Weblog over Spinoza, Spinozisme en Spinozana

De naturâ Rationis est res sub quâdam æternitatis specie percipere
Het is de rede eigen om het eeuwige der dingen te zien.                                 Spinoza, Ethica II, 44 c2

Spinoza’s meest
waarschijnlijke
beeltenis
 

Spinoza's beeldengalerij 

Spinoza’s zegel met 'caute'

Spinoza merchandising

      Iconographia Spinozana

               1632   -   1677 

Spinoza-schilderijen, etsen, gravures & illustraties 

Spinoza-cartoons, comics & illustraties

Corpus Poeticum Spinozanum

Johannes Colerus, Korte, dog waaragtige levens-beschryving van Benedictus de Spinoza [PDF] Ethica-vert. van Dionijs Burger [PDF]                            Blogger en curator: Stan Verdult

Paolo Nori schreef roman "Spinoza"

 

Toen ik in een tweet deze foto zag van een display van het boek Spinoza van Paolo Nori, herinnerde ik mij dat ik jaren geleden ervan gehoord had. Ik kon er echter geen blogje over vinden ook al had ik ooit gegevens over hem gezocht. Het documentje met de resultaten kon ik nog terugvinden en bleek van vijf jaar terug. Dan wordt de heruitgave van het boekje maar aanleiding er alsnog kort aandacht aan te geven, ook al zal het wel nooit in het Nederlands vertaald worden.

Paolo Nori is een Italiaanse literator, geboren in 1963 in Parma. Hij werkte na zijn afstuderen als accountant in Algerije, Irak en Frankrijk. Na zijn terugkeer in Italië studeerde hij Russische taal en letterkunde aan de Universiteit van Parma, waarna hij een poosje technische handleidingen uit het Russisch vertaalde. Hij woont en werkt tegenwoordig in Reno.  Van hem verschenen tegen de 35 boeken [cf. it.wikipedia] met in de meeste in de hoofdrol een humoristische anti-held genaamd Learco Ferrari die poogt tijd te vinden om z’n boeken te schrijven, terwijl om hem heen allerlei vreemde dingen gebeuren. [Cf.]

Nori’s derde boek, Spinoza, verscheen in 2000. Het vertelt over hoe Learco Ferrari begon met schrijven en hoe, toen hij aan zijn proefschrift over Spinoza begon in Rusland een revolutie uitbrak. Zo gebeurde er altijd wat. Hij leeft voortdurend op gespannen voet met het dagelijkse leven.

 

Covers  2000                            en                        2016  [cf. PDF]

Turkse Spinoza Poster

Volgende week naar Mexico voor het Primer Coloquio Internacional Spinoza

Haags netwerk Spinoza in onderzoek

Historicus Rik Wassenaar, werkzaam bij het RKD, het Nederlands Instituut voor Kunstgeschiedenis,  is daarnaast tevens bezig met archiefonderzoek, met als doel: het netwerk rond Spinoza in Den Haag in kaart brengen.

Bijvoorbeeld meer te weten komen van en over Hendrick van der Spijck (gest. ca. 1716), decoratieschilder in Den Haag, van 1671 tot 1677 huisbaas van de Spinoza.

Dit had ik al eens van hem gehoord, maar beschouwd als nog vertrouwelijke informatie. Nu hij dit gisteren in een tweet vermeldde, leg ik dit ook even in dit blog vast. Ben benieuwd wat er uit gaat komen – of Rik enig licht kan werpen op de “veel aanzienelyke luiden” die op 25 februari 1677 in “6 Karossen” het stoffelijk overschot van Spinoza naar de Nieuwe Kerk op 't Spuy uitgeleide deden, zoals Colerus in zijn Leven van Spinosa beschrijft. Er moet nog veel te ontdekken zijn.

Cf. zijn pagina op Linkedin


"De aarde hier dekt het gebeente van Benedictus de Spinoza, eertijds in de Nieuwe Kerk begraven".

