Weblog over Spinoza, Spinozisme en Spinozana
|
De naturâ Rationis est res sub quâdam æternitatis specie percipere |
| Inhoudsopgave www.benedictusdespinoza.nl |
Tot 1 maart 2010 kan worden ingetekend op dit portretbeeld van Spinoza dat gemaakt is door Roy Greve en waarvan 9 zwaar bronzen afgietsels zullen worden gemaakt. Hier méér informatie.
[Blog met alle mij bekende Spinozabeelden]
Klever's Spinozana Redux [5] Schouwburg
Hier het vijfde stukje van Wim Klever uit de NRC van 23 juli 1992: Schouwburg. Het sluit mooi aan op mijn blogs over Vondel en Franciscus van den Enden (hier en hier)
Klever beschrijft dat Spinoza speelt in het stuk Eunuchus. Klik op onderstaande kleine versie om te vergroten.
Ik heb op benedictusdespinoza.nl een inhoudsopgave geplaatst van al deze stukjes.
Totale Gleichmacherei
"... Sünde, Böse... alles gehört dazu... Nein, Spinoza ist nicht mein Mann"
Zie hier de eerste vijf minuten van een video van bijna 30 minuten, waarin twee heren, die duidelijk geen werkelijk idee hebben van Spinoza's filosofie (en biografie en van de 17e eeuw), op een hemelsblauwe bank de Denker des Abendlandes aan elkaar en de wereld meedelen. Het gaat verder vooral over Leibniz.
[Na 5 minuten stopt het. Als u toch het hele gesprek wilt volgen, kan dat door voor een tweede maal weer op start te drukken].
Prof. Dr. Harald Lesch (links) ist Professor für Theoretische Astrophysik am Institut für Astronomie an der Ludwig-Maximilians-Universität und Professor für Naturphilosophie an der Hochschule für Philosophie in München.Prof. Dr. Wilhelm Vossenkuhl ist Ordinarius für Philosophie an der Ludwig-Maximilians-Universität München.
Volgens hem stelt Spinoza heel simpel: denken = materie.
Watch spinoza, leibniz, newton - die ersten systeme der philosophie - denker des abendlandes 28 in Educational & How-To | View More Free Videos Online at Veoh.com
Over Wim Klever's Monografie 'Mandeville (1670 - 1733) Cynisch essayist op basis van Spinoza's Ethica'
Twee weken geleden gaf ik in een blog bekendheid aan de nieuwe uitgave van Wim Klever, die bij hem besteld kon worden. Het ging om Mandeville (1670-1733) Cynisch essayist op basis van Spinoza’s Ethica.
Er staat op de cover en er komt in dit blog geen plaatje van de man, want er bestaat van hem geen portret (op een klein schetsje na in een van zijn boeken, waarvan wordt aangenomen dat het de auteur moet voorstellen).
Inmiddels heb ik deze tweede studie gelezen en geef er hier mijn leeservaring over. Maar eerst iets over Bernard Mandeville.
Lees verder...Vondel is wel degelijk in verband met Spinoza te brengen
Als correctie op mijn te stellige en foutieve blog waarin ik (na een blog over Vondel als bestrijder van Spinoza, maar zonder mij verder voldoende te hebben georiënteerd) beweerde "Vondel is niet in verband met Spinoza te brengen" doe ik boete door deze 'openbare terechtzetting': Vondel is wel degelijk in verband met Spinoza te brengen - via Franciscus van den Enden.
Met dank aan de heer Anton Bossers, voormalig adjunct-directeur van Pica, tegenwoordig Oclc Pica, die mij informeerde. Dat had ik kunnen weten als ik nog eens goed had gekeken naar de levensbeschrijving die Frank Mertens levert met zijn prachtige website over Franciscus van den Enden. Daarin komt ook duidelijk de connectie van Van den Enden en Vondel naar voren [zie hier]
Om dit te onderstrepen neem ik een gedeelte over uit de beschrijving door dr. J.F.M. Sterck in ‘Het leven van Vondel’ over de periode die het VIe deel uit 1932 van De werken van Vondel, de jaren 1656-1660, bestrijkt en Vondels Vergilius-vertalingen bevat.
