Weblog over Spinoza, Spinozisme en Spinozana
| De naturâ Rationis est res sub quâdam æternitatis specie percipere Het is de rede eigen om het eeuwige der dingen te zien. Spinoza, Ethica II, 44 c2 |
||
|
Spinoza’s meest Spinoza-beelden |
|
Spinoza-schilderijen, etsen, gravures & illustraties |
In de maak: Reisboek van Rudi Rotthier op zoek naar Spinoza in Nederland
Vandaag had ik een gesprek met (werd ik geïnterviewd door) de Vlaamse reisschrijver Rudi Rotthier. Rudi Rotthier heeft al een hele reeks reisboeken op zijn naam staan. En momenteel is hij bezig met een heel bijzonder project: een reisboek door Nederland om te achterhalen of en in hoeverre Nederland Spinozistisch is. Dat moet een heel apart boek worden, zoals er over Spinoza en Nederland nog niet eerder verschenen is. Hij wil zowel traceren welke sporen van Spinoza er nog te vinden zijn, als zien welke sporen van hem in Nederlanders te vinden zijn die zich met hem bezig houden. Wat trekt hen aan in Spinoza? Waarom houden zij zich met hem bezig? Wat vinden zij bij hem? Wat betekent zijn filosofie voor hun leven? Zulke vragen. Daarom trekt hij kriskras door Nederland en heeft hij gesprekken met allerlei mensen die zich op hun eigen manier met Spinoza bezig houden: met wetenschappers en ‘leken’-belangstellenden van allerlei slag.
Stan Verdult Rudi Rotthier Lees verder...
Van "Wie wird man Spinozist?" tot "How to Become a Spinozist?"
Niet alle boeken en bijeenkomsten signaleer ik op dit weblog - i.h.a. alleen boeken die geheel aan Spinoza gewijd zijn en voorts alleen symposia die in mijn ogen bijzonder zijn (voor een vollediger overzicht verwijs ik naar de agenda op de website van de VHS). Maar nu is er een boek dat deels relevant is voor de Spinozakunde en dat ook nog eens in z’n geheel onderwerp van een meerdaagse conferentie wordt. Een wel heel aparte aangelegenheid.
In 2011 verscheen bij Vittorio Klosterman in Frankfurt am Main, van Eckart Förster Die 25 jahre der Philosophie: Eine systematische Rekonstruktion.Die 25 jaar duiden op de periode vanaf 1781 (toen Kant verklaarde dat met zijn Kritik der reinen Vernunft de filosofie begon – wat uiteraard een gotspe was, maar goed) en 1806 (toen Hegel aankondigde dat met hem de filosofie voltooid was). De kernjaren van de klassieke Duitse filosofie dus. Die jaren ook waarin het grote Spinozadebat plaats vond (na de bekendmaking door Jacobi dat Lessing zich Spinozist had verklaard). Dat debat krijgt in dit boek in hoofdstuk vier de titel: "Wie wird man Spinozist?"
Het boek werd vlot vertaald door Brady Bowman (Assistant Professor of Philosophy at Pennsylvania State University) en verscheen op 15 maart 2012 bij de Harvard University Press als Eckart Förster, The Twenty-Five Years of Philosophy. A Systematic Reconstruction.
Lees verder...
Helene Kröller-Müller (1869 – 1939) Vincent van Gogh 'in het licht van Spinoza' zien
Nadat ik juni 2011 twee blogs over ‘kunstpaus’ H.P. Bremmer en zijn zgn. spinozisme had geschreven, wilde ik ook eens schrijven over Helene Kröller-Müller en haar interesse in Spinoza. Daartoe las ik de imponerende biografie die kunsthistorica Eva Rovers schreef: De eeuwigheid verzameld. Helene Kröller-Müller (1869 – 1939) [Prometheus/Bert Bakker, 2010, 22011].
Ik vind die goed geschreven biografie vooral zo imponerend vanwege de kennis van geschiedenis, esthetica, economie en financiering tegen de achtergrond waarvan de schrijfster haar hoofdpersoon beschrijft. Ze won vorige maand de Hazelhoff Roelfzemaprijs met dit knappe werk over een intrigerende vrouw.
