Weblog over Spinoza, Spinozisme en Spinozana

De naturâ Rationis est res sub quâdam æternitatis specie percipere
Het is de rede eigen om het eeuwige der dingen te zien.                                 Spinoza, Ethica II, 44 c2

Spinoza’s meest
waarschijnlijke
beeltenis
 

 

Spinoza-beelden 

Spinoza’s zegel met 'caute'

Spinoza merchandising

Iconographia Spinozana

Spinoza-schilderijen, etsen, gravures & illustraties 

Spinoza-cartoons, comics & illustraties

Corpus Poeticum Spinozanum

Johannes Colerus, Korte, dog waaragtige levensbeschryving van Benedictus de Spinoza [tekst-PDF]   

Blogger en curator: Stan Verdult

Deleuze-citaat over Spinoza's 'philosophy of life'

Ene Matthew heeft op tumblr.com een blog die hij als naam meegaf: ”the groans of creation” [het gekreun van de schepping] [Cf.] *)

Daarop plaatst hij citaten, niet als tekst maar, zoals dat op Thumbler makkelijk gaat, opgenomen in een plaatje. Een week geleden bracht hij twee citaten uit Gilles Deleuze’s “On the Difference Between the Ethics and a Morality" - het tweede hoofdstuk van zijn: Spinoza: Practical Philosophy [1988, oorspr. Frans 1970]

Ik kon die actie wel waarderen en daarom heb ik het tweede plaatje (zie onderaan) weer omgezet in gewone tekst, want op zo’n afbeelding zit toch teveel storende achtergrond (zeker voor oudere ogen).

Ik heb zelfs (daar ik het morsus conscientiate niet vertrouwde) Deleuze’s boekje uit mijn Spinoza-boekenkast gehaald, waar het alweer veel te lang (sinds 2008) verstopt staat. Het citaat staat op p. 26 (en het moest natuurlijk, zoals ik al vermoedde, morsus conscientiae zijn dat we aantreffen in 3/DefAff 17 - teleurstelling vertaalt Krop, maar in eindnoot ook wroegingspijt vertalen Van Suchtelen en Vermeulen; de meest letterlijke vertaling is: de beet of steek van het geweten, kortom gewetenswroeging; Gewissensbiß vertaalt Stern). **)

Enfin, ik houd het boekje weer eens in ’t zicht. Hier dan het citaat:

Lees verder...

Om de cover

Het gaat me om de boodschap die deze aparte cover uitdraagt [cf. hier

Henri Meschonnic (1932 - 2009) Spinoza, poème de la pensée

Vanwege deze mooie titel van zijn boek over Spinoza maak ik dit blog over deze Franse dichter, vertaler, criticus, taaltheoreticus en polemist. Hij was laureaat voor de Prix Max Jacob (1972) en de Prix Mallarmé (1986). Hij ontving in Straatsburg in 2006 de literatuurprijs Jean Arp (nadien Prix Nathan Katz genoemd) voor zijn hele œuvre. In april 2009 overleed hij aan leukemie. Voor een overzicht van zijn werk verwijs ik naar wikipedia of vele andere sites. Hier gaat het me alleen erom dat Meschonnic ook dit werkje schreef:

Henri Meschonnic, Spinoza: Poème de la pensée. Maisonneuve et Larose, 2002

Réflexion sur la pensée du langage de Spinoza, son rapport avec la poésie, l'éthique, la politique, ou encore la religion ; philosophie qui a pour enjeux de faire de la pensée un moyen de critique et de liberté, de lutter contre le dualisme entre le langage et la vie, de déthéologiser l'éthique pour historiciser l'humain [Cf.]

Dit klinkt nog eens anders dan klagen over de geometrische orde.

Zie twee citaten die Marcella Leopizzi optekende uit de mond van Henri Meschonnic *)

Lees verder...

Syliane Malinowski-Charles – belangwekkend Spinoza-geleerde

Als u in het zoekvenster van dit weblog de naam van Syliane Malinowski-Charles ingeeft, krijgt u aardig wat links naar blogs te zien. Tot heden was er echter nog geen (aanleiding voor een) apart blog over deze Spinoza scholar - professeure adjointe & cheffe de la section philosophie van het Département de philosophie et des arts van de Université du Québec à Trois-Rivières [cf.].