Het is de periode dat Vondel, van zijn 70e tot zijn 81e jaar, als ‘suppoost’ aan de ‘Bank van Leening’ verbonden was, van 31 Januari 1657 tot 10 Augustus 1668.
Uit die tekst, die tegenwoordig prachtig gedigitaliseerd staat bij de DBNL, citeer ik het deel dat handelt over de connecties tussen Vondel en Van den Enden.
Lees verder...Nico van Suchtelen (1878 - 1949) Spinoza-gedicht
Gisteren trof ik in een grote boekenuitverkoop van Selexyz voor een paar euro dit boekje aan en wist uiteraard meteen dat ik 't niet zou laten liggen, vooral toen ik bladerend in de winkel zag dat er een Spinoza-gedicht van zijn hand in stond.
Esther Blom, De vlam van het menselijk denken. Nico van Suchtelen (1878 – 1949). Wereldbibliotheek, Amsterdam, 1999. Op de cover Nico van Suchtelen, geschilderd door Georg Rueter (1875-1966).
Ik had op 19 augustus 2009 al een blog over Nico van Suchtelen, nu een vergeten auteur, maar in de eerste helft van de vorige eeuw behoorlijk succesvol. Onder Spinozisten is hij bekend om zijn Ethica-vertaling, die in door zijn zoon Guido gewijzigde vorm nog steeds verkrijgbaar is. Maar in dat blog had ik geen gedicht van hem opgenomen – dat was ik nog nergens tegengekomen. Net als het geval was bij P.N. van Eyck (zie blog en 2e blog), had Roger Henrard in zijn Wijsheidsgestalten in dichterwoord, waarin hij uitgebreid over Van Suchtelen’s Spinozisme schreef, niets over een gedicht vermeld.
Het is een aardig boekje dat zijn kleindochter Esther Blom over haar grootvader schreef. Ze had veel terecht-trotse belangstelling, maar behield ook voldoende afstand die nodig is voor een serieuze biografie. Een sympathieke en informatieve biografie is het.
Lees verder...Florentius Schuyl (1619 - 1669) de homunculus
Naar aanleiding van het blog over Joost van den Vondel en de reacties erop, is er alle aanleiding om een apart blog te wijden aan Florentius Schuyl, de 17e eeuwse medicus en filosoof die wel bedoeld geweest moet zijn met ‘dat mannetje’ (illum homunculum) over wie Spinoza het heeft in zijn brief die hij 3 augustus 1663 vanuit Voorburg schreef aan zijn “liefste vriend” (Amice suavissime) Lodewijk Meijer. Hij geeft zijn vriend enige aanwijzingen voor wat redactionele veranderingen en voor het voorwoord van de uitgave die Meijer zal verzorgen van Spinoza´s eerste boek Renati Des Cartes Principiorum Philosophiae & Cogitata Metaphysica. Dat zal nog datzelfde jaar, 1663, uitkomen. Het is een tweede brief over die uitgave. De eerste brief, die later is ontdekt (brief 12a van 26 juli 1663) wordt door de Afdeling Bijzondere Collecties van de Universiteitsbibliotheek van Amsterdam bewaard.
Lees verder...
Vondel is niet in verband met Spinoza te brengen
Ik blik nog even terug op het blog van gisteren over de vraag of Joost van den Vondel in zijn lange leerdicht Bespiegelingen van Godt en Godtsdienst. Tegen d'ongodisten etc. de strijd met Spinoza was aangegaan. Als dat zo was, zou hij met dat geschrift dat in 1662 uitkwam als eerste bestrijder van Spinoza in de openbaarheid moeten worden gezien (toch iets anders dan de interne joodse ban).