Helene Kröller-Müller verzamelde moderne schilderijen op nogal exorbitant grote schaal. Grote namen in haar collectie zijn Van Gogh, Mondriaan en Picasso. Zij zocht ‘het spirituele’ in de kunst, zowel in de eigentijdse werken als in de oudheden waarmee zij zich omringde: Chinees, Egyptisch en Grieks aardewerk. Haar stond het ideaal voor ogen om op de Hoge Veluwe een museum voor hedendaagse kunstbeleving te stichten, waarin ze haar collectie kon onderbrengen.
Lees verder...Ook in Duitsland verschijnen Spinoza-studies
Uiteraard zijn niet alleen Engelstalige uitgevers actief om de markt met Spinoza te bedienen. Ferdie Fluitsma tipte me dat de volgende werken m.b.t. Spinoza dit jaar in Duitsland zullen verschijnen:
_Spinoza_Affektenlehre_und_amor_Dei_intellectualis.jpg)
Violetta Waibel (Hg.), Spinoza - Affektenlehre und amor Dei intellectualis. Meiner Verlag, 2012 (Erscheint im 4. Quartal 2012)
Het gaat om "der andere Spinoza, der Spinoza einer bemerkenswerten Trieb- und Affektenlehre sowie des amor Dei intellectualis."
Kay Zenker, Denkfreiheit. Libertas philosophandi in der deutschen Aufklärung. Meiner Verlag, 2012 (Erscheint im September 2012)
Hegel aut (of) Spinoza - niet Hegel sive (oftewel) Spinoza
Op 7 november 2011 meldde ik in een blog dat van Pierre Macherey’s Hegel ou Spinoza, een vertaling van de hand van Suszan M. Ruddick ging verschijnen als Hegel or Spinoza.
Het is inmiddels uit, en er verscheen een samenvatting in Environment and Planning D: Society and Space 2011, volume 29, pages 223 - 236 [PDF]
Stuart Elden had met vertaalster Suszan M. Ruddick een interview.
"Hegel, sive Spinoza" luidt een van de hoofdstukken. Als dat maar goed gaat…
Lees verder...Ohm-radio 'De Lotusvijver' over Spinoza en Shankara
Voorbije zaterdag 12 mei 2012 had OHM Radio een uitzending waarin Vinod Bhagwandin de Advaita Vedanta van de Hindoefilosoof Shankara vergeleek met Spinoza. Het programma is via ohmnet.nl en de lotusvijver.nl te beluisteren [of rechtstreeks].
Mr. drs. Vinod Bhagwandin (1970) studeerde rechten en filosofie. Hij is werkzaam als programmamaker voor het Studium Generale van de Erasmus Universiteit Rotterdam, is verbonden aan het Rotterdamse Centrum voor Spiritualiteit en Filosofie (CSF) en is als adjunctdirecteur-trainer verbonden aan het bureau Coloured Consultancy (CoCon) te Delft dat zich richt op samenlevingsopbouw onder andere door het opzetten van projecten buurtbemiddeling en jongerenbuurtbemiddeling. [Van hier, zie ook hier]
Isaac Deutscher (1907 – 1967) zag Spinoza als model voor de niet-joodse jood
Isaac Deutscher, geboren in Krakau, Polen, werd, zoals hijzelf schreef, “groot-gebracht in een puur joodse omgeving, opgevoed in een streng-Talmoedische school. Ik droeg de orthodoxe haarlokken en de kapota tot ik zeventien jaar was. Ik schreef Jiddisch en in het Jiddisch sprak ik op grote bijeenkomsten van arbeiders.” Op z’n 16e verschenen al gedichten van hem in Poolse literaire tijdschriften. Later studeerde hij literatuur, geschiedenis en filosofie. Hij verloor zijn geloof dat hij inruilde voor het marxisme. Op z’n 19e werd hij lid van de Poolse communistische partij, maar werd daar zes jaar later weer uitgegooid daar hij kritiek op Stalin had geuit. In 1939, vlak voor WO II uitbrak, week hij uit naar Engeland, waar hij voor The Observer en The Economist ging werken. Hij ontwikkelde zich tot een belangrijk Pools-Engelse journalist, publicist en historicus van de Sovjet-Unie, en werd vooral bekend om de biografieën die hij schreef over de drie leiders van de Russische Oktoberrevolutie: Stalin, Trotski (3 delen), en Lenin (welke biografie hij niet heeft kunnen voltooien). Lees verder...
Potentia agendi – Spinoza als dynamist!