Nederlandse bijdrage aan de viering van het 300e sterfjaar van Gottfried Wilhelm Leibniz

Gisteren ontvingen de leden van de Ver. Het Spinozahuis de twee nieuwe Mededelingen vanwege Het Spinozahuis, die de deelnemers aan de voorjaarscursus tweeënhalve week geleden ontvingen:

# 111: Mogen Laerke - Leibniz and Spinoza. [VHS-lezing van najaar 2015]

# 98: Dirk Noordman, Spinoza as an economist. [VHS-lezing van 1992 – bijna 25 jaar na dato!]

Hier even een paar woorden n.a.v. de tekst van Mogen Laerke over Leibniz’s lezen van en houding tegenover Spinoza. Ook al geeft Laerke een heel andere, wetenschappelijk-erudiete, aanpak dan Matthew Stewart’s boek uit 2006, in 2008 vertaald als De ketter en de hoveling. Spinoza en Leibniz en het lot van God in de moderne wereld, toch ontstaat bij mij na lezing van zijn uitgewerkte lezingtekst dezelfde indruk: ik heb geen enkele behoefte mij meer met Leibniz bezig te houden. Om tot Spinoza door te dringen blijkt dat helemaal niet nodig. En zo kun je je een hoop tijd besparen. Ik vind het prima dat er geleerden zijn die diep duiken in de wereld van de vroegmoderne tijd en, zoals in dit geval, alles lezen van en over Leibniz. Ik ben vervolgens best bereid kennis te nemen van de resultaten van zulk werk, maar daar kan je het dan bij laten, dunkt me.

Lees verder...

Huizen te ontwerpen vanuit Spinoza's gedachtegoed

Spinoza’s Dream komt deze week uit

De Noord-Amerikaanse filosoof en singer-songwriter, gitarist en multi-instrumentalist Dave Nachmanoff brengt deze week zijn nieuwe CD van 11 tracks uit die geheel gewijd is aan Spinoza en de titel kreeg: Spinoza’s Dream. In het blog van 20-01-2016 ging het over zijn poging tot crowdfunding voor de productie waarvoor de muziek in 2015 in Wales was opgenomen. Kennelijk is dat voldoende gelukt, want de Cd is er nu. Vanaf 6 mei is hij overal te koop.

Op donderdag 5 mei zal Nachmanoff, die een eerste toer door Europa is begonnen, een concert geven in het Filmhuis Oosterbeek  nadat daar eerst een video van 20 minuten over Spinoza's Dream is vertoond. Het album zal er verkrijgbaar zijn. Dus misschien is daar ook de officiële release van de CD? [Cf.]

Nachmanoff holds a Ph.D in philosophy. Each track on the album pays homage to philosopher Benedict Spinoza, a great intellectual inspiration for Nachmanoff.

“One of my favorite philosophers has always been Benedict Spinoza, and as far as I know, there are not a lot of songs about his views or his life. The video was shot in rural Wales (where the album was recorded) and also in Holland, at the house where Spinoza lived at the end of his life. I’d like to think that the music and images capture something of his spirit.” [Cf.]

 Gisteren verscheen deze door Anne Burghard gemaakte video op Youtube.

Citaat uit Spinoza in Trouw

Dagblad Trouw had afscheid genomen van columnist Tinkebell en in haar plaats Heere Heeresma jr. aangetrokken. Gisteren kregen we zijn eerste column, waarmee hij de opiniepagina met een krachtige klaroenstoot binnenkwam: “Weg met de democratie!”
De uitkomst van het referendum en de groei van de PVV gaven hem de overtuiging dat het stemrecht zo snel mogelijk uit handen van het volk moest worden genomen. Hij wil ‘het gezag van de elite herstellen’ en ‘mensen die er verstand van hebben’ de taak geven om te zorgen dat we in het bestuur de juiste man of vrouw op de juiste plaats krijgen. Daartoe pleit hij voor een nieuwe aristocratie van technocraten.

Je kunt het als een grap zien, als een vorm van ironie lezen, maar ik was daar nog niet zo zeker van en nam de moeite een argument van Spinoza in te brengen. Tot mijn verrassing bleek de redactie vanochtend mijn ingezonden brief geplaatst te hebben:

Lees verder...

Spinoza’s Dream [6]

Aan de reeks over “Spinoza’s droom” die ik in januari van dit jaar had [cf. 1, 2, 3, 4, 5] kan een 6e blog worden toegevoegd met het verschijnen van dit boek waarop Ferdie Fluitsma me wees (hoewel ik nog niet in de gaten kon krijgen waarop met de titel ervan precies wordt gedoeld; ik kon er in de inleiding niets over vinden):

              

David Weissman, Spinoza's Dream, On Nature and Meaning, de Gruyter, april 2016

De inleiding begint aldus:

Lees verder...

