Weblog over Spinoza, Spinozisme en Spinozana
| De naturâ Rationis est res sub quâdam æternitatis specie percipere Het is de rede eigen om het eeuwige der dingen te zien. Spinoza, Ethica II, 44 c2 |
||
|
Spinoza’s meest Spinoza-beelden |
|
Spinoza-schilderijen, etsen, gravures & illustraties |
|
Johannes Colerus, Korte, dog waaragtige levensbeschryving van Benedictus de Spinoza [tekst-PDF] |
||
Spinoza als grondlegger van onze seculariteit enigszins een 'invented tradition'?
De lezing die Spinoza scholar Genevieve Lloyd op 14 mei 2011 tijdens de jaarlijkse
ledenvergadering van de Ver. Het Spinozahuis gaf, was één van de brochures die
de leden begin deze maand ontvingen: Genevieve Lloyd, Spinoza and the Idea of the Secular. Over haar had ik eerder twee
blogs (op 25 en 26 april 2011).
Ze behandelt hier Spinoza in het kader van Taylor’s A Secular Age, dat overigens slechts bescheiden aan de orde komt
en die zelf nauwelijks op Spinoza in ging. Ze geeft een boeiende (en natuurlijk niet
onbekende) typering van Spinoza, waarbij uiteraard Spinoza’s naturalistisch zicht
op moreel deugdzaam leven centraal staat, in het licht van een ontkenning van onsterfelijkheid
of een nabestaan waar beloond en vooral gestraft zou worden – een deugdzaam
leven dat z’n beloning in zichzelf vindt en dat vooral bestaat uit het zoeken
naar waarheid en begrip. Ze behandelt Spinoza's verzet ertegen als atheïst
getypeerd te worden, waarbij ze goed laat zien dat het hem daarbij niet ging om
zijn reputatie, maar om de juiste erkenning van zijn filosofie. Voorts laat ze
duidelijk zien dat hij niet religie als zodanig verwierp, maar superstitie (vooral ook
binnen religies). En de hoofdoorzaak van superstitie was de vrees en daarachter
weer het geloof in een straffende god in een hiernamaals. Dat was wat Spinoza
vooral bestreed.
Gelijkheidsthese of gelijk-opgaan-these?
De dag nadat Chantal
Jaquet haar lezing tijdens de algemene ledenvergadering van de VHS had
gehouden, schreef ik een uitvoerig blog waarin ik op haar thema inging: “Kan de gelijkheids-these de parallellisme-these
verdringen?”
De eerste week van mei ontvingen de leden vijf
brochures, waaronder deze van haar lezing:
Chantal Jaquet, From Parallelism to Equality: The
Nature of the Union of Mind and Body in Spinoza. Mededelingen vanwege het
Spinozahuis nr. 104, met de lezing van 26 mei 2012. Uitgeverij Spinozahuis,
2013
Sindsdien ben ik enige tijd met haar tekst bezig
geweest en heb mij afgevraagd, of en in hoeverre we met haar voorstel beter uit
zijn. Ik ben er nog niet helemaal maar grotendeels wel uit. Ze formuleert een prima kritiek op de
ingeburgerde gewoonte om naar 2/7 te verwijzen met “de parallellisme-these”
(“this confusing minefield of a concept”).
Spinoza in Paradoxes of Religious Toleration in Early Modern Political Thought
Een review heden op NDPR door Michael W. Hickson (Santa
Clara University) bracht mij op dit boek. Uit die bespreking neem ik zodadelijk
enige passages over. Het gaat om:
John Christian Laursen, María José Villaverde (Eds.), Paradoxes of Religious Toleration in Early
Modern Political Thought. Lexington Books, 2012
[books.google]
De inhoudsopgave (zie hierna) laat bekende namen zien.
Citaten uit de recensie van Michael W. Hickson:
Lees verder...
"Dat kan toch geen toeval zijn"
Een merkwaardig zinnetje in het interessante artikel “Dat kan toch
geen toeval zijn” over het geloof in complottheorieën (Trouw 22 mei 2013).
Daarin wordt onderzoeker Jan Willem van Prooijen geciteerd die, naar het lijkt in
een soort verklaring ervoor, zegt: “Mensen geloven gewoon niet dat iets toevallig
gebeurt.” Daar hebben mensen groot gelijk in! En ook hijzelf als wetenschapper
gaat daar vanuit, anders kan hij wel stoppen. Zo begint Spinoza, onze grootste
filosoof, een bewijs met een zin, die voor hem zó vanzelfsprekend is dat hij er
niet eens een axioma van maakte, maar die wel als een fundamentele overtuiging
aan zijn hele filosofische systeem ten grondslag ligt: “Men moet van elk ding
een oorzaak of een reden kunnen aanwijzen waarom het wel of niet bestaat.” (Ethica deel I, Stelling 11, ander
bewijs). Niets gebeurt namelijk zomaar toevallig, alles heeft een oorzaak en
voor alles is een verklaring. Iets anders is uiteraard of de verklaring van de
een, de ander overtuigt. Maar die basisovertuiging is uiterst fundamenteel en
zegt iets over ons mensen – alle mensen.
