Zum ewigen Frieden? Niet met Spinoza

Wim Klever stuurde mij de column van Rob Wijnberg toe, waarbij onder het bijna-citaat in de kop de naam van Spinoza opvalt, niet met de voornaam die hijzelf gebruikte. Maar goed, daar staan z'n data weer eens vermeld. [Klik op de tekst om te vergroten]. Daarna volgt het commentaar van Wim Klever.

Hierbij de column van Rob Wijnberg, die ik zo juist op mijn rustige Zaterdagmiddag moest lezen. Spinoza zou een uitspraak hebben gedaan over de 'wereldvrede'? Was mij niet bekend. Ik dacht dat hij zich daarover geen illusies permitteerde, zeker als hij was van de vijandigheid tussen volkeren, ook als zij geen oorlog voeren en er geen wapengekletter is. Hij ziet de wereld in een permanente en onoverkomelijke toestand van oorlog, met daarbinnen hier en daar af en toe vredige allianties tussen volkeren en staten. Zoiets als een wereldwijde vrede zou hij zeker (met Wikipedia) als "een utopisch idee" vinden. In ieder geval kwam het woord 'wereldvrede' (pax mundi) niet voor in zijn vocabulaire. Maar het quasi-citaat van Rob Wijnberg staat wel dicht bij een echt fragment van zijn teksten, dat poogt te bepalen wat vrede eigenlijk is. “Pax ... non belli privatio, sed virtus est, quae ex animi fortitudine oritur” (vrede is geen afwezigheid van oorlog, maar een stabiel gedrag dat uit zielekracht voortkomt). Dit citaat, dat ik in eigen vertaling aanbied, bevindt zich in Tractatus Politicus 5/4 (herhaald in 6/4). Wijnbergs vertaling van de nazin met 'gemoedstoestand' is te zwak en te flets. Spinoza's uitlating volgt op een crypto-citaat uit Tacitus, dat de bedoeling ervan aanmerkelijk verklaart: "Indien slavernij, barbaarse manieren en eenzaamheid vrede moet heten, is er voor mensen niets zo erg als vrede". Ik vermoed dat de Noorse uitdelers van de vredesprijs niet dit soort individuele of collectieve zielerust op het oog hadden, toen zij Obama met de prijs-2009 eerden.

Wim