Weblog over Spinoza, Spinozisme en Spinozana

De naturâ Rationis est res sub quâdam æternitatis specie percipere
Het is de rede eigen om het eeuwige der dingen te zien.                                 Spinoza, Ethica II, 44 c2

Spinoza’s meest
waarschijnlijke
beeltenis
 

 

Spinoza-beelden 

Spinoza’s zegel met 'caute'

Spinoza merchandising

Iconographia Spinozana

Spinoza-schilderijen, etsen, gravures & illustraties 

Spinoza-cartoons, comics & illustraties

Corpus Poeticum Spinozanum

Johannes Colerus, Korte, dog waaragtige levens-beschryving van Benedictus de Spinoza [tekst-PDF]
             Blogger en curator: Stan Verdult

Mozart (1756 – 1791) & Spinoza (1632 – 1677) [1] meesters van de eeuwigheid

Mozart y Spinoza. No me disgusta la mezcla [Mozart en Spinoza. Ik heb geen hekel aan het mengsel] twitterde María Bernardo eens.

Hoewel ik lange tijd groot liefhebber was van Mozart (en nog wel ben, maar ik zet de CD’s die ik van zijn muziek heb, tegenwoordig toch minder vaak op) en inmiddels al vele jaren de filosofie van Spinoza mijn grote liefde is, was ik er nooit op gekomen om de componist en de filosoof met elkaar in verband te brengen. Maar op 26 september 2014 plaatste Jan Jippe, beeldend kunstenaar en (jeugd)boekillustrator uit Almere op zijn Kunstsite, een schilderij getiteld “Wijsheid - over Mozart en Spinoza.” [Hij is er nog mee bezig en heeft liever niet dat ik het overneem dus zie het hier] Jippe meent die relatie te zien, zo liet hij me in een e-mail weten, via de vrijmetselarij, waar Mozart iets mee had.

Het bracht mij ertoe eens na te gaan óf beiden al eens met elkaar in verband zijn gebracht. Google geeft wat hits, waaruit echter blijkt dat nergens Mozart direct met Spinoza in verband wordt gebracht. Mozart heeft zich nooit over Spinoza geuit en heeft misschien nooit van hem gehoord. Eventuele connecties moeten dan langs andere weg gevonden worden. De komende blogs wijd ik aan enige van zulke mogelijke verbindingen.

Lees verder...

Cover-plaat vanuit het verzet tegen Spinoza

Er verscheen deze maand een boekje met in het Spaans, of nauwgezetter in het Castellaans, vertaalde artikelen van Pierre-François Moreau, Spinoza: filosofía, física y ateísmo. A. Machado Libros. Madrid, 2014 - 270 páginas. [cf.]

Het kreeg een cover mee, waaruit aan de ondertitel, laat staan uit de getekende 'tronie', al duidelijk is dat die uit het tegenkamp afkomstig was.

De echte Spinoza-zaaier is toch Jan Knol

In aansluiting op het vorige blog kan ik melden dat ik zojuist via de post de derde op nog enkele punten verbeterde versie ontving van Jan Knol's Spinoza's 259 stellingen Gisteravond wees ik een dame in De Zon die mij om een eenvoudige inleiding in de Ethica vroeg, op Jan Knol's En je zult spinazie eten

Knol heeft jaren lang inleidende lezingen over Spinoza gegeven. Is daar een poos wegens ziekte mee moeten stoppen, maar is daar na de lezing die hij tijdens de zomercursus van de VHS gaf, weer mee begonnen. Het gaat hem weer goed. Op de agenda van de VHS lees ik: "Op woensdagavond 29 oktober spreekt Jan Knol in de Gereformeerde Kerk van Woubrugge over de actualiteit van Spinoza's filosofie. Entree: 5 €, inclusief koffie/thee."

En vandaag ontving ik dus zijn nieuwste herdruk van Spinoza's 259 stellingen, waarvan er inmiddels al zo'n 300 over zijn virtuele toonbank zijn gegaan. Zie in dit blog hoe u Jan Knol's  Spinoza's 259 stellingen kunt bestellen.

Ik kan hem langs deze weg meteen wijzen op een begrijpelijk foutje dat hij in een volgende herziening kan meenemen: op de laatste bladzijde noemt hij  zijn inleidende boeken, waarvan de eerste is: En je zult spinazie eten, maar hij schrijft daar Spinazie (met hoofdletter). Grappig toch?