Ineens gingen de reacties over macht en kracht, over power en force, over potentia en virtus - en dan is er ook nog potestas. Het is voor mij aanleiding om in dit blog op het werk van een Spinoza-geleerde te wijzen, die zich al meer dan tien jaar bezig houdt met ‘powerkracht’ bij Spinoza. Mijn opzet is niet om een standpunt in te nemen, maar om te wijzen op wat waarschijnlijk een veelbelovende bron vormt om Spinoza op dit punt te begrijpen.
Ik doel op de Finse Spinozageleerde Valtteri Viljanen, adjunct professor aan de Universiteit van Turku in Finland. Vandaag is hij met een lezing getiteld “Spinoza on Virtue and Eternity” een van de sprekers op de conferentie Spinoza, the Infinite, and the Eternal die op 11 en 12 mei in Dundee wordt gehouden, terwijl hij eergisteren nog als voorzitter fungeerde bij een van de sessies over Spinoza tijden het Scottish Seminar in Early Modern Philosophy III aan de Universiteit van Aberdeen.
En enige maanden geleden verscheen bij Cambridge University Press dan zijn ‘meesterstuk’:
Valtteri Viljanen, Spinoza's Geometry of Power. Cambridge University Press (November 21, 2011).
Charlie Huenemann (Utah State University) over het boek: "Viljanen rescues Spinoza's metaphysics from interpreters who push too hard in domesticating his radical ideas. In building his interpretation, he makes excellent use not only of Spinoza's text, but also of scholarship in medieval philosophy and contemporary metaphysics. The breadth and depth of his study are impressive." [bij Amazon]
Lees verder...Spinoza voor de lol...
Spinoza. Qualcosa di completamente diverso [Spinoza - iets heel anders]
Morgen om 17:00 uur wordt op de boekenbeurs in Turijn het derde boek alweer gepresenteerd met Italiaanse politieke grappen, die belangstellenden kunnen e-mailen naar een website spinoza.it.
Met Spinoza heeft het niet echt te maken - hij fungeert slechts als vlag op de grappenschuit. Ik negeer normaal gesproken het ‘nieuws’ van die website, maar wijd er bij uitzondering nog eens wat aandacht aan. De opgestoken vingers zijn inmiddels van de cover verwijderd [cf]. Lees verder...Antony Flew (1923 – 2010) atheïst die naliet Spinoza te bestuderen
Momenteel is t/m zondag in het MECC een grote markt met ramsjboeken. ‘Boekenfestijn’ is de naam van de als een circus rondtrekkende ‘opvang van gedumpte boeken’ die elk jaar ook in Maastricht neerstrijkt. Hij trekt vele belangstellenden, waaronder blogger die een enkel graantje meepikt, terwijl hij zich verbaast over de velen die voortgetrokken mandwagentjes volladen met stapels boeken – omdat die zo goedkoop zijn. Wanneer gaan ze dat allemaal lezen? Ik kocht slechts twee boekjes, waarvan ik er één inmiddels heb gelezen: dat van Antony Flew, de schrijver die een invloedrijk atheïst en theoreticus van het atheïsme was, maar zich aan het eind van zijn leven tot het theïsme bekeerde en zelfs (weer) interesse kreeg in het christendom.
Lees verder...
Hoe vooruitgang soms ook achteruitgang betekent
Naar aanleiding van de reactie van Michiel Wielema (op 't blog over Yalom) en zijn aankondiging dat van hem in de Academische Boekengids een recensie van 3 boeken zal verschijnen [van David Wertheim, Salvation through Spinoza (2011); Daniel Schwartz, The First Modern Jew. Spinoza and the History of an Image (2012); en Dirk Rupnow, Judenforschung im Dritten Reich. Wissenschaft zwischen Politik, Propaganda und Ideologie (2011)] en hij van plan is daarin e.e.a. te zeggen over het mogelijke gebruik van Spinoza door de nazi's (ja, het wordt een lange zin), bracht ik een link aan naar de Akademische Boekengids, om daar regelmatiger even een kijkje te nemen. Ik kwam er af en toe en ontwaarde er dan diverse artikelen die mede over Spinoza gingen. Maar zie: foetsie!
Nu geeft het archief alleen nog de lopende en de vorige jaargang - alle oude jaargangen zijn van de site gehaald. En daar zaten heel interessante stukken, mede over Spinoza, tussen.
