die slechts ervaring hebben met de veranderlijke aard van de massa, doorgaans aan haar wanhopen, daar de massa niet door de rede, doch slechts door de affecten wordt bestuurd, blindelings geneigd is tot alles, en zich zeer gemakkelijk door hebzucht of overdaad laat corrumperen. Ieder meent dat alleen hij alles weet, en wil alles naar zijn zin regelen; hij beschouwt iets als billijk of onbillijk, als geoorloofd of ongeoorloofd, in zoverre als hij oordeelt dat het tot zijn winst of verlies strekt; uit eigendunk veracht hij zijn gelijken en duldt niet dat hij door hen geleid wordt, uit afgunst op grotere eer of rijkdom, die nooit gelijk is, begeert hij het ongeluk van een ander en vindt daarin behagen. Het is niet nodig alles op te sommen; immers ieder weet wel tot welk een misdadigheid de mensen dikwijls worden aangezet door afkeer van het bestaande en begeerte naar revolutie, door blinde toorn en door armoede die geminacht wordt; hoezeer hun gemoed daardoor in beslag genomen en opgezweept wordt. Welnu, dit alles te voorkomen en de macht zo te vestigen dat er geen plaats meer is voor bedrog, ja alles zo in te richten, dat alle mensen, wat voor een aard zij ook hebben, het collectieve recht boven hun particuliere voordeel stellen, dat is het werk, dat is de inspanning. Wel heeft de nood ertoe gedwongen vele middelen uit te denken, maar toch heeft men nooit het punt bereikt dat de staatsmacht niet méér gevaar liep van de zijde van de burgers dan van de vijanden, en dat degenen die haar in handen hadden de eersten niet meer vreesden dan de laatsten.

In een volgend blog zal ik verwijzen naar een boeiende tekst die enigszins rond dit citaat is heen gebouwd en wellicht het gezochte begrip iets nader brengt.

Proberen Amerika's keuze voor Trump te begrijpen

Ik zit nog in het stadium van onbegrip - van niet-begrijpen, maar van betreuren en zelfs verachten. Donald Trump Next President of the USA! "This wretched, ignorant, dangerous part-time clown and full time sociopath is going to be our next president." (Michael Moore)

Maar Spinoza wilde een voorbeeld zijn met: “Sedulo curavi humanas actiones non ridere non lugere neque detestari sed intelligere”  Tractatus Politicus, Caput I, § 4] 'Ik heb er altijd met zorg naar gestreefd de menselijke handelingen niet te bespotten, niet te betreuren noch te verachten, maar te begrijpen.'

Om te beginnen nog maar eens goed kijken naar de "5 reasons why Trump is going to win" die Michael Moore vooraf formuleerde.

Lees verder...

Spinoza voor iedereen

 

"Een zeer begenadigd verteller" zal dinsdag 22 november 2016 In de Rode Hoed te Amsterdam komen vertellen over "niet de meest begrijpelijke" filosoof: Spinoza. [Cf.]

Il testamento di Spinoza

Dit jaar werden voor het eerst in het Italiaans vertaald de drie vroege essays van Leo Strauss (1899-1973) over Spinoza en bijeengebracht als Il testamento di Spinoza. Daarin: L’analisi di Cohen della scienza biblica spinoziana (1924), Sulla scienza biblica di Spinoza e dei suoi precursori (1926), Il testamento di Spinoza (1932). [Cf. uitgever Mimesis Edizioni]

Lees verder...

Inutilis scientia Spinozana [233] Spinoza in "The Young Pope" door Paus geciteerd

Sinds kort is de 10-delige als film opgezette HBO-tv-serie “The Young Pope” van de met een Oscar gelauwerde regisseur Paolo Sorrentino in Nederland op Videoland te zien (heb ik niet).

Jude Law speelt de jonge Amerikaan Lenny Belardo die als weeskind opgroeide onder de hoede van zuster Mary (Diane Keaton) en die uiteindelijk tot paus wordt gekozen en de naam Pius XIII aanneemt. Naar buiten toe presenteert de jonge nieuwe paus zich als aartsconservatief, maar binnen de muren van het Vaticaan gaat hij flink onorthodox te werk. Zo neemt hij bijvoorbeeld zijn surrogaatmoeder terstond op in het machtscentrum van het Vaticaan - tot afgrijzen uiteraard van machiavellist en topkardinaal Voiello (Silvio Orlando). Het door zijn voorganger ingestelde rookverbod lapt hij aan zijn laars en dat doet hij met wel meer dingen.

 

Volgens Sorrentino is het personage volledig fictief. Stel je voor: een Paus die Spinoza citeert. Dat doet hij in de vierde aflevering.

Lees verder...