Ik vind geloofwaardig waar Van der Tak indertijd op wees: dat leerdicht kwam te vroeg om gezien te kunnen als eerste aanval op het Spinozisme, dat toen nog helemaal niet bestond. Spinoza had immers nog niets gepubliceerd. En voor zover er concepten van zijn hand onder intimi circuleerden, behoorde de katholieke literator Vondel zeker niet tot die inner circle. Als je de aantekeningen in de vele noten bij de heruitgave van Bespiegelingen in het 9e deel van Vondels Werken in 1936 bekijkt, zie je hoe Spinoza overal met de haren wordt bijgesleept en er vrijelijk uit zijn Ethica uit 1677 wordt geciteerd. Inhoudelijk kloppen vele van die opmerkingen wel (sommige ook niet).Dat betekent vooral dat de opvattingen die Vondel bestreed in de lucht hingen. Er waren immers ook Adriaan Koerbagh, Lodewijk Meijer, Franscisus van den Enden en anderen. Of ze waren al eeuwenoud (Lucretius e.a.). Lees verder...
Hoe Jan Wagenaar (1709 - 1773) in 1767 Spinoza beoordeelde
Jan Wagenaar, een door zelfstudie opgeklommen historicus, werd door het Amsterdamse stadsbestuur in 1756 tot stadhistorieschrijver benoemd. Daardoor had hij toegang tot de archieven. Hij schreef o.a. een meerdelige geschiedenis van Amsterdam, getiteld: Amsterdam, In Zyne Opkomst, Aanwas, Geschiedenissen, Voorregten, Koophandel, Gebouwen, Kerkenstaat, Schoolen, Schutterye, Gilden En Regeeringe [1e deel in 1762, 13e deel in 1768].
In het 6e deel [op books.google te downloaden] komt in de rubriek 'Vermaarde Persoonaadjen' op blz 323-325 ook een korte beschrijving van Spinoza voor, waarvan vooral het slot frappeert:
"Wy spreeken niet van zyne werken, welker voornaamsten thans weinig gelezen worden, en, onzes agtens, ook naauwlyks leezenswaardig zyn, doordien zy niet leeren, hoe de dingen zyn; maar hoe de schryver gedagt heeft, dat zy waren."
Ik neem hierna dit curieuze stukje over (zonder de paar voetnoten).
Lees verder...
Joost van den Vondel (1587-1679) bestrijder van Spinoza?
Of Vondel en Spinoza elkaar ontmoet hebben? Vondel schreef in 1657 een lofdicht, Tooneelkrans Voor den Edelen Jongkheere, Nikolaes van Vlooswyk, Toen hy de rol van Filedonius of Lusthart, by Doct. Franciscus van den Enden, op 's Wijzemans spreuk, door zijne Latijnisten ten tooneele gevoert, zoo loflijk en stichtig uitbeelde. * [Hier bij DBNL ook hier bij DBNL in ander formaat]
De jongeman van Vlooswyk had eerst in 1656 ten huize van zijn vader en op 13 en 27 januari 1657 in de Schouwburg de titelrol in het Latijnse toneelstuk Philedonius van Franciscus van den Enden gespeeld. Van den Enden liet de leerlingen van zijn Latijnse school Latijnse toneelstukken, o.a. van Terentius, opvoeren. De 59-jarige Vondel heeft toen misschien ook Spinoza, die toen 24 was en kostganger bij Van den Enden, op het toneel gezien. [Van hier]
Maar of Vondel in de bestrijding van ongodisme in zijn Bespiegelingen van Godt en Godtsdienst. Tegen d'ongodisten, verlochenaers der Godtheit of Goddelijcke Voorzienigheit (1662) vooral Spinoza in het vizier had? Daarover is flink gespeculeerd – maar daadwerkelijke en evidente aanwijzingen zijn er niet.
En erg waarschijnlijk is het ook niet.
Toch had prof. B.H. Molkenboer O.P. in zijn inleiding op Vondels Bespiegelingen van Godt en Godtsdienst, opgenomen in het 9e deel van De werken van Vondel (1936) beweerd:
"Dat Vondel de allereerste (en niet de minste!) bestrijder van het nauwelijks geboren Spinozisme was, vindt men in de omvangrijke literatuur over den joodschen wijsgeer nergens aangeteekend."
[Vet van SV. Aan het eind een boxje om dit boek bij DBNL te raadplegen]
Lees verder...Klever's Spinozana Redux [4] Portret
Vandaag de herplaatsing van het vierde NRC-artikeltje van Wim Klever, dat van 16 juli 1992: Portret. Het gaat over de vraag hoe Spinoza er uit zal hebben gezien. Ik voeg twee afbeeldingen toe.