Stan Verdult
Een gedeelte uit het artikel staat op de website.
Audio's van conferentie "Spinoza and Nietzsche in Dialogue"
Van de
tweedaagse conferentie Spinoza and Nietzsche in Dialogue, die op
17 en 18 mei 2013 in Birkbeck, University of London, werd
gehouden[zie aankondiging in dit blog], werden kort daarna, zoals men inmiddels gewend
is, de audio's van de inleidingen op internet gezet [ zie hier]
[Met dank aan
Adelin Van Hecke voor de tip]
VHS zomerweek 2013: De actualiteit van de Ethica
Het programma van de Spinozazomerweek, die jaarlijks
wordt georganiseerd door de Vereniging Het Spinozahuis (VHS), staat op de
website van de VHS. Ik neem die informatie hier graag over.
De Spinozazomerweek zal in 2013 plaatsvinden van
maandag 29 juli t/m vrijdag 2 augustus, in Barchem (Achterhoek),
Het thema van de zomerweek 2013 is: de vraag naar de
actualiteit van Spinoza’s filosofie, zoals hij deze in de Ethica heeft
uiteengezet. Elke dag van deze week is gewijd aan een deel van de Ethica. De
vraag naar de actualiteit wordt gesteld aan deskundigen en wetenschappers, die
vanuit hun specifieke vakgebied kijken naar dat deel van de Ethica.
Iedere dag
begint met een korte uiteenzetting van het betreffende deel van de Ethica.
Daarna geeft de deskundige een lezing over de huidige stand van zaken van de
kennis. Later op de dag worden fragmenten uit het deel van de Ethica dat aan de
orde is plenair gelezen en besproken, waarbij met name de inleider deze vanuit
het betreffende vakgebied becommentarieert.
Spinoza via Carlowitz met 'duurzaamheid' in verband gebracht
Hans Carl von Carlowitz (1645 - 1714), stammend uit
een adellijke Saksische familie die al meerdere generaties in de bosbouw in het
Ertsgebergte zat, deed z’n grandtour van 1665 – 1669, waarbij hij getuige was
van de grote brand in Londen en ook Leiden aandeed. In zijn Sylvicultura oeconomica, oder haußwirthliche
Nachricht und Naturmäßige Anweisung zur wilden Baum-Zucht (1713) formuleerde
hij de gedachte om respectvol en ‘pfleglich’ met de natuur en zijn grondstoffen
om te gaan en bekritiseerde hij de op korte termijn-winst gerichte roofbouw der
wouden. Hoewel het woord ‘nachhaltend’ (duurzaam) slechts eenmaal voorkomt in
dat boek, geldt hij als de munter van dat begrip. [Wiki]
In Zeit-online vandaag een interview met Kulturhistoriker
Ulrich Grober, “Ein Wort geht um die Welt,” over "Nachhaltigkeit",
"sustainable development" (duurzaamheid), waarbij deze teruggrijpt op
Carlowitz. Hij wijst erop dat in diens boek passages voorkomen als "Gott und die
Natur" in de zin van "die Natur oder vielmehr Gott, der
Allmächtige", en zegt dan: „In der
Tat. "Deus sive natura" –
das ist Spinozas Formel, damit setzt er Gott und die Natur ineins. Auf seiner
Grand Tour war der junge Carlowitz ja auch in Leiden, damals lebte der
Niederländer noch. Und einer der engsten Vertrauten Spinozas, der sächsische
Philosoph und Erfinder Ehrenfried Walther von Tschirnhaus, gehörte zum Umkreis
des Oberbergamtes. Spinozas Gedankengut war um 1700 allerdings noch eine
brisante Sache. Denn Spinoza galt als Atheist.“
Trio Spinoza
Nog één keer van Youtube een stukje muziek binnengehaald, een vrije improvisatieoefening van dit groepje dat zich Trio Spinoza noemt.
Trio Spinoza, 02 de fevereiro de 2013, ensaio free
improvisation.
