Wilhelm Dilthey {1833 - 1911) schreef "Aus der Zeit der Spinoza-Studien Goethe's"

In het kader van enige blogs over Spinoza en interpretatie, passen heel goed een paar blogs over deze Duits historicus, psycholoog, socioloog en filosoof die vooral bekend is als degene die naast de natuurwetenschappen een eigen plaats opeiste voor, zoals hij ze noemde: geesteswetenschappen. Hij hield zich zeer bezig met het ontwikkelen van hermeneutiek als manier van verstaan. Als samenhang van beleving, de uitdrukking ervan en het vervolgens verstaan ervan. Verstaan,  verstehen, zag hij als het inleven in en nabeleven van een in een uitdrukking geuite beleving van een ervaring. Het uiten gaat van binnen naar buiten; verstaan beweegt zich in omgekeerde richting: van waarneembare uiting naar begrip van betekenis, van buiten naar binnen. Verstaan is een (poging tot) reconstructie van betekenis. We kunnen verstaan omdat we in een domein van gemeenschappelijkheid opgroeien.

Aan de geesteswetenschappen lag juist het ervaren, beleven, uitdrukking geven daaraan en het verstaan daarvan ten grondslag. Daarbij had zijn hermeneutiek oog voor historiciteit: ervaringen en belevingen gebeurden niet in een luchtledig, maar op een bepaalde tijd en in een bepaalde cultuur in een historische context. De werkelijkheid zoals we die ervaren is altijd een op een bepaalde wijze beleefde werkelijkheid, verbonden met praktische doeleinden en veelal ook met een esthetische waardering. Het subjectief ervarene is niet alleen iets persoonlijks, maar heeft culturele en historische dimensies. Hij zag de mogelijkheid voor, door geesteswetenschappen te ontdekken, objectieve waarheid op dit vlak. Daar het object van de geesteswetenschappen hemelsbreed verschilde van dat van de natuurwetenschappen, lag daarin hun bestaansrecht.

In eerdere blogs had ik het al eens over de volgende onderwerpen waarmee Dilthey zich bezig hield:

Dilthey over Schleiermacher en Spinoza
Dilthey had in zijn grote Schleiermacherwerk al aangetoond dat diens eerste werken vanuit Spinoza waren ontworpen – dat Spinoza in het werk van Schleiermacher versmolten was. [Cf.
blog]

Dilthey over Spinoza en de Stoa
Wilhelm Dilthey zou wel eens de eerste geweest kunnen zijn die een beïnvloeding van Spinoza door de Stoa waarnam. Zijn artikel uit 1894 “Die Autonomie des Denkens, der konstruktive Rationalismus und der pantheistische Monismus nach ihrem Zusammenhang im 17. Jahrhundert, bevatte de paragraaf “Der konstruktive Rationalismus und der pantheistische Monismus. Spinoza und die stoische Tradition:” Oorsp. In: Archiv für Geschichte der Philosophie 7, 1 (1894), 28-91. Meermalen herdrukt, o.a. in Weltanschauung und Analyse des Menschen seit Renaissance und Reformation (1914, p. 283-296). Daarin betoogde hij dat de hele Ethica, d.w.z. de opzet ervan, geworteld zou zijn in de Stoïci. Hij schrijft op p. 285, zoals te lezen is bij archive.org:

„ Ich weise zunächst nach, daß die ganze eigentliche Ethik Spinozas, das Ziel seines Werkes, auf die Stoa gegründet ist, und zwar in solchem Umfang und mit solchen Übereinstimmungen im einzelnen, daß die Benützung irgendwelcher der zumeist gelesenen, die antike Tradition verarbeitenden niederländischen humanistischen Schriften z.B. Lipsius de constantia anzunehmen unvermeidlich scheint." [cf. archive.org]. Hierna gaat hij in op hetgeen Spinoza in de voorwoorden van de delen 3 en 5 over resp. de viri praestanlissimi en de Stoïci zegt. [cf. blog]

Dilthey over Spinoza en Goethe
In een volgend blog wil ik laten zien wat Diltheys voor had met zijn studie “Aus der Zeit der Spinoza-Studien Goethe’s” (1894, hetzelfde jaar als zijn studie over Spinoza en de Stoa). Ik had tot voor kort alleen toegang tot dat essay zoals het verzameld was in Dilthey’s verzamelbundel Weltanschauung und Analyse des Menschen seit Renaissance und Reformation (1921) die gedigitaliseerd staat bij
archive.org. Maar mijn broer Phil, die mijn blog volgt en daarnaast zeer geïnteresseerd is in Wilhelm Dilthey, wees mij op de digitalisering van een overdruk van het artikel, Sonderabdruck, door de Klassik Stiftung Weimar / Herzogin Anna Amalia Bibliothek. Daarop wijs ik hier graag, alvorens ik in een volgend blog op enige achtergrond ervan inga.

 

________________

de.wikipedia.org/wiki/Wilhelm_Dilthey

nl.wikipedia.org/wiki/Wilhelm_Dilthey

Reacties

Benieuwd wat er nog volgt