Eerst het meest betrouwbare: het zgn Opera posthuma-portret.
Johann Jakob Scheuchzer (1672 - 1733) dacht de 'Spinosistae' te pareren
Zwitsers arts en natuuronderzoeker. Verzamelde en onderzocht fossielen, die hij beschouwde als overblijfselen van de zondvloed. Ondanks zijn sterke fysicotheologische interesse zou hij toch worden gezien als één van de grondleggers van de kristallografie en de paleobotanie.
Scheuchzer, zoon van een stadsarts van Zürich, was hoogbegaafd, ging als 3-jarig kind al naar school, als 7-jarige naar de Latijnse school en als 12-jarige het hoger onderwijs. Van 1692 medicijnen, botanica, wiskunde en astronomie in Altdorf bei Nürnberg en vanaf 1693 aan de Universiteit Utrecht, waar hij in 1694 promoveerde. Direct ondernam hij een studiereis door de Alpen. Terug in Zürich moest hij tot 1695 wachten tot één van de vier officiële stadartsen overleed om dit ambt te kunnen uitoefenen. In febr. 1696 werd hij curator van de 'Bürgerbibliothek' en tegelijk bestuurder van de Kunstkammer. In deze functies verrichtte hij zijn wetenschappelijk onderzoek, waarmee hij internationaal bekend werd.
In zijn boek Jobi physica sacra, probeerde hij wonderlijke Bijbelse gebeurtenissen vanuit natuurwetten te verklaren, wat als ketterij werd gezien. Hij kreeg zijn boek in Zwitserland niet gedrukt. Van 1731 tot 1735 werd het boek uiteindelijk in Augsburg gedrukt.Hij kon de Latijnse en Duitse versies nog gereed krijgen, maar maakte de uitgave ervan niet meer mee. Physica sacra (4 delen, Augsburg en Ulm, 1731 – 1735). Na zijn dood werd het boek ook in het Frans en Nederlands vertaald: Geestelyke natuurkunde (15 delen, Amsterdam, 1735-1738).
Lees verder...Spinoza bij Toneelgroep Nomade van Ab Gietelink
Ab Gietelink studeerde Politieke- en Cultuurfilosofie aan de UvA. In 1984 richtte hij de Stichting en Toneelgroep Nomade op om er zijn theaterprojecten en de research naar experimentele theatervormen mee te realiseren. Bij de meeste theaterstukken tekende hij voor het auteurschap, de regie, het toneelbeeld en het producentschap. Gietelink en zijn toneelgroep Nomade maken, soms op locatie, dus ruim vijfentwintig jaar ongesubsidieerd theater van politieke en historische snit, zoals de Gijsbreght van Aemstel (2003), Het Beloofde Land (2004), Hamlet (2005), Faust (2006) en Max Havelaar (2007), Gijsbreght van Aemstel/Anti Global (2008; 65 voorstellingen op 20 locaties).Vorig jaar deed Toneelgroep Nomade het eerste van een tweedelig theaterproject over de Canon van Nederland: NEERLANDS TROTS IN BARRE TIJDEN. In 2010 volgt waarschijnlijk het tweede deel.
In het stuk kwam ook Spinoza voor.
Spinoza zit in 'Denkbewegingen', maar zit daar niet echt lekker
Het boekje dat ik hier bespreek is speciaal geschreven voor het examenonderwerp filosofie voor de HAVO in 2011 t/m 2013 dat over de emoties zal gaan. Daarvoor is door de Begeleidingscommissie Filosofie in het Voortgezet Onderwijs dit boekje aanbevolen (zie 't vorige blog):
Mariëtte Willemsen, Denkbewegingen [uitgeverij Ambo/Anthos, Amsterdam, 2010; ISBN 9789026321962]Dit is een best aardig en informatief boekje van 196 bladzijden over emoties, waarvan ca 90 bladzijden tekst van Mariëtte Willemsen, universitair docent moderne wijsbegeerte aan de Vrije Universiteit Amsterdam. De andere helft van het boekje bestaat uit ‘primaire teksten’ waarvoor een keuze is gemaakt uit werk van Martha Nussbaum, William James, René Descartes, Spinoza, Quintilianus, Jean-Paul Sartre, Friedrich Nietzsche, David Hume, Aristoteles en Seneca.