Poeta Solar- Guitar;
Eduardo Paim-Bass;
Carlos Gilberto Wolf-Drums
Mauro Urriza’s "Blues For Spinoza"
We houden het deze dagen even rustig. Daarom dit: in februari 2011 werd het album Mauro Urriza Jazz Project "Inconquistable" uitgebracht door Nada Producciones [aldaar 2 tracks te beluisteren).
Daarop staat ook de track/het thema "Blues For
Spinoza" dat in januari van dit jaar op Youtube werd gezet met daarbij
deze informatie:
Mauro Urriza al piano y composiciones, Marcelo Escrich al contrabajo, Gonzalo del Val como Batería, Luis Gimenez a la guitarra, Javier Martinez a la trompeta y fiscornio, Edurne Oses al Bombardino y Alvaro Diaz en la tuba.
Hoe je er Spinoza in kunt beluisteren, ontgaat mij, maar het stuk werd die naam gegeven en daarom haal ik het hier binnen.
Pinksteren, Think Pink, Pink Moon & Spinoza
Voor sommigen staat het Pinksterweekend volledig in het teken van de fiets in het kader van Think-Pink, de nationale borstkankercampagne. Er zijn er velen die naar Pink Dance Editions gaan, zoals die in Pinksteren Leek. Dan mag hier Nick Drake’s Pink Moon dit blog binnengehaald worden. Zeker waar een maand geleden ene in Londen wonende en studerende David [24, Philosophy and English Literature] op zijn plekje op tumblr.com (een van de snelst groeiende blogsites ter wereld) dit statement maakte – het enige waarin Spinoza voorkomt op zijn tumblelog, waarin de jonge student veel verwijzingen naar filosofie heeft. Ik vond dit wel aardig om er Nick Drake’s Pink Moon bij te zoeken.
... melancholia semper mala [est]. [Ethica 4/42]
[David’s plaatje heb ik gecorrigeerd. Hij had staan "In the 1770s" en zat er wat Spinoza betreft dus een eeuw naast. Die fout wilde ik niet verder verspreiden]
In de geest in Jerusalem – de Geest in Jerusalem
In de geest ben ik momenteel even bij een gebeurtenis in
Jerusalem. En vraag mij af: zou het toevallig zijn dat het Israëlische Spinoza
Center, het Van Leer Jerusalem Institute en de Universiteit van Tel Aviv
vandaag en maandag in Jerusalem en dinsdag in Tel Aviv het Atlantic
Canada-Israel Seminar in Early Modern Philosophy organiseren om het thema
“Reason, Freedom, and the Passions in Descartes and Spinoza” te bestuderen?
Of zouden ze juist deze christelijke pinksterdagen hebben uitgekozen om via de geest van Christus, met de geest van Spinoza in contact te komen? Dat wil zeggen: grote wijsheid en geluk te bereiken?
Hier een citaat van Spinoza uit George Santayana, “God in de mens. De christusidee in de evangeliën” (2007) [cf blog]:
“Het is niet in het minst noodzakelijk voor het heil – hij bedoelt eigenlijk: voor een gelukkig leven – om Christus naar het vlees te kennen; maar met betrekking tot de zogenaamde eeuwige zoon van God (de aeterno Dei filio), dat wil zeggen Gods eeuwige wijsheid, die zich manifesteert in alle dingen, en het meest in de menselijke geest en het allermeest in Jezus Christus, ligt de zaak heel anders. Want zonder deze kan geen mens de staat van gelukzaligheid bereiken, daar niets anders hem kan leren wat waar of vals, goed of kwaad is. [Spinoza in Brief 73, aan Oldenburg]
Ik wens de geleerden daar in Israël deze dagen veel wijsheid toe – in Spinoza’s geest van Christus.
Pier Marco Turchetti’s Affecta
Al eerder hebben componisten muziek gemaakt op de 48
definities van de affecten uit de Ethica.
Zo zette bijvoorbeeld de Griekse componist Yannis Kyriakides de 48 emoties in
Spinoza's Ethica om in 48 muzikale bewegingen
[zie dit blog]
Onlangs deed dat ook de jazzpianist Pier Marco
Turchetti. Hij bracht de dubbel-CD met piano-solo: Affecta - 48 piano improvisations on the 48 affects of Spinoza’s Ethics.
Beluister hieronder de eerste track, "Cupidità",
die onlangs op Youtube werd gezet.
