Vandaag 333 jaar geleden stierf Benedictus de Spinoza

Gisteren bij de Spinozacursus in het Spinozalyceum kocht ik dit boekje van Guido van Suchtelen (bezorger), Spinoza's sterfhuis aan de Paviljoensgracht. Levensbericht van een Haags monument 1646 - 1977. Voorhoeve Den Haag, z.j. (1977). Het verscheen ter gelegenheid van Spinoza's 300e sterfdag. Gedetailleerd wordt erin de identificatie, verwerving, restauratie en het gebruik beschreven van het huis waarin Spinoza de laatste jaren van zijn leven woonde en dacht en ja, stierf. Het boekje beschrijft uitvoerig de internationale herdenkingsbijeenkomsten die in het huis werden georganiseerd door de Societas Spinozana: in 1927 de 250e sterfdag en in 1932 de 300e geboortedag.

Maar ook 333 jaar is een mooi jaartal om Spinoza's leven en sterven te herdenken. Ik doe dat in dit blog door een beginstukje tekst uit hoofdstuk 17 in de onvolprezen Radicale Verlichting van Jonathan I. Israel over de dood en begrafenis van Spinoza over te nemen. En daarna een tekst te bieden met enige dingen die ik van Spinoza geleerd heb.

"Na jarenlang te hebben geleden aan een longziekte, een vorm van tuberculose of ftisis, overleed Spinoza vredig op zondagmiddag 21 februari 1677 op de leeftijd van 44 jaar en drie maanden, terwijl de meesten van zijn buurtgenoten in het centrum van Den Haag in de kerk zaten. Hij had geen schriftelijk testament gemaakt, omdat hij blijkbaar nog niet verwachtte te sterven. Hij overleed in het huis van de kunstenaar Van der Spyck, lid van de lutherse kerkenraad in Den Haag, de gemeente die Spinoza’s tweede biograaf, Johannes Colerus, later diende als predikant. Volgens Colerus was Meyer de arts die bij het overlijden aanwezig was, maar volgens andere aanwijzingen zou dat Schuller zijn geweest. Vier dagen later zocht de begrafenisstoet, bestaande uit zes rijtuigen en een groot aantal mensen, waaronder vrienden uit Amsterdam en vrij veel ‘aanzienlijke personen’, zijn weg naar de mooiste kerk van Den Haag, de Nieuwe Kerk, waar hij werd bijgezet op kosten van Riewertsz. Zoals dat gebruikelijk was in de Nederlanden, gingen vrienden en buren daarna terug naar het huis van de overledene om over hem na te praten onder het genot van enkele flessen wijn. Spinoza was niet meer. Maar zoals sommige aanwezigen die middag zullen hebben opgemerkt, of in elk geval gedacht, leefde zijn filosofie, althans voorlopig, voort in de gesprekken en de gedachten van anderen." (blz. 324)

En hoe leven zijn gedachten nog altijd voort - zoveel studie wordt er tegenwoordig van zijn werk gemaakt.

Wat bleek Spinoza, toen hij op 44-jarige leeftijd het leven liet, ons een fraaie nalatenschap te hebben geschonken. In de Ethica biedt Spinoza ons een leer over de werkelijkheid als geheel en over de plaats van de mens daarin. Ik geef hier een globale samenvatting van enige van de hoofdlijnen van zijn denken.

Reacties

Dag Stan, dank je wel voor deze post, op deze toch wel bijzondere dag. Mooi ook dat je m'n foto van het Spinozabeeld aan de paviljoensgracht in Den Haag nog eens laat zien.
Vr gr. Leon

Beste Leon, dank voor je reactie. Leuk te zien dat je nog af en toe dit blog bezocht. En leuk te horen dat deze foto van jou is. Als ik afbeeldingen op internet tegenkom en gebruik, probeer ik er altijd de herkomst bij te vermelden, maar bij deze is dat niet gelukt (of ik heb 't op dat moment niet geweten). Toen ik vandaag een bijpassende afbeelding van de vele waarover ik inmiddels beschik uitzocht, vond ik deze het mooist passen. Dank voor de fraaie stand van deze foto. Ik ga op het blog, waarop ik alle beelden verzamel jouw naam aan deze foto toevoegen.

Op het titelblad van de uitgave Spinoza's sterfhuis aan de Paviljoensgracht staat 'bezorgd door Guido van Suchtelen'. Alleen het laatste hoofdstuk is van zijn hand. De eerste acht hoofdstukken zijn geschreven door een vertegenwoordiger van de voormalige Societas Spinozana.
De fotograaf van het afgebeelde Spinozabeeld is Michael Barker.

Th. van der Werf
secretaris Vereniging Het Spinozahuis

Voor de duidelijkheid de foto van het Haagse beeld van Spinoza van de beeldhouwer F. Hexamer die in dit blog is gebruikt, is wel degelijk van Leon Kuunders. Ik heb dat nog even bij hem nagevraagd. Hij deelde mee dat deze foto van hem recentelijk nog is gepubliceerd in een boekje van Frédéric Brun met als titel "Une prière pour Nacha".
Met de identificatie van de fotograaf van het Spinozabeeld (Michael Barker), zal de foto van de Spinozabuste van Huettenbach bedoeld zijn, die ik plaatste in een ander blog.
Ik dank de heer Van der Werf voor deze informatie die ik in het betreffende blog zal opnemen.

Voor alle zekerheid heb ik bij de fotograaf Michael Barker nagevraagd of de foto van hem is. Ik citeer uit zijn e-mail: “De desbetreffende foto is inderdaad door mij gemaakt (…) Ik weet nog dat ik hem aan jou gestuurd heb”.
De foto van de Spinozabuste van Hüttenbach die in de stadstuin van het Spinozahuis in Den Haag staat dateert uit de dertiger jaren van de vorige eeuw. De fotograaf is niet bekend.

Th. van der Werf
secretaris Vereniging Het Spinozahuis

De door mij kennelijk verkeerd begrepen identificatie van de fotograaf van de Spinozabuste van Hüttenbach zal ik bij die foto's op dit weblog weer verwijderen.

Wat de aanwijzing betreft van de fotograaf van het Spinozastandbeeld van F. Hexamer kan ik alleen maar constateren dat twee personen (Michael Barker en Leon Kuunders) claimen de maker ervan te zijn. Misschien zijn er twee foto's, waarbij beiden precies hetzelfde standpunt hebben ingenomen. Maar aan de lichtval en de bladeren aan de bomen en andere details zullen verschillen te zien zijn. Geen twee dingen kunnen 100% hetzelfde zijn.
Verder komen we nu niet

Dag Stan/Theo, ik ben erg benieuwd naar de foto van Michael Barker, maar heb hem nergens online kunnen vinden!

Ter info: ik heb tbv van de publicatie in het boek van Frédéric Brun de originele foto aan de uitgever verstuurd. Daarin is opgenomen de metagegevens van het fototoestel, zoals datum en tijd van de opname, type fototoestel, belichtingsinformatie etc.

Ik ben dus erg benieuwd naar de foto van Barker! Het lijkt me dat Theo een kopie daarvan moét hebben, gezien zijn stellige uitspraken in deze.

Het zou erg jammer zijn als er een idee ontstaat van een onterechte claim, terwijl dit, zoals Stan al zegt, erg eenvoudig op te lossen is door de foto's te vergelijken.

Kan Theo een verwijzing verzorgen, danwel een kopie opsturen?