Een handige toevoeging is het inhoudelijk schematische overzicht van de Ethica op de binnenzijde van de achterkaft.

Lees verder...

Spinoza gezaaid, in de avondzon

Gisterenavond had ik een aardige ervaring in verband met Spinoza. Ik gaf een lezing over Spinoza in de kelder van boekhandel De Zon in Heerlen [cf. blog met aankondiging]. Of eigenlijk betrof het niet een lezing, niet een op papier uitgeschreven verhaal, maar een praatje bij een powerpointpresentatie, waardoor je niet op leestoon, maar veel ontspanner en losser spreekt. Wat ook weer makkelijker tot vragen tussendoor leidt, waardoor je wel het ‘risico’ loopt dat je niet alle voorbereide dia’s af kunt werken. Aan bijna een kwart kwam ik niet toe na zo’ 2¼ uur aan het woord te zijn geweest. Maar je kunt toch al niet de hele Spinoza in één avond recht doen – je kunt niet meer dan een eerste indruk geven. Wat je kunt bereiken is dat wellicht bij een enkeling de interesse wordt aangewakkerd om meer van Spinoza te weten te willen komen en aan zelfstudie te gaan beginnen.

De opkomst was boven verwachting. In de kelderruimte onder de boekwinkel zouden volgens de boekhandelaar zo’n 20 maximaal 22 mensen kunnen. Voor het weekend hadden zich slechts vijf mensen opgegeven, maar ik besloot het toch door te laten gaan. Ik had m’n zaakje immers voorbereid en zag er een mooie gelegenheid in te toetsen en te oefenen - je bent immers nooit te oud om te blijven ‘trainen’. En zie, inclusief de vijf mensen van de Spinoza Kring Limburg, die er tot mijn vreugde acte de présence gaven, waren er uiteindelijk 25 mensen aanwezig. De belangstelling was gezien de vragen en reacties groot.

Vooral opvallend vond ik de zeer actieve aanwezigheid van een jonge adolescente, die met haar moeder meegekomen was. Ze leek zeer leergierig, maakte ijverig aantekeningen en reageerde via haar lichaamstaal heel instemmend en alles opzuigend. Een lust voor het sprekersoog. En hoewel dat misschien een te gewaagd suggestief Nabokoviaans beeld is, de gedachte dat ik misschien een Spinozistisch zaadje geplant heb in een meisje, waar - wie weet - ooit een mooi boompje uit groeit in de vorm van een Spinoza-wetenschapper of schrijfster van een heel mooi boek over Spinoza – die fantasie versterkte de evaluatie dat het goed is zoiets te doen. Ik kan aan de hand van deze ervaring de reeks dia’s nazien en enigszins herzien om er wellicht nog eens mee de Limburgse boer op te gaan.

Friedrich Schlegel (1772 – 1829) nog meer Spinoza-fragmenten

Op 30 september 2012 bracht ik het blog “Friedrich Schlegel (1772 – 1829) en Spinoza-fragmenten” die verschenen waren in het tijdschrift Athenäum dat hij in 1797 samen met zijn broer August Wilhelm Schlegel begonnen was uit te geven. [Zie aldaar méér over deze Schlegel]

Willy Schuermans van Spinoza Kring Lier wees er in zijn recente blog "De poëtische dimensie van Spinoza" op dat er nog enige Spinoza-fragmenten van hem te vinden zijn.

in Athenäum verscheen in 1800 Gespräch über die Poesie en in het tweede, “Rede über die Mythologie,” komt Spinosa (mét 's') uitgebreid in beeld. Een stel vrienden tracht in gesprekken door te dringen tot de kern van poëzie. Nou ja, gesprekken: ze bestoken elkaar met soms lange monologen, zo zegt het personage Ludoviko (in wie Schlegel zelf herkend kan worden) in deze Rede über die Mythologie:

Lees verder...

Gustav Kafka (1883 - 1953) emeriteerde wegens uitsluiting van zijn joodse collega’s

Deze Duitse psycholoog en hoogleraar geschiedenis van de filosofie wordt hier in eerste instantie gememoreerd als uitgever van de reeks "Geschichte der Philosophie in Einzeldarstellungen", die liep van 1921-1933. Er verschenen in totaal 37 banden.

