Uriel da Costa’s Exemplar humanae vitae vertaald en beschikbaar gesteld

Ik ga er vanuit dat de bezoekers van dit blog voldoende bekend zijn met Uriel da Costa (1584/85-1640). Het zal hen dan net als mij interesseren dat diens ‘testament’, Exemplar humanae vitae, is vertaald door Karel D’huyvetters, die het gisteren op zijn blog heeft gepubliceerd [zie hier]. Eerder al, op 30 mei 2012, had hij een blog over “de legende van Uriël da Costa” [zie hier]. Hij is van plan er binnenkort nog een uitvoeriger bibliografie aan toe te voegen - de link erheen zal ik hier dan eveneens aanbrengen [zie hier deze link].

Een kort, inspirerend essay van Wim Klever in Een nieuwe Spinoza [blz. 93-96] vestigde Karel D’huyvetters' aandacht op het feit dat dit zogenaamde ‘testament’ van da Costa niet in het Nederlands voorhanden was. Dat leek ook hem zo’n onterechte lacune dat hij zich onmiddellijk aan het werk zette en die Latijnse tekst in het Nederlands vertaalde, in de hoop daarmee bij te dragen tot de bekendmaking van deze interessante figuur uit de eerste helft van de zeventiende eeuw in onze contreien.

Exemplar humanae vitae is "zijn schokkend pleidooi tegen menschelijke onverdraagzaamheid, terwijl hij tegenover het dogmatisch godsgeloof een zuiveren godsdienst der rede stelde," aldus Gebhardt [in: P.C. Molhuysen en P.J. Blok (red.), Nieuw Nederlandsch biografisch woordenboek. Deel 6. A.W. Sijthoff, Leiden 1924 - DBNL]

Samuel Hirszenberg maakte dit schilderij waarin Uriel d'Acosta (zoals zijn naam ook geschreven wordt) de jonge Spinoza les geeft. Da Costa werd door sommigen als een 'bederver van Spinoza' gezien.

Reacties

In uw stukje over Uriel da Costa doet u voorkomen alsof er geen Nederlandse vertaling zou zijn van zijn Exemplar Humanae Vitae. Dit zou zijn gevoed door een opmerking van Wim Klever in zijn "Een nieuwe Spinoza in veertig facetten.
In het boekje Uriel da Costa van Yoshuah Barjitzchak, verschenen in de serie "Helden van de geest" (Kruseman 1962) vindt u een integrale vertaling in hoofdstuk 7. Overigens is de zin van Klever wel enigszins kryptisch. Hij schrijft op pagina 96 van zijn bovengenoemde boek dat hij wacht op een uitgever die het exemplar "opnieuw het licht zal doen zien". Daarmee is m.i. nog niet gesteld dat een nederlandse vertaling nooit het licht zag. Dat was dus zeker het geval
met vriendelijke groet
Koert Verlind

Bedankt voor deze informatie, die ook mij niet bekend was.

Ik heb de vertaling van Yoshuah Barjitzchak ontdekt toen ik met mijn eigen vertaling klaar was. Ik vond nog een tweedehands exemplaar en heb mijn vertaling ermee vergeleken. Als Wim Klever noch Stan die vertaling niet kennen en het boekje (1962) is niet meer in druk, dan lijkt het toch wel zinvol om een nieuwe vertaling 'het licht te laten zien', vooral als dat gratis is. Ik heb nu ook een bibliografie toegevoegd. Alle aanvullingen en suggesties voor correcties zijn welkom.