In haar tekst geeft Willemsen een zowel enigszins historisch als actueel overzicht van het denken over emoties. Veel grijpt zij terug op Aristoteles, maar het accent ligt op het huidige filosofisch denken over en wetenschappelijk onderzoek naar emotie. Als een goede vondst beschouw ik het dat ze veel aandacht geeft aan de praktische inzet van emoties in de retorica - iets waar leerlingen iets aan kunnen hebben in hun spreekbeurten of debatten. Dat levert een zeer lezenswaardig hoofdstuk op. En ook een goede aanpak is dat ze een aantal basisemoties behandelt aan de hand van literatuur en film. Ook daarmee illustreert ze het nut van het kunnen beschikken over emotie-concepten bij het analyseren van cultuurproducten. Ze schrijft lekker vaardig en levert een prettig leesbaar boekje.
Als een groot voordeel van haar aanpak vind ik ook dat goed overkomt dat er verschillende benaderingen zijn en er op heel verschillende manieren naar emotieverschijnselen wordt gekeken en dat het geen materie is van ‘zo is het en niet anders’.
Lees verder...Spinoza in HAVO-examenonderwerp Emotie 2011 t/m 2013
Over het feit dat in de zgn “Eindtermen voor het VWO van 2008 t/m 2011 met het thema Rede en religie Spinoza niet voorkwam is indertijd heel wat te doen geweest. Dr. Michiel Leezenberg had het begeleidende boek ervoor geschreven Rede en religie: Een verkenning [Eindexamencahier filosofieonderwijs VWO. Amsterdam: Van Gennep 2007] en daarin was Spinoza niet behandeld, terwijl hij er een centrale plaats in had moeten hebben. Bij despinoza.nl is hierover nog steeds te lezen, o.a. de stukken van 5 april 2007, 6 april 2007
Lees verder...Wie leest de Ethica?
Vroeg de schrijver Herman Franke zich af in een stuk dat op 5 november 1994 in dagblad Trouw verscheen onder de titel: WETEN WIJ MEER DAN SPINOZA?
Ik las het in zijn boek De tuinman en de dood van Diana [Podium, Amsterdam, 1999) dat ik uit de bibliotheek leende, toen ik van de week over de dichter P.N. van Eyck en zijn Spinoza-gedichten schreef. Franke had achterhaald dat Van Eyck het beroemde gedicht De tuinman en de dood, had gemaakt aan de hand van een verhaal van Cocteau – soms had hij bijna woordelijk overgeschreven. Het blijft uiteraard wel een schitterend gedicht dat terecht veel is gebloemleesd.
In dat boek dus ook een enigszins satirisch stuk over Spinoza’s Ethica. “Wie leest de Ethica?”vroeg hij zich af en zei onder andere: “Ik was sceptisch toen ik aan de ontleding van het bewijs begon, dat moet ik toegeven.”
Lees verder...Spinoza's determinisme
Comic van Johan Stolk op de website van Stuff - STUdievereniging Faculteit Filosofie te Groningen
Twee Spinoza-karikaturen van Gijs Sevenhuijsen
Regelmatig organiseert het Historisch Café in Café P96 aan de Prinsengracht 96 in Amsterdam bijeenkomsten.
Gijs Sevenhuijsen die als archivaris werkzaam is bij het centrale bureau van de Universiteit van Amsterdam en daarnaast tekent en schildert, tekent sinds 2005 maandelijks voor de website van dit Historisch Café karikaturen. Op 25 februari 2009 plaatste hij deze twee karikaturen van Spinoza.