"De website van de Academische Boekengids wordt geheel vernieuwd," lezen we, "de website [kan] vanaf heden mobiel worden geraadpleegd via smartphones en tablets. Lezers krijgen de mogelijkheid om een reactie te plaatsen en met elkaar in dialoog te gaan." etc. Wat een modernisering! Wat een vooruitgang!
Over het verdwijnen van die interessante eerdere jaargangen geen woord. We worden dus gedwongen voortaan interessante artikelen te downloaden.
Lees verder...Victor Delbos (1862 - 1916) Frans verbreider van kennis over Spinoza
Wanneer hoor je nu nog over Victor Delbos? Maar hij heeft over Spinoza geschreven en hoewel je tegenwoordig nauwelijks nog verwijzingen naar hem tegenkomt: er is een tijd geweest, waarin hij gezaghebbend over Spinoza was. Hij heeft zijn vriend Maurice Blondel zeer gestimuleerd om Spinoza te bestuderen. Delbos was een (uitdrukkelijk katholiek) filosoof en historicus van de filosofie. Van 1902 tot aan zijn overlijden was hij professor aan de Sorbonne en in 1912 werd hij lid van de Académie des Sciences Morales et Politiques. Zijn al genoemde vriend de katholieke filosoof Maurice Blondel verzorgde diverse posthume publicaties van hem. Behalve over Spinoza schreef hij ook over Nicolas Malebranche en Kant en de na-kantiaanse filosofie, die hij overigens niet zozeer als een verdere logische ontwikkelling zag alswel onderhevig aan toevallige psychologische en sociale factoren.
Volgens Lorenzo Vinciguerra 1) bood zijn Le problème moral dans la philosophie de Spinoza et dans l'histoire du Spinozisme (1893), de eerste synthese van de receptie en invloed van de Duitse Romantische filosofie op het Franse denken. En daarin ging het vooral over het Spinozisme dat van Leibniz tot Hegel, via Lessing, Herder, Goethe, Schiller, Novalis, Schleiermacher, en Schelling, uiteindelijk uitliep op een confrontatie tussen de moraal van Kant en de ethica van Spinoza. Hoe een katholiek met Spinoza uit de voeten kan, blijkt bijvoorbeeld eruit dat Delbos in dit werk de Drieënheid equivalent acht aan de verhouding tussen de vele verschillende attributen en de ene substantie. 2)
Spinoza-buttons
Voor wie er belangstelling voor heeft: op E-bay worden Spinoza-buttons aangeboden. U mag van dit blog álle informatie verwachten.
Hier informatie over nog andere buttons.
Verzameling links over Spinoza
In de rechterkolom had ik al lange tijd een hele reeks links staan naar documenten op internet m.b.t. Spinoza. De meeste betreffen documenten die niet meer wijzigen, maar blijven in een - 'certo, & determinato modo'.
Die heb ik uit beeld gehaald en ondergebracht in dit blog, waarnaar dan in een permanente link verwezen wordt en dat ik van tijd tot tijd zal aanvullen.
Het rechterrijtje links breng ik terug tot een klein aantal, waarin wél eens wat verandert en die ik zelf regelmatig langsloop om te zien of er nieuws is dat ik ook op dit blog kan brengen. Ik breng ze daar bijeen voor m'n eigen gemak, zodat ik er vlot heen kan.
Lees verder...'Het hoofdstuk God is nu wel gesloten'
Aldus luidt de kop vandaag in Trouw boven een interview met ‘religiebestrijder’ Herman Philipse over zijn boek God in the Age of Science? A Critique of Religious Reason (je ruikt Kant). Deze titel past fraai bij het onderwerp waarover ik wil bloggen n.a.v. de bijeenkomst die we gisteravond hadden met de Spinoza Kring Limburg. Maar eerst even Trouw.
Of hij (iets van) Spinoza in het boek behandelt komt niet aan de orde; ook in de uitgeversinformatie niet. Ik vermoed van niet. Spinoza was ook geen religieus denker (hoewel sommigen – b.v. Richard Mason - daar anders over denken) – maar had wel een filosofie over godsdienst.
En nu kom ik op het eigenlijke onderwerp van mijn blog.
Nieuw boek van Wiep van Bunge in aantocht
Aangekondigd:
Wiep van Bunge: Spinoza Past and Present. Essays on Spinoza, Spinozism, and Spinoza Scholarship [Brill, forthcoming August 2012]
"Spinoza Past and Present consists of twelve essays on Benedictus de Spinoza’s Jewish background, his views on metaphysics, mathematics, religion and society. Special attention is paid to the various ways in which Spinoza’s works have been interpreted from the late seventeenth century to the present day. In particular, Spinoza’s recent popularity among advocates of the Radical Enlightenment is discussed: Van Bunge proposes a new interpretation of Spinoza’s role in the early Dutch Enlightenment."
