Waarom hebben we niet genoeg aan Spinoza’s filosofie en willen we z’n leven erbij?

Gianlorenzo Bernini (1598-1680) De extase van de Heilige Theresa van Avila, 1647-52; marmer, hoogte 350 cm. In de Cappella Cornaro, Santa Maria della Vittoria, RomeVoor degenen die Adrie Hoogendoorn’s reactie op 12 februari bij een beeld dat Spinoza moest voorstellen de vergelijking met de extatische Teresa van Avila in het bekende beeld van Bernini wellicht niet konden thuis brengen, wijs ik graag op een fraai artikel van Jessa Crispin. Zij is oprichter en redacteur van een literaire website Bookslut.com en schreef voor een even fraaie website, The Smart Set een mooi essay: “Life Stories - Is it worth knowing about the lives philosophers led, or is their philosophy enough?”

Na een uitgebreide beschrijving van de heilige Teresa van Avila die volgens haar – hoe tragisch – meer om dat beeld van Bernini dat de vereniging van de mystica met God als een orgasme verbeeldde, bekend is dan om haar verbijsterende zich kastijdende leven, bespreekt Crispin enige boeken. Ze bespreekt twee boeken over Montaigne en zeer uitgebreid gaat ze in op het boek van Rebecca Newberger Goldstein Betraying Spinoza: The Renegade Jew Who Gave Us Modernity. Maar haar essay is meer dan de aaneenrijging van enige boekbesprekingen - ze heeft een interessant thema: waarom interesseert ons toch vooral het leven van filosofen (en, voeg ik eraan toe, zijn sommigen zo geïnteresseerd in de manier waarop filosofen stierven)? Een paar zinnen:

Philosophers did not always live out their philosophy. Certainly not every minute of every day… the perfect example of the abstract made concrete. The divine in the mortal body…. What, then, do we do with a philosopher such as Baruch (later Benedictus) Spinoza, who not only left huge gaps in the written record of his life, but also argued that your personal hopes and dreams are irrelevant? Spinoza believed that only by getting out of the idea of the self could true equality be achieved, and true joy as well. His certainty that rationality could not only explain the workings of the world but also bring us closer to God established ideals such as secularism and the decentralization of power from the religious institutions…."

Ik zou het hele stuk willen citeren, maar verwijs erheen.

Ze eindigt haar artikel Aldus:

“But I think our new emphasis on what the philosophers did rather than what they thought has something to do with our modern obsession with happiness. We can’t see the value in something unless there is a material benefit, and if philosophy makes you end up like Nietzsche, batshit crazy with syphilis, well, then... But we’re all still mortal. St. Teresa still had to run the convent, edit her manuscript, and scrub the floors. That’s hard to do in a state of grace. We are forever having to put aside our rapture, our grief, and our rage to do the dishes. Halfway between the cold sculpture and the frumpy woman who ran an abbey is the philosopher who wrote The Interior Castle, perhaps the finest meditation we have on creating the space in our daily lives for God. (If the word God gives you the shakes, you can always substitute Goddess, or “the universe,” or inner strength, or state of peace, if you like. Like all great philosophy, it transfers to your own specific reality.) That’s the human being I want to get to know.” 

De vetdruk in bovenstaand citaat bracht ik aan. Het is in Spinoza's geval wel zo dat ook Spinoza zelf met geluk bezig was - wilde bijdrage aan ons geluk. Oké, niet als een obsessie (want dat is een passie), maar wel als een gezegendheid die tenslotte te ervaren is als amor Dei intellectualis. Dat is geen extase, maar de blij makende opperste scientia intuitiva.

Zie daarover vandaag op een Italiaanse site: "Neuroscienze e filosofia alla ricerca della felicità" [Neurowetenschappen en filosofie op zoek naar geluk]: "Voor Spinoza is filosofie de liefde voor waarheid en liefde is de waarheid van vreugde: het doel is het creëren van een ethiek van geluk en vrijheid."