Band 18 was dat over Spinoza, om preciezer te zijn: Geschichte der Philosophie in Einzeldarstellungen Abt. IV: Die Philosophie der neueren Zeit I. Band 18:

Bernhard Alexander, Spinoza. Verlag Ernst Reinhardt, München, 1923- 178 S. [Cf. Spinoza-bibliografie]

“The series of volumes edited by Gustav Kafka and entitled. Geschichte der Philosophie in Einzeldarstellungen deserves notice… “zo begint een recensie van de reeks in The Journal of Philosophy, Vol. 31, No. 16 (Aug. 2, 1934), pp. 438-447 [Cf.]

Voor verdere informatie over deze Professor für Geschichte d. Philosophie in Dresden en uitgever van deze reeks verwijs ik naar de Duitse Wikipedia, waaruit ik alleen deze passage citeer:

Lees verder...

Het zijn de mensen die het doen

   Boomerang supports wereldvrede - geen wrede wereld, uiteraard! 

Gisteren verscheen op de website van Boomerang een soort van (verdedigende) toelichting over wat de bedoeling was van de God IS Goed-kaart. De ophef die daarover ontstond zegt veel over de manier waarop er nog in een 'goede' God wordt geloofd. Hoe moeilijk kan serieuze humor zijn. Terwijl de kritisch-cynische boodschap voor de meeste mensen toch duidelijk zal zijn? Hoe mensen misbruik maken van het door henzelf geschapen beeld van God. En hoe dat niet alleen iets van IS nu is, maar van alle tijden.

 

Lees verder...

Boek over Leo Strauss zonder Spinoza (en een reviewer die daar niets van zegt)

Al even geleden had ik dit nieuwe boek gesignaleerd en gezien dat het Strauss’ visie op Spinoza terzijde liet liggen. Het boek (uitgever: “offers a new interpretation of the neoconservative icon”) wilde kennelijk een irenische Strauss voorzetten en daarom sommige van zijn thema’s en preoccupaties in de schaduw laten. Ik besloot het te negeren, daar je niet al je verbazingen over het weglaten van Spinoza kunt uiten – het zou het blog helemaal doen vollopen. Het gaat om:

Robert Howse, Leo Strauss. Man of Peace. Cambridge University Press, september 2014

Waarom ik het nu toch signaleer, komt door een nieuwe verbazing, namelijk dat in het review dat de NDPR vanmorgen publiceerde, Steven B. Smith daar met geen woord over rept.

Steven B. Smith schreef uitvoerig over Spinoza en daarbij eveneens uitvoerig over Strauss’s Spinoza-receptie. In Steven B. Smith: Reading Leo Strauss: Politics, Philosophy, Judaism. University of Chicago Press, 2006 Chapter three: Strauss’s Spinoza, p 65-83 [dit hoofdstuk was in 2009 nog in z’n geheel te lezen bij books.google, maar nu niet meer]. Een toespraak die Steven Smith n.a.v. dit boek over Leo Strauss hield op 10 aug 2006 en die op internet was gezet is jaren later op zijn verzoek daar weer vanaf gehaald.  

Lees verder...

Inutilis scientia Spinozana [48] tumblr-knutselen met Spinoza

                

Van de diverse platforms van sociale media is tumblr door de vormgeving die het aanbiedt een heel aparte. Het nodigt velen kennelijk uit om plaatjes te maken met citaten. Spinoza wordt veel gebruikt, vaak in bewoordingen die helemaal niet van hem zijn. Waar het me hier om gaat is dat de adressering een mooie gelegenheid biedt om na te gaan welke naamgeving kennelijk populair is.

Als je tumblr de diverse zoeknamen ingeeft blijkt, gezien de kwantiteit aan resultaten, het meest pupulair:

Spinoza 
uiteraard, want die vat alle namen samen.
Dan blijkt vervolgens het meest voor te komen:

Baruch Spinoza  dan

Baruch de Spinoza dan  

Benedict Spinoza  en heel wat minder

Benedictus de Spinoza en heel weinig 

Benedictus Spinoza

Duidelijk is: de naam Baruch (de) Spinoza is een 'meme' geworden en er echt niet meer uit te krijgen.

