Spinoza's droom [2] – een om meer redenen zeer boze droom

Graag wijs ik in dit blog op een zeer boeiend en uitdagend artikel van Wulf D. Hund, "Ein schwarzer, aussätziger Brasilianer. Marginalie zu einem Traum von Baruch Spinoza." {In: DAS ARGUMENT 307/2014 - themanummer Spinoza und >wir<]

In het blog van 6 juni 2014 verwees ik er eerder al naar, maar inmiddels heeft de auteur zijn bijdrage beschikbaar gesteld op academia.edu. Ik heb het met rode oortjes gelezen en raad het iedere belangstellende in Spinoza van harte aan.

Vertrekpunt is de centrale scene in het schilderij dat Perle Hessing maakte voor het boek van haar man Siegfried Hessing, Speculum Spinozanum 1677 – 1977. Niet in dat boek, maar in Hessing’s memoires, A Mirror to My Life (1987), kreeg het schilderij de titel “Scenes from Spinoza’s Life”. Ik haal hier die centrale voorstelling naar voren en geef aan het eind nog eens de hele afbeelding.

Wulf D. Hund is inmiddels, maar nog slechts sinds kort, met emeritaat bij de University of Hamburg, School of Economics and Social Sciences Department Socioeconomics. Zoals uit zijn literatuurlijst blijkt, is hij vooral gespecialiseerd in racisme-studies [cf.] Dat is goed merkbaar aan wat hij allemaal oprakelt in dit artikel, waarvoor hij zich zeer goed heeft ingelezen in de relevante Spinozaliteratuur.

In dit artikel is de betreffende illustratie zwart-wit; de kleurenafbeelding is hier te vinden, bij een korte tekst waarin hij de teleurstelling beschrijft van hemzelf en zijn studenten na de bestudering in 2013 (toen was hij dus nog als docent actief) van het essay van Debrah Nails, “Metaphysics at the Barricades. Spinoza and Race.” [In: Andrew Valls (Ed.), Race and Racism in Modern Philosophy. Ithaca [et al.]: Cornell University Press 2005, pp. 57-72.]. De teleurstelling betrof het feit dat zij op wat Spinoza vertelt over zijn droom in de brief van 20 juli 1664 aan Pieter Balling [Brief 17] in het geheel niet ingaat. Hund kondigde zijn interpretatie van die droom aan en dat werd dus het bovenvermelde artikel. Grappig vind ik dat er geen enkele referentie van dat stuk van Debrah Nails in zijn tekst voorkomt. En m.i. volkomen terecht, want het is inderdaad zeer onder de maat, zoals ieder in books.google, waar het in z’n geheel te lezen is, kan vaststellen.

Hunds stuk bevat teveel informatie om hier samen te vatten. Laat het genoeg zijn te zeggen dat hij de verhouding van de A’damse sefardische joden in de 17e eeuw, (en Spinoza) tot de suiker- én slavenhandel, tot de beeldvorming over Afrikaanse zwarten, de discriminatie van tot het jodendom bekeerde zwarten door die joodse gemeenschap en veel meer. De auteur haalt alles uit de kast om zijn stelling te onderbouwen: “Spinozas Traum hatte sich zur philosophisch legitimierten Überzeugung von der naturgegebenen Vorherrschaft der ›weißen Rasse‹ entwickelt.” [vet van mij, SV]

Een schokkend artikel, waar kennis van móet worden genomen. En waarbij niet meteen moet worden gezegd dat Spinoza ‘uiteraard’ niet verantwoordelijk kan zijn voor het racisme zoals dat zich later ontwikkelde. De eerdere kiemen ervan moeten worden opgespoord en aangewezen - ook bij Spinoza.

Een ander die, beginnend over die droom, eveneens over Spinoza en racisme schrijft, [cf. dit blog], en waar Hund naar verwijst is:

Nicolás González Varela: Racismo y Filosofía. ›Cierto negro brasileño leproso‹. Sobre un seño de Spinoza, 2013

Zie ook het blog van 14-12-2015: Spinoza & ras 

               Perle Hessing, Scenes from Spinoza’s Life (1977)