Bij de tijd blijven met 't Spinoza Sub Specie Aeternitatis Polshorloge

Maarten van Buuren op promotietoer voor z'n Spinoza-boek

Maarten van Buuren is, zoals dat gaat, al een flinke poos op promotietoer. Gisterenmiddag hield hij het praatje ter verkoop van zijn Spinozaboek bij boekhandel Van Stockum in Leiden. Die had er z'n etalage op ingericht, zo blijkt uit deze foto bij een tweet van Josien Clement.

Ach, velen zullen wel vinden, net als Taede A. Smedes in zijn weinig inhoudende "recensie" voor de NBD Biblion, dat Van Buurens Spinoza-boek  "een doorwrochte maar zeer heldere inleiding op het denken van deze verlichtingsfilosoof [is]. Van Buuren laat zien hoe Spinoza’s revolutionaire denken cirkelt om het probleem van de vrijheid (ofschoon Spinoza een overtuigd determinist was) die de spil is van zijn ethiek." De rest nam hij over uit de blurb. [Cf.]

De dubbelfunctie van de Idea Dei

Over de idea Dei is het vaak gegaan op dit blog, dat zal de geregelde bezoeker zeker niet zijn ontgaan. De laatste keer was op 20 april 2016 in het blog dat de titel meekreeg: “De IDEA DEI en de INTELLECTUS INFINITUS - rediviva resp. redivivus.” Het betrof een gastblog met een tekst van Henk Keizer. Ook deze keer kwamen we er niet uit en bleven we elk vasthouden aan onze uiteenlopende interpretaties.  

Ons verschil van inzicht komt erop neer dat Henk idea Dei wil lezen als de idee van God zoals gedefinieerd in 1/Def4, dus in strikte zin wil lezen als uitsluitend de idee van de natura naturans, terwijl ik vanuit stelling 2/3, waarin volgens mij voor het eerst de idea Dei wordt ingevoerd, de idea Dei lees als omvattend ‘het wezen van God en van al wat daaruit volgt’, dus als een ruimer idee, nl. omvattend de natura naturans én de natura naturata.

Een aanrader en goede gewoonte om Spinoza’s definities en stellingen goed en beter te begrijpen is door na te gaan op welke manier hij zelf op latere plaatsen in de Ethica gebruik maakt van de door hem geïntroduceerde begrippen.

Ik hoop hier aan te tonen hoe Spinoza in zijn latere uitleg van zijn filosofie laat zien hoe hij de idea Dei inzet, wat de functie is van deze idee en waarom hij dit begrip dus heeft ingevoerd. Ik ga laten zien dat Spinoza de idea Dei twee rollen laat vervullen. Op twee manieren vervult, zo zal blijken, de idea Dei een eenheid scheppende functie. Daarmee zal duidelijk te zien wat een belangrijke, centrale rol de idea Dei in zijn filosofie vervult en is het onbegrijpelijk dat er in de secundaire literatuur zo weinig analyse over te vinden is. Ik heb uiteraard niet alles gezien, maar wel veel en kwam nog nergens een inzicht tegen dat ik hier ga brengen.

Lees verder...

Emanuel Angelo da Rocha Fragoso – Braziliaanse Spinozageleerde

Hij is editor van het Braziliaanse Spinozatijdschrift Revista Conatus en verzorgt de Braziliaanse Spinoza-website [cf. zijn pagina als Professor de Filosofia, Universidade do Estado do Rio de Janeiro; hier een overzicht van teksten van zijn hand.]

Hij maakte al vele vertalingen van en toelichtingen op het werk van Spinoza, waarvan ik hieronder enige covers breng. Heel apart vind ik - zoiets zal je in Nederland niet gauw meemaken – een door hem samengesteld en in het Portugees vertaald boekje met een aantal klassieke Franse teksten:

Spinoza: cinco ensaios. Seja o primeiro a avaliar este produto: Renan, Delbos, Chartier, Brunschvicg e Boutroux. Tradutor(a): Emanuel A. da Rocha Fragoso. Editora: Eduel - Editora da Universidade Estadual de Londrina, 2004 [cf.]

Enige jaren geleden bracht hij uit wat waarschijnlijk wel zijn levenswerk zal zijn. Als ik Portugees kende zou ik het zeker willen lezen en bestuderen:

Emanuel Angelo da Rocha Fragoso, O método geométrico em Descartes e Spinoza. Editora do Universidade Estadual do Ceará, 2011 [de uitgeverstekst neem ik niet over, cf.]

 

Lees verder...