En zo kwam ik dit knutselwerkje tegen dat ene Nadine een jaar geleden op tumblr postte.

 

 

Lees verder...

Rikus Koops biedt interessante analyse van "proto-Ethica" uit 1665

Graag wijs ik op een 4e notitie die Rikus Koops op zijn website heeft geplaatst, te vinden in de rubriek "Publicaties" onder "Spinoza notities": “Notitie 4: Hoe zag de Ethica er uit in 1665? versie 1.0.”

Hij toont er eens temeer mee aan dat hij zich met recht ‘Spinozakundige’ noemt.

Hij geeft in die notitie een analyse van de inhoud die de Ethica in 1665 (door hem proto-Ethica genoemd) gehad moet hebben in vergelijking met de Korte Verhandeling uit omstreeks 1660/61 en de uiteindelijke Ethica uit 1677.

Zijn stelling, die hij uitvoerig beargumenteert, is dat Spinoza in 1665 reeds een afgeronde versie van de Ethica had - een voorloper van de uiteindelijke tekst zoals we die kennen.

Los van de vraag of alle zienswijzen kloppen en hoeveel speculatie erin geïnvesteerd is, is het grote nut van het resultaat van zijn studie die hij ons aanbiedt, dat we beter zicht erop krijgen dat de Ethica een ontwikkelingsgeschiedenis had – dat er een zeker ontstaanspatroon van de Ethica te ontdekken is. Koops notitie laat duidelijk zien dat er voor geometrisering een verdergaande systematisering nodig was dan loutere (her)ordening, maar dat die een zoeken van diepgaandere samenhang en veroorzaking vergde, waaruit afleidingen, zoals de Ethica die aanreikt, konden volgen.
Bijvoorbeeld vanwege de gewijzigde opvatting over de rol van de rede voor het bereiken van ons geluk: de Ethica laat zien dat we pas door vanuit de rede ontwikkelde emoties tegenover een slechte emotie te zetten, de invloed van deze laatste kunnen terugdringen. In de KV had hij deze opvatting nog niet en dat vergde aardig wat aanpassing.

Ik beveel deze notie van harte in ieders belangstelling aan.

[Zie het blog van 7 dec. 2012 over eerdere notities van Koops hand.] 

William Van Mildert (1765 – 1836) over Spinoza als grote bedrieger

Was de laatste prins-bisschop van het Anglicaanse bisdom Durham, en een van de stichters van de Universiteit van Durham. Hij studeerde aan de Universiteit van Oxford en werd in 1789 priester. In 1792 maakte hij zijn enige buitenlandse reis, naar de Lage Landen. In Amsterdam bezocht hij de Duitse Komedie, het Binnengasthuis, het Spinhuis en het Rasphuis. In 1813 werd hij hoogleraar theologie (Regius Professor of Divinity) aan de Universiteit van Oxford en seculier kanunnik van Christ Church in Oxford. In 1826 werd Van Mildert bisschop van Durham. Hij was een van de voornaamste drijfkrachten achter de vestiging van de Universiteit van Durham als derde universiteit van Engeland (na Oxford en Cambridge). Van Mildert wist het Britse parlement ervan te overtuigen om in 1832 een wet aan te nemen waarmee de universiteit gevestigd werd. Diverse van de bisschoppelijke bezittingen schonk hij aan de universiteit. Hij was de laatste die de titel paltsgraaf droeg.

Na zijn dood werden zijn verzamelde geschriften en preken in zes delen uitgegeven

William Van Mildert, The Theological Works of William Van Mildert, D.D., Late Lord Bishop of Durham, S. Collingwood for John Henry Parker, 1839, Volume 1. [books.google], Volume 2. [books.google] Dit tweede deel bevat zijn Boyle Lectures, die al eerder in 1807 waren uitgegeven.

In Sermon IX, ”Origin and Progress of Deism, Herbert, Hobbes, Spinosa. New Sect of Sceptics in the Seventeenth Century”, geeft hij een scherpe schets van wat vanuit gelovig oogpunt Spinoza te verwijten is. Uit zijn tekst blijkt dat eind 18e, begin 19e eeuw een duidelijk beeld over Spinoza bestaat. Uit de aantekeningen blijkt dat hij zich sterk op Buddaeus baseerde.
Ik neem dat deel van die preek, annex Boyle Lecture hier over. 

