Ton de Kok over Spinoza

Op 19 oktober 2008 gaf Ton de Kok, docent Godsdienst aan het Fons Vitae Lyceum en het St. Ignatiusgymnasium, Amsterdam, de laatste lezing in de reeks lezingen bij de tentoonstelling 'Spinoza Amsterdammer'. De titel van zijn lezing luidde: "Spinoza, zijn godsconcept en levensbeschouwing". Hij is hier op de website van de Amsterdamse Spinozakring te downloaden.

Behalve godsdienstdocent is De Kok oud-Tweede Kamerlid voor het CDA, bestuurslid van de Amsterdamse Spinoza Kring en lid van de vrijmetselaarsloge Jan Amos Comenius. (zie wiki)

De Kok "gelooft alleen in de God van Spinoza", is te lezen in de download, maar het filosofisch godsconcept van Spinoza bedoelt niet een geloof te brengen, maar een concept waar de rede toe kan komen. Hij schrijft:

"God is dan wel gelijk aan de natuur, maar God is bij hem niet in alles, maar alles is in God. Alles leeft en beweegt in God, schrijft hij (Spinoza, SV) ergens. Wat is het verschil? Nu, als alles in God is, dan is God de 'doos' waarin alles zit. Die 'doos' is dan de oneindige, eeuwige 'grens' van alles en dat is God. Je kan ook zeggen, en dan vervang ik het woord God door natuur: alles is in de natuur. Maar de natuur is God. Uiteindelijk is het begrip God toch alles overstijgend."

De metafoor 'God als doos' lijkt me nu ook weer niet echt geslaagd. Al was het maar omdat een 'oneindige, eeuwige grens' een contradictio in terminis is. God is geen grensbegrip. Wat blijft het toch moeilijk om Spinoza's godsconcept uit te leggen. 

Het stuk, de weergave van de lezing, zou nog wat eindredactionele correcties moeten krijgen. Zo staat er:
"Na de verdrijving van de moslims uit Spanje in 1249" (=1492).
“20.000 Jaar geleden lag dat (antropomorfe gods)beeld voor de hand” daar zal wel 2000 jaar geleden bedoeld zijn. Na de ban “door zijn vader uit huis gegooid”, maar die was toen al 2 jaar dood. Hieraan en aan nog enkele passages is te zien dat De Kok zich voor de biografische schets vooral op het boek van Van der Tak baseert.

[foto van VPRO/Buitenhof]