Tot nu…., want gisteren plaatste Karel D’huyvetters een blog over haar die hij omschrijft als “een uitzonderlijke spinoziste met een grote eruditie en een diep filosofisch inzicht.”

Met haar toestemming vertaalde hij haar hoofdstuk, “Rationalism versus Subjective Experience : The Problem of the Two Minds in Spinoza,” in: Carlos Fraenkel, Dario Perinetti et Justin Smith (Eds.), The Rationalists. Between Tradition and Revolution. New York, Springer (New Synthese Historical Library), 2010, 199-231.

Je kunt het oorspronkelijke hoofdstuk voor $29.95 / €24.95 / £19.95 bij Springer aanschaffen… Abstract: Syliane Malinowski-Charles undertakes to clarify the ontological status of inadequate ideas and passive affects in Spinoza by questioning the identity of the subjects of which Spinoza speaks when referring to the subjective and objective realities of a mode. Against the surprisingly widespread view which holds that for Spinoza, inadequate ideas and passive affects are “nothing,” she argues that they must have a share in Deus sive Natura and shows how our subjective, physchological mind is intrinsically related to the logical, abstract one in God’s intellect, of which it is a “part.”

Karel D’huyvetters’ vertaling in het Nederlands echter wordt gratis geleverd en is hier als PDF te vinden. Aan het eind van dit blog maak ik wel een opmerking over zijn vertaling.

Op het aloude verwijt aan Spinoza dat hij de relatie tussen God ende modi onevenwichtig heeft gesteld,  daar tenslotte alleen de enige substantie zou bestaan en de modi uiteindelijk niet meer dan illusie zouden zijn, kortom over in hoeverre individuen en hun verbeelde, inadequate kennis realiteit toekomt, heeft zij een interessante benadering: n.l. dat naast de adequate ideeën ook de inadequate ideeën in God bestaan. Lees aldaar hoe…

Lees verder...

Alexandre Kojève (1902 – 1966) legt uit hoe "Spinoza's system is the perfect incarnation of the absurd"

Russisch-Frans politiek filosoof Alexandre Kojève studeerde in Duitsland filosofie en verdedigde bij Karl Jaspers in Heidelberg zijn doctorsthese over “De religieuze filosofie van Vladimir Solovyov". Zijn colleges over Hegel die hij in de dertiger jaren in Parijs gaf, en waarin hij hegeliaanse concepten in de continentale filosofie integreerde, hadden op de twintigste-eeuwse Franse filosofie grote invloed. Als Frans ambtenaar had hij een belangrijke rol in de vormgeving van de Europese Gemeenschap. Hij was bevriend met Leo Strauss met wie hij zijn leven lang een filosofische dialoog onderhield.

In inleidingen over Kojève zoals de Internet Encyclopedia of Philosophy of wikipedia lezen we er niet over dat hij ook over Spinoza schreef. Ook niet in Luuk van Middelaar’s Politicide: De moord op de politiek in de Franse filosofie (1999) waarin juist veel over die Franse colleges is te lezen.

Op Generation-online.org is de passage die hij over Spinoza schreef in zijn Introduction to the Reading of Hegel (transl. Basic Books, 1969 - p. 117-123) te vinden. Ik neem die hier over:

Lees verder...

Brazilië beschikt eindelijk over alle werken van Spinoza

Mij was onbekend dat Brazilië (of überhaupt het Portugese taalgebied) ondanks de al vele jaren bestaande activiteiten op het vlak van het Spinozisme – cf. b.v. de Braziliaanse site en uitgever van Revista Conatus - Filosofia de Spinoza -   niet over de complete werken van Spinoza beschikte. Maar als straks in november voor de tweede maal het Colóquio Internacional Spinoza in Rio de Janeiro zal worden gehouden [cf. blog], zal Brazilië voor het eerst over een complete editie van vertalingen van alle werken van Spinoza beschikken en daarmee voorlopen op Nederland!

Editora Perspectiva brengt een vierdelige complete editie uit.  Zie daarover het artikel “Todos os títulos e os muitos nomes de Spinoza” van Úrsula Passos. Al verschenen zijn de eerste drie delen, en nog deze maand verschijnt het vierde en laatste deel.

Deel 1: de Korte Verhandeling; deel 2 de PPC en CM; de TP, de brieven, de biografie door Colerus; deel 3 de TTP en deel 4 de Ethica én (voor het eerst in het Portugees) het Compendium van de grammatica van de Hebreeuwse taal!!!