Lees verder...

Spinozadag 2014 in Paradiso over Spinoza en Koerbagh: provo’s van de Gouden Eeuw?

De zevende Spinozadag die de Amsterdamse Spinoza Kring samen met Paradiso organiseert, zal plaatshebben op zondag 23 november 2014 vanaf 12:00 uur in Paradiso. Thema

          Spinoza en Koerbagh: provo’s van de Gouden Eeuw?

Sprekers: de nieuwe cultuurwethouder van Amsterdam Kajsa Ollongren, Bart Leeuwenburgh, Henri Krop, Hedy d’Ancona en Karianne Marx.

Voorbije vrijdag zond Paradiso een persbericht uit met de informatie en het nieuwe affiche.

 

Lees verder...

Rebecca Newberger Goldstein over wetenschap en filosofie

"Goldstein is a novelist and a teacher of philosophy whose previous nonfiction book, “Betraying Spinoza,” was in effect a love letter to the 17th-century Dutch thinker described as “the renegade Jew who gave us modernity.” Now she has written a love letter to Plato, whom she regards as having given us philosophy."[Anthony Gottlieb in The New York Times]. N.a.v. haar nieuwste boek

Rebecca Newberger Goldstein, Plato at the Googleplex: Why Philosophy Won’t Go Away. Pantheon Books, 2014.  

Rebecca Newberger Goldstein. Foto door Steven PinkerHet boek waarin ze Plato naar de tegenwoordige tijd haalt, gaat over het debat tussen wetenschap en filosofie.

N.a.v. dit boek combineert Andrew Anthony vandaag in The Guardian een interview met een bespreking van haar nieuwe boek: Rebecca Newberger Goldstein: ‘Science is our best answer, but it takes a philosophical argument to prove that’ 

Het eindigt met de zin: "science and philosophy fulfil two different but complementary roles. Science may be able to tell us if and how animals suffer pain. But it requires philosophy to explain if and why that’s wrong."

Was CNN's John Berman een bastaard achter-achter...kleinzoon van Benedictus de Spinoza?

CNN's John Berman traces his roots to Amsterdam to solve a family mystery.

Theo Loevendie geeft toelichting op zijn Spinoza-opera

Op 4 november 2014 20:00 uur heeft bij SPUI25 te Amsterdam een bijeenkomst plaats: The Rise of Spinoza – achter de schermen

Componist Theo Loevendie geeft een kijkje achter de schermen. Hoe ging hij te werk? Hoe verwerkte hij de zeventiende-eeuwse Amsterdamse verhoudingen tussen Spinoza en de Joodse gemeenschap in de opera? Daarnaast laat blokfluitist Erik Bosgraaf zien wat zijn aandeel in dit project was en gaat Loevendie in gesprek over de historische wortels van de opera met David Wertheim, directeur Menasseh ben Israel Instituut. Moderator: Thijs Weststeijn van Centrum voor Studie van de Gouden Eeuw.
Toegang tot de activiteiten van SPUI25 is gratis. Wel vooraf aanmelden - zie aldaar.

|Theo Loevendie applauded after world pr of his The Rise of Spinoza [cf.]

In Dei nomine feliciter

Deze spreuk van de Radboud Universiteit van Nijmegen, "In Gods naam gelukkig", die al zou teruggaan tot op Willibrordus, de eerste bisschop van Utrecht, past goed bij de in een antropomorf-achtige God gelovende astronoom Heino Falcke. In 2011 kreeg hij de Spinozaprijs. Hij hield woensdag 15 oktober een lezing voor het Soeterbeeck-programma over: "Tussen de sterren. De mens, God en het heelal".

De dag tevoren stond in Trouw een interview met hem met een soort dubbelboodschap. Enerzijds werd uit zijn mond opgetekend: "in de hele ontwikkeling van het heelal maakt het helemaal niet uit of wij er zijn os niet. Het kan de natuur niet schelen of wij er zijn." Maar dan was er ook nog God en hij zei: "Ik geloof niet dat liefde een uitvinding van de mens is. Dat is niet iets dat wij ontwikkeld hebben." En daar kwam God: "Hij is de oorzaak van het heelal. En: "Voor mij zijn al die natuurwetten ook Gods wetten. Ze vloeien voort uit wie God is." Dat laatste is taal die ook Spinoza hanteert. Maar dan:
 "Het doel van het universum is liefde." 