Nancy Brenner-Golomb vond een uitgever
Tijdens de voorjaarslezingen van de Vereniging Het Spinozahuis die vorig jaar in februari-april in de IVKO-school in Amsterdam werden gehouden, ontmoette ik Nancy Brenner-Golomb. Ze sprak behoorlijk goed Nederlands, maar haar moedertaal was Engels. Ze was wiskundige, had les gegeven in Ghana en Turkije en ze had later haar doctoraal in filosofie gedaan aan de Universiteit van Utrecht. Ze was flink fanatiek in de discussie over de filosofie van Spinoza als ze vond dat anderen er niets van begrepen. Op een gegeven moment vertelde ze dat ze een boek had geschreven over de betekenis van Spinoza voor de wetenschap; de sociale wetenschappen in het bijzonder. Ze was al een tijd bezig geweest een uitgever te vinden, wat moeilijk lukte. In de pauze zocht ik contact met haar en bood aan dat ze – als ze geen uitgever vond – het zou kunnen publiceren op benedictusdespinoza.nl. Ze beloofde me per e-mail een kopie toe te zenden, maar bleef het liefst bezig met het vinden van een uitgever.
Dat is haar gelukt, ontdekte ik - hoewel ik denk dat het zo’n uitgever is waarvoor je zelf geld moet meenemen. Midden volgende maand zal bij Ontos Verlag haar boek verschijnen.
Nancy Brenner-Golomb: The Importance of Spinoza for the Modern Philosophy of Science. Can the revival of Spinoza’s naturalism refute cultural relativism? [€129.00, zie hier en hier bij Amazon]
Lees verder...
Het Spinozareli ef van Lambertus Zijl (1866 - 1947)
Al enige malen zocht ik naar informatie over de maker van dit reliëf van Spinoza. Een reliëf is, zoals in deze afbeelding goed te zien is, een afbeelding in steen, metaal enz. die uit de ondergrond naar voren springt.
Ik had het reliëf ooit hier gezien.
Het lijkt daar een klein plaatje, maar bestaat in werkelijkheid uit een groot bestand. Ik had de op die pagina genoemde Monique Laurent per e-mail om informatie gevraagd, maar geen reactie ontvangen. (Zij is inmiddels sinds september vorig jaar hoogleraar combinatorische optimalisering geworden bij het departement Econometrie & Operations Research van de Faculteit Economie en Bedrijfswetenschappen en heeft uiteraard helemaal geen tijd voor zulke details als waar ik mij mee bezig houd). In de tweede helft van augustus 2008 heb ik in een blog bij de afbeelding de vraag gesteld: "Wie herkent dit reliëf van Spinoza?" Ook daarop ontving ik geen antwoord en het betreffende blog ging verloren. Een paar dagen geleden, toen ik zag dat het portret gebruikt was voor de cover voor het aangekondigde boek van Miriam van Reijnen, had ik het er weer over dat ik graag wilde weten van wie het was. Maar reacties krijg ik zelden of nooit – het leven van een blogger…
Vandaag ben ik weer eens gaan speuren en heb het antwoord gevonden. Uit diverse brokstukjes kan ik nu dit blog over dit reliëfportretje samenstellen.
Dit reliëfportret van Spinoza is gemaakt door de beroemde Amsterdamse beeldhouwer Lambertus Zijl. Het is gemaakt in 1893-94 in hardsteen, 48 x 47 cm, voor “De Algemeene” en momenteel in bezit van het Centrum voor Wiskunde en Informatie (Cwi) in Amsterdam.
Lees verder...Spinozaportret van 'Frater Velado'
Meteen als ik op internet een Spinozaportret tegenkom geef ik dat hier door. Zo ontstaat er in de loop der tijd een hele verzameling.
Dit is een portret, gemaakt door de zich Frater Velado noemende Braziliaanse kunstenaar. C. A. Vicente Velado werd op 19 juli 1941 in Rio de Janeiro, Brazilië, geboren. Hij leeft en werkt in het kustplaatsje Niteroi in Rio.
Als 'Abt van de Odo Svmmum Bonvm' zijn zijn specialiteiten: Rosicrucian Artist Frater Velado, inventor of Digital-Matrix shows some special series: Rosae Crucis, The Mystics, Magick, Spiritual Light, Sidereal Space, Animals, Persona, Public Girls, Masters of War, Schizo.
Als je z'n website(s) ziet, vraag je je af: kunst of gekte...? We houden het - gezien ook dit portret - op: kunst.
Lees verder...