            

Theodor Holman ziet de Ethica als een sprookjesboek

 

In zijn Parool-column van vandaag, 20 sept. 2014, "Zogenaamde heilige boeken horen in de bibliotheek, naast Mein Kampf", doet Theodor Holman op z'n theovangoghs een duit in het zakje n.a.v. Wilders voorstel om de Koran uit de Tweede Kamer te verwijderen. In het blog van 18 september verwees ik naar het idee van George Knight om dan maar meteen alle boeken te verwijderen: ook de Bijbel en de TTP.

Holman laat weer eens zien een waar vriend en opvolger van Theo van Gogh te zijn door maar wat te kletsen. Zo schrijft hij:

"De Ethica van Spinoza ligt ook bij die Heilige Boeken, maar Spinoza was geen echte atheïst. Voor atheïsten en antitheïsten zoals ik ligt er niets, want politiek vindt men ons nog steeds gevaarlijk. Waarom? Omdat we inderdaad geen respect hebben voor sprookjesboeken die alleen maar oproepen of hebben opgeroepen tot oorlogen en haat."

Ethica met bril

Aldo van Zeeland nam op 15 september 2014 deze foto van bril op de Ethica en plaatste deze op Flickr

De Ethica is geopend bij Propositio XXII van Pars Tertia. Het is duidelijk dat het om de dubbeltalige uitgave Latijn - Nederlands van Henri Krop gaat bij Uitgeverij Bert Bakker. Mooi om zo Spinoza's beide bezigheden (Ethica concipiëren en lenzen slijpen) zo in één beeld te vatten (hoewel we niet weten of hij behalve voor microscopen en misschien telescopen ook voor brillen glazen sleep).

 
[Op 't spoor gekomen via hier]

Lees verder...

Spinoza van Navo Art

Van de in Berlijn wonende en onder de schuilnaam van Navo Art werkende kunstenaar kwam ik hier op "Fine Art America" deze afbeelding tegen, getiteld "Spinoza And Dicing Times".
Ik geef dat hierbij even door - sans paroles (dus ook de 'opdruk' van fine art america heb ik verwijderd...).

Inutilis scientia Spinozana [37] Bijbaan als filosoof

Op de achterpagina van Trouw wisselen de columnisten Schouten en Ephimenco elkaar af. Vandaag schrijft Schouten - over aanschaffen van een nieuwe bril. De eerste alinea luidt aldus (vet toegevoegd):

"Ook opticiëns moeten aandacht trekken en zien rond te komen. En omdat ze niet zoals de grootste lenzenslijper uit de geschiedenis, Baruch Spinoza, een bijbaan als filosoof hebben, gooien ze het over een andere boeg. Ze proberen ons wijs te maken dat zelfs voor bankrovers een bril belangrijker is dan de zojuist veroverde buit, of ze beloven ons enorme aandacht en service als we bij hen een oogprothese kopen. Er zijn er die je een tweede of zelfs een derde bril gratis aanbieden, en weer anderen trekken bij wijze van verkooppraatje je leeftijd in euro's af van de verkoopprijs, zodat het toch nog fijn is om stokoud te zijn."

                 

Die passage dient hier uiteraard gesignaleerd en bewaard te worden. Je vraagt je af welke opticiënketen als eerste Spinoza in de verkoop gaat inzetten.

Spinoza-kattebelletje aan een bankje in Amsterdam

Vandaag liet Google-afbeeldingen deze foto zien van een bankje, ergens in Amsterdam, waaraan iemand vorige week met een flink stuk stevige tape een papier had bevestigd met deze tekst:

   "Spinoza was een genie en méér dan dat een vriendelijk mens"

Lees verder...

Voorzitter van de Tweede Kamer heeft Spinoza's TTP tussen haar boeken

Bij zijn afscheid in 2012 uit de Tweede kamer schonk Boris van der Ham (D'66) kamervoorzitter Gerdi Verbeet (PvdA) een exemplaar van Spinoza's Theologisch Politiek Traktaat [cf. blog].