Gisteren werd het korte verslag ervan op de Soeterbeeck-website geplaatst. En daarin lezen we: “maar pas sinds de ruimtevaart kunnen we de aarde zien met de ogen van God – van een afstand namelijk.” Zo'n godsbeeld dus. Ik wens hem hier toe: wees "In Dei nomine feliciter."

Lees verder...

Inutilis scientia Spinozana [47] Spinoza als "der Gottvertrunkene Mann"!

De bekende typering van Novalis van Spinoza als “ein Gotttrunkener Mensch” [cf. blog] kom je in het Engelse taalgebied vaak tegen als “der Gottvertrunkene Mann”. Voor voorbeelden van deze nogal opvallende verkeerde weergave: cf. en cf. en cf.  of in dit PDF.

Dit gaat kennelijk terug op de inleiding van Elwes op zijn Spinozavertaling [1891 - cf. blog]. Dus aan Elwes moet de verspreiding van het foute Novalis-citaat dat er Spinoza’s verdrinking in God i.p.v. dronken van God van maakt, toegeschreven worden.

Het is een kleinigheid, daarom in de rubriek "Inutilis scientia Spinozana", maar het is een fraai voorbeeld van hoe fouten die in de wereld zijn geholpen, daar niet meer eenvoudig uit te verwijderen zijn.

Hoezo zou Spinoza het Asperger syndroom laten zien

In een blog van 27 april 2009, “Michael Fitzgerald bluft over Spinoza's Asperger’s Syndrome”, gaf ik informatie over en kritiek op het zgn. ‘onderzoek’ van Michael Fitzgerald, die zich vooral gebaseerd bleek te hebben op de nogal merkwaardige Spinoza-biografie van Margaret Gullan-Whur, die nogal wat eigenzinnige psychologische duidingen in haar boek verwerkte. In behoorlijk veel literatuur over Asperger en autisme wordt Spinoza genoemd en dit grijpt allemaal terug op deze ene bron: Fitzgerald.

Daar ik bezig ben met voorbereidingen van een komend blog, waarin ook weer eens Spinoza’s veronderstelde Asperger syndroom aan de orde komt, stuitte ik op een aardige eindnoot in het boek van Rebecca Goldstein, De onbekende Spinoza, waarin ze zinnige argumenten aanreikt die Spinoza’s autisme, ook in de lichtere vorm van Asperger, tamelijk ongeloofwaardig maken. En dan gaat het nog helemaal niet over zijn vroeger veronderstelde sociale geïsoleerdheid (waar dus niets van klopte), maar om z’n diepgaande empirische psychologische waarnemingen.

Graag neem ik die interessante eindnoot hier over:

Het betreft een eindnoot bij deze zin: “Zijn [Spinoza’s] bewondering voor de wiskundige methodologie en voor abstracte systemen verminderde niet zijn fascinatie voor menselijke typen en psychologische diepten.” [Blz. 166]. Daarbij deze noot 11: 

Lees verder...

Der Gott der Romantiker

U hebt, ik zeg het maar even, precies dit weekend nog voor de

Ausstellung über den Jenaer Goethe und sein Verhältnis zu den Frühromantikern. Van 5 juli tot 19 october 2014 in het Literaturmuseum Romantikerhaus, Unterm Markt 12a, 07743 Jena. [Cf.]

De liefde was bij deze God niet geheel wederzijds, als ik het wel heb. 

 

Theo Loevendie - "The Rise of Spinoza" op Youtube

Gisteren is door "Dutch Composers" Theo Loevendie's "The Rise of Spinoza" op Youtube bracht. Of dit de opname van Npo radio4 is of een andere kan ik slecht beoordelen. Het lijkt me een andere opname. In ieder geval is het een heldere en kwalitatief heel goede opname. Een goed initiatief om deze zo kort na de première op deze manier openbaar te maken. Hopelijk gebeurt dit met goedkeuring van alle rechthebbenden, zodat dit op Youtube mag blijven.

Het applaus is geheel weggelaten, hetgeen ik wat merkwaardig vind.

Verdere informatie en toelichting onder "lees verder". Dat kan het best eerst aangeklikt worden om daarna pas de video te starten.

Lees verder...