"This piano solo is a musical tribute to the great thinker Baruch Spinoza (1632-1677), to the deductive spirit of his method, to the segmental rigor of his system, and also to the emotional temperatures' scale of human feeling. The improvisations are directly inspired by the definitions of the 48 feelings from the third part of his philosophical masterpiece "Etica ordine geometrico demonstrata" (1677). The musical art expressed in this double CD is polymorphic and ramified: one can indeed hear instant compositions and improvisations on preset material, thematic evocations, repeated modules, parametric structures, responsorial or episodic forms. The pluri-stylism of music writing is a response to the multi-directionality of Spinoza's philosophical postulates. The ultimate result of this solo and solitary experience is due in large part to the study of method and practice of so called "tabula rasa", conducted with Maestro Stefano Battaglia." [Hier]
Jean-Baptiste Boyer, Marquis d'Argens (1704 – 1771) Spinozistisch pornograaf?
Homme de lettres et philosophe français d'Argens
zou zijn beïnvloed door het werk van Spinoza en Pierre Bayle. Hij was een geboren rebel en schreef de populaire
brievenroman Lettres juives (1736),
waarin hij verschillende Europese regerings-
vormen vergeleek.
Dan
Edelstein schrijft in The Enlightenment:
A Genealogy [University of Chicago Press, 2010] De term "Spinosiste"
werd in de achttiende eeuw meestal gebruikt als een smet; Spinoza’s gedachten
zouden uiteindelijk minder invloedrijk dan zijn “zwavelhoudende reputatie”.
Jean-Baptiste de Boyer, Marquis d'Argens (vriend van Voltaire, van Frederik de
Grote, van d'Alembert en andere philosophes),
was een van de toonzetters van dat "Spinosiste" in zijn Lettres juives (1738) toen hij sprak
over "het systeem van Spinoza, en enkele andere atheïsten, de fout en de
verschrikking ervan die ik al heb laten zien" ["Le sisteme de
Spinosa, et de quelques autres athées, dont je t'ai fait voir la fausseté et
l'horreur”; marquis Boyer d'Argens, Lettres
juives. The Hague: P. Paupie, 1738, p. 292]
Spinoza als dichter
Op Poemhunter.com kun je een grote verzameling gedichten van allerlei
dichters vinden. Gisteren – een regenachtige dag, nietwaar – ging ik er nog
eens snuffelen: en zie, Spinoza is er ook als dichter opgenomen. Zo kun je z’n Ethica dus kennelijk ook zien: als een
verzameling korte en langere gedichten. Zie hier enige van de quotes:
''Things could not have been brought into being by God
in any manner or in any order different from that which has in fact obtained.''
[Ethics, bk. I, prop. Xxxiii]
''The order and connection of ideas is the same as the
order and connection of things.' [Ethics, bk. II, prop. vii]
''Nothing in the universe is contingent, but all
things are conditioned to exist and operate in a particular manner by the
necessity of the divine nature.'' [Ethics, bk. I, prop. Xxix]
How would it be possible if salvation were ready to our hand, and could without great labor be found, that it should be by almost all men neglected? But all things excellent are as difficult as they are rare [Ethics, bk. V, prop. Xlii,]
- - - -
Hier past wel een peinzende Spinoza bij. Bhaskar Hande maakte 14 november 2009 deze foto van het Haagse Spinozabeeld en plaatste die op Fllickr.com
Verhaal over Koerbagh, i.p.v. boekbespreking
Van Roelof van Gelder staat vandaag in de Boekenbijlage van NRC Handelsblad een paginagroot verhaal over Adriaan Koerbagh, n.a.v. de boeken van Bart Leeuwenburg (Het noodlot van een ketter. Adriaan Koerbagh (1633–1669), en Michiel Wielema's vertaling van Adriaan Koerbagh, A Light Shining in Dark Places, to Illuminate the Main Questions of Theology and Religion. Titel:Een radicale volgeling van Spinoza
Een boekbespreking is het eigenlijk niet. Die komt slechts neer op deze zin: "Interessante biografie van de moedige vrijdenker Adriaan Koerbagh en een uitstekende vertaling van diens teksten." Verder wordt het Koerbagh-verhaal nog eens naverteld. Ja, misschien heeft het publiek meer daaraan dan aan een kritische bespreking van die boeken. Het is een goed en duidelijk verhaal geworden. Het artikel wordt geïllustreerd met deze tekening uit 1767 van het Raspuis aan de Heiligeweg 19 Amsterdam, gezien vanuit de Voetboogstraat.
Roelof van Gelder eindigt zijn stuk aldus: “Bij de
presentatie van Het noodlot van een
ketter riep de auteur op tot een spijtbetuiging van de stad Amsterdam, tot
een standbeeld of het noemen van een straat of een plantsoen naar Koerbagh.
Zo'n schuldbekentenis is onzin, maar een plaquette of een spreuk ter nagedachtenis
van deze moedige, radicale denker, in de buurt van het voormalige tuchthuis,
zou Amsterdam sieren.”