De opzet was om het leesplankje van de voorzitter naast de Bijbel en de Koran wat evenwichtiger te maken. Ik vroeg me wel eens af of na de voorzitterswisseling die TTP daar nog steeds zou staan. Blijkbaar is dat het geval, als deze foto die ene George Knight plaatste bij zijn pleidooi: "Verwijder Bijbel, Koran en Spinoza uit Tweede Kamer" van recente datum is. [Cf. zijn blog en tweet]

Knight doet zijn voorstel n.a.v. van - weer eens - het "ordevoorstel" van Geert Wilders om de Koran te verwijderen. Van de weeromstuit vindt Knight dat dan maar beter al die boeken daar weggedaan kunnen worden. Ik heb geen moeite met zijn suggestie ,want wie zal  daar in die vergaderzaal ooit een van die boeken inkijken? Ze staan  daar louter als symboliek - een ritueel. [Zie hier Boris van der Ham n.a.v. zo'n eerder voorstel van Wilders in juni 2013]

 

Harold Henry Joachim (1868 - 1938) schreef "A Study of the Ethics of Spinoza"

Het blog van gisteren over George L. Kline (1921 -) "On the infinity of Spinoza’s attributes" werd aanleiding voor dit blog. Kline vertelde dat hij m.b.t. wat hij in zijn  artikel behandelde op het spoor was gezet door Harold H. Joachim's Study of the Ethics of Spinoza (Ethica Ordine Geometrico Demonstrata) uit 1901.

Kline vermeldt in zijn laatste paragraaf: “It will be evident to readers familiar with the Spinoza literature that my interpretation of the infinity of the attributes is indepted to a suggestion put forward by H.H. Joachim in 1901. According to Joachuim, the term ‘infinite’, as applied to attributes, means ’complete’: ’each Attribute is “infinite” in suo genere: it is in itself the full, all-inclusive expression of that character of Reality wich it is.” [p. 23] Substance, Joachim claims, is infinite in the sense of complete, all-inclusive, and self-contained; Spinoza’s God includes ‘all Attributes’. His nature is “absolutely complete [i.e. infinitum I], includes all [infinita II] essential positive forms of being, and cannot be conceived as in any way limited.” [p. 28, 41] [de notities tussen hoekige haken verwijzen naar Klines eigen toelichting [cf. blog].

Wikipedia leert ons over Joachim: “was a British idealist philosopher. A disciple of Francis Herbert Bradley, whose posthumous papers he edited, Joachim is now identified with the later days of the British Idealist movement. He is generally credited with the definitive formulation of the coherence theory of truth, in his book The Nature of Truth (1906). He was also a scholar of Aristotle and Spinoza.” [Cf.] Hij schreef  zoals gezegd:

Lees verder...

"Spinoza's achtbaan" komt eraan

De Wereldbibliotheek laat heden weten dat deze aanvankelijk voor februari 2014 geplande uitgave [cf. blog] op 14 november zal verschijnen:

Erik Bindervoet en Saskia Pfaeltzer, Spinoza’s achtbaan. Wereldbibliotheek - 144 blz. |  € 24,95 | ISBN 978 90 284 2538 5

De  uitgever schrijft: "Spinoza en zijn werk komen tot leven in dit fantasierijke beeldverhaal, met tekeningen van beeldend kunstenaar Saskia Pfaeltzer en tekst van Erik Bindervoet, bekend van eigenzinnige vertalingen van de Ulysses (James Joyce) en The Beatles.  
 
Janus Dullemondt, een slimme maar enigszins onzekere leraar wiskunde aan een middelbare school, is groot bewonderaar en kenner van Spinoza’s Ethica. Hij wil zijn leerlingen duidelijk maken wie Spinoza was, wat hij ons kan leren en waarom dat belangrijk is. Hij neemt ze mee in een filosofische achtbaan die hen langs leven en leer van Spinoza voert, en vertelt waarom Spinoza's Ethica zelfs een belangrijke rol speelt in hun eigen leven.

Tering! Wat een kapot goed verhaal!

Dank je, Evert. Ik denk dat ik er zelf ook wel wat van heb opgestoken.

In Spinoza's achtbaan weten Saskia Pfaeltzer en Erik Bindervoet eigentijds en toegankelijk te verbeelden en verwoorden waarom de leer van Spinoza nog altijd actueel is."

Lees verder...