Meri Adelman’s "Reading Spinoza" gouache

Meri Adelman, nu ca. 60 jaar, is een joods-Amerikaanse kunstenares. Ze ont ving haar B.F.A. in tekenen aan het Maryland Institute, College of Art in 1980 en haar M.A. in kunstgeschiedenis aan de  Temple University in 2000.

Totdat haar goedaardige hersentumor in 2005 verwijderd werd, tekende ze altijd in zwart-wit. Daarna nam ze naast het geven van tekenlessen haar eigen tekenen en schilderen weer op, en vanaf toen voor het eerst in kleur. Deze “Reading Spinoza”, een van haar 9”x12” “Gouache and ink drawings from memory” moet dus van na 2005 zijn. [Cf.  haar website]

Lees verder...

Recensie van Maarten van Buurens Spinoza-boek – Redux. Uitlopend op de vraag: hoe wordt iemand eigenlijk Spinoza-expert?

Drie weken geleden besteedde ik vijf blogs aan mijn leeservaring van het boek van Maarten van Buuren dat toen net uit was en waarnaar ik lange tijd met hoge verwachtingen had uitgezien: Spinoza. Vijf wegen naar de vrijheid. Ambo / Anthos, 2016 [cf. onderaan de links erheen].

Ik kon in zekere zin wel genieten van het vele dat hij – vooral ook vanuit de veronderstelde context – van en over Spinoza gelezen had. Maar ik schrok toen bleek dat hij uiterst belangrijke aspecten van Spinoza’s filosofie niet, want volkomen verkeerd begrepen had. En ik kreeg al snel in de gaten waardoor dat kwam: hij had Spinoza door een Stoa-bril gelezen en op vele vlakken Spinoza als een Stoïcist geïnterpreteerd - op hoofdlijnen had hij van Spinoza een Stoïcist gemaakt. Omdat dat nogal een beschuldiging was gebruikte ik vijf blogs om die waar te maken – het met bewijsplaatsen aan te tonen. Ik zag vier of vijf grote vormen van misverstaan, die ik hier niet ga herhalen – daarvoor verwijst ik naar die blogs. Tussen de besprekingen door vermeldde ik wel enige malen dat er ook flink wat genietbare passages waren. Maar toch vergalde de grote miskleunen mijn leesplezier erg. En het accent in de bespreking lag daardoor uiteraard vooral op mijn kritiek.

Lees verder...

Spinoza bij het ochtendblad

Al vaker heb ik erop gewezen, hoe ik dikwijls al bij het lezen van mijn ochtendkrant, Trouw, zonder dat zijn naam aan de orde is, aan Spinoza moet denken. Zo gebeurde het vandaag weer bij een artikel over gevaren die kinderen lopen op internet. En hoe moeilijk het is hen daarvoor te behoeden, want – zo blijkt – adviezen die bij voorlichting in de klas worden gegeven, leiden in sommige gevallen juist tot dat gevaarlijke gedrag. De reden daarvoor staat in de kop van het artikel. En eronder heb ik de uitspraak van Spinoza in de Tractatus Politicus (10/5) gezet, waaraan ik meteen moest denken.

 

Niet dat ik wil suggereren dat Spinoza de uitvinder of ontdekker van deze waarheid is. Integendeel: in de TP heeft hij, zonder die aanduiding die hij in de Ethica meegaf, vele axioma’s ingelast waarop hij zich in zijn argumentatie baseerde. Ja, in zekere zin is ook het betoog van de TP axiomatisch opgebouwd, maar minder stringent dan de Ethica.

Kan Karl Riedel (1804 – 1878) van Athenäum de Carolus Riedel van de Cartesii & Spinozae praecipua opera philosophica (1843) zijn?

Piet Steenbakkers besprak in Jean Salem (ed.), Spinoza au XIXe siècle [2007, cf. blog *)] "Les éditions de Spinoza en Allemagne au XIXe siècle". Het ging om de volgende werken:

MURR, ADN, 1802 [cf. blog]

PAULUS, OPERA, 1802-1803 [cf. blog en blog]

GFRŒRER, OPERA, 1830 [cf. blog]

DOROW, ADN, 1835 [cf. blog en blog]

RIEDEL, OPERA, 1843

BRUDER, OPERA, 1843-1846 [cf. blog]

BOEHMER, LINEAMENTA/ADN, 1852

SCHAARSCHMIDT, KV, 1869 [cf. blog]

GINSBERG, OPERA, 1874-1877

Bij de namen van de tekstbezorgers vermelde ik de blogs die ik jaren terug over hen maakte. Ik wil nu naar de anderen op zoek te gaan en zien of er blogs over te maken zijn. Weinig of misschien wel niets is te vinden over Carl Riedel van wie in de Literarische Zeitung in 1843 de volgende advertentie verscheen:

Lees verder...