Een verwijzing naar de petitie kon er niet meer bij. Inderdaad, een spijtbetuiging, excuses hadden beter niet gevraagd kunnen worden. Maar een herinneringsplek is wel passend.
Stan Verdult
Ander geluid uit het Vaticaan over "de edele en hoge gedachten" van Spinoza
„Mit Lateinkenntnissen können wir in einen direkten
Dialog treten mit Cicero, Seneca, Augustinus, Thomas von Aquin, Erasmus von
Rotterdam, Spinoza, um nur einige Namen zu nennen, und die edlen und hohen
Gedanken ergründen, die sie beschäftigten.“
Zo, dit is nog eens een ander geluid dat vanuit het
Vaticaan op te tekenen is!
Deze uitspraak doet de Salesianer pater Roberto
Spataro SDB, eerste secretaris van de in november 2012 door paus Benedictus XVI
opgerichte pauselijke academie voor het Latijn: de Pontificia Academia
Latinitatis, die tot doel heeft het Latijn in de r.k. kerk te bevorderen,
vooral op de priesterseminaries.
Zie het hele interview op Katholisches.info Magazin
für Kirche und Kultur.
Weer herdruk aangekondigd van klassieker in de Spinoza-studie
Van Harold F. Hallett (zie dit blog) verscheen in 1957
Benedict de Spinoza. The Elements of his Philosophy. Athlone,
London, 1957. [XVI + 171 pp.]
Daarna verscheen een Facsimile reprint door Thoemmes Continuum, Bristol, 1990
Intussen is weer een nieuwe reprint aangekondigd, te
verschijnen op 7 nov. 2013 bij
Bloomsbury Academic, ISBN 9781472506207 [Hier]
Zie op de site van Andrey Maidansky de korte Biographical Note uit de inleiding van Hallett.
Een 'nieuwe' Gebhardt
Iemand gaf mij door dat er een ‘nieuw’ boek uit was: Carl
Gebhardt, Spinoza: von den festen und
ewigen Dingen. Het blijkt te gaan om “ein Nachdruck des Originals von 1925”
door Salzwasser-Verlag (30. April 2013). De
uitgever heeft het nog niet op z’n website vermeld. Bij Amazon.de kost
het € 69,90. Bol.com biedt het aan: voor € 75,99
Wie de auteur en de titel van het boek bij google
ingeeft krijgt eerst het drietal blogs dat ik in oktober 2011 aan dit boek wijdde.
En vervolgens verschijnen er enige hits van antiquariaten waar het boek voor
tussen 10 en 15 euro wordt aangeboden. Europeana.eu
Steven Nadler schreef nu boek waarin Spinoza helemaal niet voorkomt
Vorige maand verscheen een nieuw boek van
Steven Nadler, The Philosopher, the Priest, and the Painter. A Portrait of Descartes.
Princeton University Press, (april) 2013
De uitgever over het werk:
“In the Louvre museum hangs a portrait of
a middle-aged man with long dark hair, a mustache, and heavy-lidded eyes, and
he is dressed in the starched white collar and black coat of the typical Dutch
burgher. The painting is now the iconic image of René Descartes, the great
seventeenth-century French philosopher. And the painter of the work? The Dutch
master Frans Hals--or so it was long believed, until the work was downgraded to
a copy of an original. But where, then, is the authentic version located, and
who painted it? Is the man in the painting--and in its original--really
Descartes?
Israël de Paul (1630 – 1680) drukte de Tractatus theologico-politicus en de Opera Posthuma
Jan Rieuwertsz was, zoals bekend, de uitgever, maar wie was de drukker van de TTP en de Opera Posthuma? Over de laatste stand van kennis (n.l. dat we dat niet wisten) zie onderaan dit blog. Hier een persbericht van Bijzondere
Collecties UvA van vandaag over dat die vraag is opgelost:
Studenten boekwetenschap ontrafelen
mysterie van de onbekende drukker
Van de twee belangrijkste werken van de
zeventiende-eeuwse filosoof Benedictus de Spinoza (1632-1677) was tot op heden
onbekend wie de boeken had gedrukt. Ondanks verwoede pogingen van vroegere
onderzoekers bleef het een raadsel welke boekdrukker schuilging achter de valse
namen en adressen op de titelpagina's. Twee jonge studenten van de Universiteit
van Amsterdam hebben nu door typografisch onderzoek de identiteit van de
drukker kunnen achterhalen. Op een congres over de radicale verlichting in
Brussel onthullen zij vandaag dat de Amsterdamse drukker Israel de Paul
(1630-1680) de geheime drukker van Spinoza's meesterwerken was.