George L. Kline (1921 -) "On the infinity of Spinoza’s attributes"

N.a.v. de recente posts, vooral die van Henk Keizer,  over hoe ‘infinitis attributis’ in de godsdefinitie van Spinoza te vertalen (veel te vaak kom je “oneindig vele attributen” of “oneindig aantal attributen” tegen), wil ik hier wijzen op het zeer gedegen artikel “On the infinity of Spinoza’s  attributes” van George L. Kline, dat hij bijdroeg aan Siegfried Hessing (Ed.),  Speculum Spinozanum 1677 – 1977 [Routledge & Kegan Paul, London/Henley/Boston,  1977, p. 333 – 352]. Een zeer gedegen artikel, waarin hij nagaat in hoeverre Spinoza bepaalde begrippen als natuur, ratio, absolutum / absolutê (resp. bijvoeglijk naamwoord en bijwoord), infinitus /-infinitê (resp. bijvoeglijk naamwoord en bijwoord) hanteert.

Hij ontwaart twee betekenissen van absolutum en van infinitum bij Spinoza, welke laatste hij typeert als infinitum I en infinitum II, waarbij het eerste staat voor ‘perfect zonder beperking’ en het tweede voor ‘alles zonder uitzondering’.
Na uitvoerige toelichting met bewijsplaatsen in Spinoza’s teksten, teveel om hier allemaal te behandelen, komt hij dan met de volgende betekenis van de godsdefinitie:

Lees verder...

Pros en cons van de Spinoza-prijs

Van de Radboud Universiteit ontving dit jaar niemand een Spinoza-prijs. Ze vielen buiten de boot. Of dat de aanleiding was voor Paul van den Broek om op de website van Vox, "Onafhankelijk magazine van de Radboud Universiteit Nijmegen", bij gelegenheid van "20 jaar Spinozapremies" dit prijzenfestival eens tegen het licht te houden, weet ik niet, maar gisteren schreef hij over de blijdschap, "de hoera’s voor Nijmegen," [cf.]

                 

en vandaag over de droefenis, ofwel over "drie schaduwzijdes" van die prijs [cf.].  

                 

            Daarbij deze fraaie illustraties van Marjolein van Diejen.
Daar moet hier dan uiteraard even op gewezen worden.

Spinoza kende naast deze basisaffecten (droefheid en blijdschap) ook nog het derde basisaffect van de begeerte. Of er nog een derde artikel komt over hoe de RU toch die prijs begeert en z'n best blijft doen wetenschappers ervoor voor te dragen? Wie weet. Benieuwd naar de illustratie die daar dan bij zou worden verzonnen.

Lees verder...

Boeken over Descartes en Spinoza

Weer maar eens enige boekaankon-digingen. Binnenkort zal verschijnen:  

Roger Ariew, Descartes and the First Cartesians. Oxford University Press, November 2014 (estimated)

Vandaag vertelt de auteur al e.e.a. over z'n boek op het blog van OUP: "The construction of the Cartesian System as a rival to the Scholastic Summa."

Daarin blijkt dat, zoals te verwachten uiteraard, ook Spinoza aan bod komt, in ieder geval "Spinoza’s Metaphysical Thoughts". [Cf.]

Maar nóg meer over Spinoza en het cartesianisme is op komst, want bij dezelfde uitgever, OUP, zal in februari 2015 (estimated) dit boek verschijnen:

Alexander X. Douglas, Spinoza and Dutch Cartesianism. OUP


Voor de cover van het eerste boek is een deel gebruikt van dit schilderij uit 1884: Dispute of Queen Cristina Vasa and René Descartes, by Nils Forsberg (1842-1934) after Pierre-Louis Dumesnil the Younger (1698-1781) [van wikipedia]

Lees verder...

Yitzhak Y. Melamed bspreekt boek Joseph Almog

Vandaag heeft NDPR het review door Yitzhak Y. Melamed van
Joseph Almog, Everything in Its Right Place: Spinoza and Life by the Light of Nature, Oxford University Press, 2014, 143pp., $45.00 (hbk), ISBN 9780199314393. [cf. signalement op eerst dit blog en dan dit blog]

Melamed heeft gemengde indrukken bij het boek: ""The book is marked by the freshness of an independently thinking mind, a mind which appears at some moments to be celebrating a quasi-religious "new-birth." Maar hij proeft ook een "New Age" attitude.