"Door Spinoza’s lens" aan zesde druk toe

Op haar website laat Tinneke Beeckman weten dat van haar boek Door Spinoza’s lens [dat op 11 oktober 2012 werd gelanceerd] in juni 2016 een zesde druk gaat uitkomen bij uitgeverij Polis. Het krijgt een nieuwe cover en een nieuwe inleiding die de titel krijgt: ‘Een oefening in levensfilosofie’. Dat wordt ook de ondertitel. [Daaraan kun je merken dat ze bij The School of Life betrokken is geraakt]. De uitgever prijst het aan met de slogan: "Een inspirerend boek voor wie bewust door het leven gaat." [Zie bij issuu].

Steven Nadler over: Why Spinoza still matters

In Aeon verscheen vandaag (zo vernam ik van Ruud Mooijman die ik hierbij graag dank voor zijn tip) een essay van Steven Nadler:

Why Spinoza still matters
At a time of religious zealotry, Spinoza’s fearless defence of intellectual freedom is more timely than ever.

Het essay behoeft verder geen introductie. Misschien alleen nog de toelichting dat het geïllustreerd werd met het bekende schilderij van Samuel Hirszenberg uit 1907: Spinoza wyklêty (Spinoza in de ban gedaan), Zie essay hier – het heeft een  omvang van ca. 6 A4-tjes.

 

Hoe dr. ir. Emanuel Rutten Spinoza voor zijn karretje spant

Op 19-04-2015 had ik een blog: “Nee maar, Emanuel Rutten citeert Spinoza.” Mijn verbazing in de titel had alles te maken met het feit dat ik bij dr. ir. Emanuel Rutten nog nooit iets over Spinoza had aangetroffen. En nu twitterde hij ineens over: "Determinatio negatio est." Ik raadde hem aan om Spinoza nog eens zelf te gaan lezen en niet te menen hem via Hegels misverstand te begrijpen.

Gisteren verscheen op The Post Online een artikel van zijn hand: “Het einde van het materialisme, fysicalisme, naturalisme en nog wat “ismen” - De filosofische theory of everything?”

Zie hoe hij daar in een uiterst vernuftige redenering (want om die boodschap kan je Rutten wel op pad sturen) Spinoza gelijk geeft met zijn axiomatische stelling “Determinatio negatio est." Hij verwijst naar de brief aan Jarig Jelles van 2 juni 1674, maar uit niets blijkt dat hij die gelezen heeft en tot zich heeft laten doordringen in welk verband Spinoza met dat axioma kwam en hoe hij het dus bedoelde. Spinoza legt daar uit hoe ‘vorm’ een afbakening (letterlijk: ‘bepaling’) van iets is uit een groter onbepaald iets (materie). Hij geeft daarbij ook aan dat ‘vorm’ alleen van toepassing kan zijn op eindige en bepaalde lichamen. Als ik de vorm van iets beschrijf, als ik het afbaken van de rest (van wat het niet is) geef ik daarmee niet iets positiefs aan, maar verwijs ik naar wat het niet is: bepaling is zo gezien dus ontkenning. Voor Spinoza geldt het axioma alleen bij eindige, bepaalde dingen.

Zie hoe Rutten hiermee in zijn stukje aan de slag gaat en er op de snelst mogelijke manier een universele uitspraak (ook over het niet-eindige) van maakt. Hij maakt en passant van ‘bestaan’ een eigenschap en gaat voorbij aan Kants 'bestaan is geen predicaat' ofwel: voegt geen eigenschap toe. Hij smokkelt tijdens zijn redenering het bestaan van minstens één bovennatuurlijk ding binnen – zoiets gaat bij hem vanzelf.
(En dan ook nog menen dat je Spinoza's gelijk aantoont...). 

Maar ook uit dit stuk blijkt niet dat hij zich serieus met Spinoza heeft bezig gehouden (wel met Hegel, hoewel hij die hier niet noemt; wel in een recente tweet: "Iets is alléén wat het is #binnen zijn grens en #door zijn grens." (Hegel)).

Lees verder...