Verdwijnen schuld en verantwoordelijkheid ooit uit het recht?

Woensdagmiddag 2 december 2009 hield de Vereniging Wetenschaps-journalisten Nederland i.s.m de KNAW een symposium 'Het misdadige brein: feit of fictie?'

Het ging onder meer over vragen als: Hoe denken we in 2020 over het criminele brein? Wordt misdaad een ontwikkelingsstoornis? Blijft er ruimte voor onaangepast gedrag? Is behandeling of genezing mogelijk gebleken? Is straf nog opportuun?

Jan VerplaetseProf dr Jan Verplaetse, hoogleraar filosofie aan de Juridische faculteit van de Universiteit van Gent en auteur van 'Het morele instinct' (Nieuwezijds, 2008), over de natuurlijke oorsprong van onze moraal, waarmee hij in 2009 de Eureka Boekenprijs won, schreef voor het symposium een vergezicht. Vandaag is dit stuk in Trouw te lezen. [Hier]

Verplaetse schetst hoe in 2020 een Europese richtlijn wordt uitgevaardigd die het de lidstaten verbiedt nog langer een juridisch systeem te handhaven dat gebaseerd is op vrije wil en de noties schuld, verantwoordelijkheid en straffen. Dat moet afgeschaft en in de plaats daarvan dienen slechts ‘maatregelen’ te komen om tegen ongewenst gedrag op te treden.

Spinozisten komen ook in het verhaal voor

De nieuwe richtlijn brengt geen rust, maar oogst een storm van protest. De kritiek op de Europese bemoeizucht komt uit alle hoeken. Gelovigen én ongelovigen demonstreren samen tegen deze ’anti-vrijewilwet’. „Plato’s filosoof wordt Europa’s wetgever”, lees je op een spandoek. Ook filosofische genootschappen doen mee, behalve de spinozisten. Slachtoffers van misdrijven dienen petities in tegen deze algemene ’amnestiewet’.”

Het is een onderwerp dat afgelopen jaar al enige malen op dit weblog aan de orde is geweest. O.a. René de Boer's Pleidooi voor filosofie van Spinoza en het strafrecht, Doen ook spinozisten niet dagelijks alsof we een vrije wil hebben? & Vrij worden in de gevangenis.

Jan Verplaetse bracht een interessant gedachte-experiment. Maar eigenlijk is het jammer dat de aanleiding voor de gefantaseerde richtlijn lag in de ontdekking dat de moord op Pim Fortuyn niet aan Volkert van de Graaf, maar aan een dubbele tumor in de hersenen te wijten was.

De fantasie had nog verder doorgetrokken kunnen worden: blijft bij een dreigende pandemie iedereen ‘vrij’ zich al dan niet te laten inenten? Worden in de toekomst ook richting burgers maatregelen genomen zoals nu geiten worden geruimd om de Q-koorst in te dammen?

Reacties

In het boek: Het diner, van Herman Koch komen woorden als schuld en boete en verantwoordelijkheid niet voor. Een dakloze vrouw komt om na een uit de hand gelopen geintje van 2 jongens. De vader kom erachter maar geeft zijn zoon niet aan. Waarom zou hij de toekomst van zijn zoon op het spel zetten? Had de dakloze maar gebruik moeten maken van opvang adressen i.p.v. in een hokje van een pinautomaat te gaan slapen. Geen empathie voor het slachtoffer. Ik krijg het er koud van.

Ken het boek niet en heb niet de behoefte een boek van Herman Koch te lezen. Tegen het koude universum is het inderdaad moeilijk schuilen of warm te krijgen.
Inderdaad voor een mens is niets nuttigers dan een ander mens (EIV,18s). Maar als mensen niet door de rede geleid worden, kunnen ze schadelijker zijn dan wat dan ook.