"There are plenty of insightful moments. Almog's explication of Spinoza's view of men as completely imbedded in nature -- just as the wave is "part of" the sea -- as well as his attempt to spell out an ethical foundation free from the metaphysical fairy-tales of humanism (such as Kant's "homo noumenon") are, to my mind, the most valuable and deep contributions of the book. But since it is clear that Almog does not even attempt to engage considerable parts of Spinoza's metaphysics, I think it would be proper to see the book as a certain kind of contemporary Spinozism. Still, I have to admit that I am far more impressed by Spinoza's Spinozism. Why? Because it is far bolder. Almog domesticates many of Spinoza's most daring and innovative theses, such as the absolute infinity of God/Nature and the nature of eternity and time. Almog is averse to the existence of Platonic atemporal realms (132, n. 9), but a close reading of Spinoza's discussion of eternity would show that it has very little to do with such Platonism. Similarly, Almog's view of Spinoza's Nature as limited to the kind of entities that are accessible to the human mind -- bodies and minds (or modes of the attributes of extension and thought, in Spinoza's terminology) -- asserts precisely the kind of anthropocentrism that Almog (rightly) takes Spinoza to challenge. "Nature is as rich as anything could ever be," Almog aptly writes (7). But why should we limit the richness of nature to the capacities of our mental glasses (especially if we have strong reasons/arguments to ascribe an absolute infinity of attributes to God/Nature)?"

Lees verder...

Even een herinnering aan Bijlmer Spinoza Festival - alweer vijf jaar geleden

Maandag 29 juni 2009 had AT5 dit item, waarbij genoteerd werd: "Tientallen Amsterdammers kwamen de afgelopen maanden bijeen bij een tentoonstelling over Spinoza in de Bijlmermeer.
Het kunstwerk is vandaag, tot grote spijt van de bewoners van de flat Kruitberg waar het stond, afgebroken. Wij namen kort daarvoor nog een kijkje."  

In mijn blog van 9 juli 2009, "Bijlmer Spinoza Festival is nu echt voorbij" had ik al eens naar deze video verwezen, maar ik vind het wel aardig er nog eens naar te verwijzen: vijf jaar geleden is het alweer - zo snel als de tijd gaat (vooral als je ouder wordt...).

De schepping van God door de mens

Aanleiding voor dit blog is het aardige essay van Maarten Boudry, filosoof aan de Gentse Universiteit, getiteld: “Het magische drieletterwoord. Bestaat God? Nou, dat ligt eraan. God is wellicht dood, maar 'God' is onsterfelijk” [gisteren in Trouw; ik hoop dat iedereen tot die pagina toegang heeft en niet alleen abonnees *)]. Hij verwijst daarin niet naar Spinoza, dus voer ik die hier in.

God is uiteraard niet dood. Wie of wat nooit heeft bestaan en geleefd (anders dan als verbeelding waarin geloofd is), kan niet in de echte werkelijkheid aan z’n einde komen (alleen die verbeelding kan ‘uitsterven’ - door zuivering van het verstand of door vergeten).

Als ik dit zo opschrijf heb ik uiteraard een bepaalde ‘God’ voor ogen: de traditionele Bijbelse monotheïstische God van Abraham, Isaac en Jacob, zoals Pascal vol pathos kon stellen, maar die voor Spinoza veel te antropomorf (en teleologisch) bedacht was.
Maar ‘God’ als term voor de (metafysische) grond voor het zijn van alles, als de alomvattende, oneindige en volstrekte (absolute) werkelijkheid heeft even uiteraard eeuwig bestaan, nemen filosofen vanouds aan, en in ieder geval Spinoza ging daarvan uit. Dit is voor hem zo’n vanzelfsprekende algemene eeuwige waarheid, dat zijn godsbewijzen zo kort zijn en bijna laconiek klinken. Hij hoeft immers niemand te overtuigen van wat hij of zij al weet. Immers, stelling 1/11, “God, oftewel een substantie die uit een oneindig aantal attributen bestaat die ieder de eeuwige en oneindige essentie uitdrukken, bestaat noodzakelijk.” Ontken dit maar eens, stel u dan voor (als u dat kunt) dat God niet bestaat. Dan zou zijn essentie dus niet het bestaan inhouden, wat een absurde gedachte is. Dus bestaat God noodzakelijk.
En dat vormt dan Spinoza’s voornaamste bewijs.

Lees verder...