Bij uitgeverij Brill (dus wel €105.00 meebrengen...)
Spinoza: A Guide for the Perplexed
Charles Jarrett's Spinoza: A Guide for the Perplexed [Continuum, 2007] staat eenvoudig te downloaden op internet. Ik neem niet aan dat dat de bedoeling was van Continuum of Charles Jarrett, maar ik kan niet negeren dat het daar staat.
Het is - tussen een heleboel andere - neergezet op de website van de Iraanse Ferdowsi University Of Mashhad. Dat is zo ongeveer het enige dat op die website te begrijpen is, want alles is in het Iraans. Op deze pagina na, waarop keurig alle gegevens vermeld staan van de boeken die daar gratis aan studenten worden aangeboden, met jaar van uitgave, ISBN-nummer etc. Hoe keurig wetenschappelijk verantwoord allemaal... En er staan zeer waardevolle boeken bij.
Hoe kunnen wij echt weten dat het illegaal geüpload is, als dat door een universiteit wordt gedaan? Hooguit vermoeden. Zou het dan tóch gaan om a one-nation axis of evil? We hebben inderdaad hoognodig A Guide for the Perplexed nodig!
Met Spinoza naar school
Eind deze maand verschijnt bij de Franse uitgever Ellipses dit boek van Bourdieu-specialist (cf) Adelino Braz: Spinoza, Apprendre à philosopher.
Hermann Cohen (1842 – 1918) Zijn felle anti-Spinoza-houding onderwerp van nieuwe studie
Er zijn al best wel veel studies gewijd aan Hermann Cohen’s visie op Spinoza, vaak in samenhang met Leo Strauss’ kritiek op Cohen’s Spinozabeeld. Nu is een nieuwe studie aangekondigd over Hermann Cohen’s kijk op Spinoza.
Zal dit boek duidelijk gaan maken hoe en waarom de Cohen die op jonge, 25-jarige leeftijd zo positief over Spinoza was (zie dit blog), op hoge leeftijd zich zo fel tegen Spinoza keerde? Waarom die radicale wending? Hoe het kwam dat het “lichtend voorbeeld voor het moderne jodendom de ‘vader’ van datzelfde jodendom op de korrel nam” (David Janssens)?
Lees verder...Hoe lezen (vertalen) we Spinoza’s godsdefinitie?
Aangezien we maandag met de Spinoza kring Limburg écht beginnen met het lezen van de Ethica (we bereiden t/m 1/15 voor en hopen zover te komen), kom ik na de blogs over causa sui, in dit blog te spreken over Definitie 6, de godsdefinitie. Ik focus slecht op één, maar o zo belangrijk puntje. Het latijn kent geen lidwoorden. Toch kunnen we bij het vertalen meestal niet zonder. En of Spinoza in concrete gevallen dan ‘een’ of ‘de’ (of ‘het’) geacht wordt in z’n hoofd te hebben gehad, hangt van de context af en vooral van hoe je die bredere context verstaat.Definitie 6 luidt: “Per Deum intelligo ens absolute infinitum hoc est substantiam constantem infinitis attributis quorum unumquodque aeternam et infinitam essentiam exprimit."
Henri Krop vertaalt: “Onder God versta ik een volstrekt oneindig zijnde, dat wil zeggen een substantie die uit oneindige attributen bestaat, waarvan ieder een eeuwige en oneindige essentie tot uitdrukking brengt.” [onderstreping van SV]Wiep van Bunge geeft dezelfde vertaling met ‘elk’ voor ‘ieder’. Ook W. Meijer en C.J. Logemann hebben ieder resp. elk ‘een [..] wezen’ resp. ‘eene [..] aanwezigheid’.
Zo vertaald, “een […] essentie”, kán het lijken alsof er dus ‘oneindige’ essenties in God te onderkennen zouden zijn. Als het echter gaat om ‘één’ essentie (die op oneindig veel wijzen tot uitdrukking wordt gebracht; of op oneindig veel wijzen door de attributen wordt getoond) dan zou – om verwarring te voorkomen – beter vertaald kunnen worden met “de […] essentie.”
Lees verder...