Spinoza over seksualiteit

     Libido est etiam cupiditas et amor in commiscendis corporibus 
                                                                          [3/DefAff48] 
  Wellust is ook een begeerte en liefde tot vereniging der lichamen

Veel heeft Spinoza niet over dit onderwerp en veel is daar (dus?) niet over geschreven. Aanleiding om hier een blog aan te wijden is het feit dat ik op mijn Spinoza-speurtochten het hoofdstuk tegenkwam:

Steven Barbone & Lee Rice, "Spinoza and Human Sexuality", Chapter 27 in: Alan Soble (Ed.), Sex, Love, and Friendship. [Studies of the Society for the Philosophy of Sex and Love, 1977-1992]. Amsterdam/Atlanta, Rodopi, 1997, p. 265 – 277 [op de pp. 270-72 na is het hoofdstuk te lezen bij books.google]

Dit hoofdstuk is een herziening en verdere uitwerking van Lee C. Rice, “Spinoza’s Account of Sexuality.” In: Philosophy Research Archives, Volume 10, 1984
I argue that Spinoza’s account of appetition, and its application to human sexuality, is more original than many commentators suggest; and that it offers resolutions to several puzzles in the philosophy of sex. The paper first situates these puzzles in contemporary debates, offers a detailed analysis of Spinoza’s remarks on love in general and sexual love in particular, and concludes with some of the normative consequences which Spinoza attempts to derive from these. [Cf.]

Ze beginnen over het bij Spinoza één-ding-zijn (de zgn. "identiteit") van lichaam en geest, behandelen vervolgens Spinoza's definitie van liefde en zijn toepassing ervan; daarna lust als subcategorie van liefde; daarin behandelen ze de bovengegeven tekst en bekritiseren vertalingen als 'geslachtsgemeenschap', want Spinoza specificeerde het niet. Wat Spinoza in het vijfde deel over liefde schrijft slaan ze uitdrukkelijk over. Grappig (of eigenlijk droevig) is dat de auteurs blijkbaar de volgende tekst niet kenden, maar ja die was oorspronkelijk gepubliceerd in een Italiaans werk en is pas in 2009 in het Engels vertaald:

Alexandre Matheron, "Spinoza et la sexualité" (1977*) vertaald door Simon Duffy & Paul Patton als “Spinoza and Sexuality” In: Moira Gatens (Ed.), Feminist Interpretations of Benedict Spinoza. Penn State Univ. Press, 2009, pp. 87-106. [books.google]

Het artikel van Matheron is door Tinneke Beeckman in het Nederlands vertaald en opgenomen in

Tinneke Beeckman (red.), Spinoza. Filosoof van de blijheid. ASP, 2009. Zie wat ik hierover schrijf in het blog van 03-07-2009: „Spinoza. Filosoof van de Blijheid over de Paradox van de Liefde.“ Ik citeer daaruit deze passage over de “paradox van de liefde”:

we spannen ons volledig in om anderen te doen liefhebben wat we zelf liefhebben (E III, stelling 31, toegift), we willen rivalen, verheugen ons te worden benijd om wie wij liefhebben, maar tegelijk is er niets dat ons zo bang maakt. Terwijl we de lof zingen van de beminde persoon, vrezen we nochtans te worden geloofd (E IV, stelling 37, opm 1 - zo mooi past Matheron Spinoza's stellingen op zijn onderwerp toe, zodat het Spinoza's leer blijft).

Ik noem hier ook haar volgende boek, waarin eveneens iets over seksualiteit:

Tinneke Beeckman, Door Spinoza’s lens. Macht, meditatie, manifestatie, evolutie, seksualiteit. Kalmthout/e.a.: Pelckmans/e.a., 2012.

En dan is er nog  

David West, "Reason, Sexuality, and the Self in Spinoza,” In: Moira Gatens (Ed.), Feminist Interpretations of Benedict Spinoza. Penn State Univ. Press, 2009, pp. 107-124.

Uit het review van Tammy Nyden in de NDPR citeer ik wat ze over deze twee genoemde hoofdstukken in Feminist Interpretations of Benedict Spinoza schrijft:

Chapter 4 is Alexandre Matheron's essay, "Spinoza and Sexuality." Matheron examines the ten passages where Spinoza directly discusses sexuality. He claims that if these passages are read carefully, a more thoughtful account of sexuality will emerge than has until this point been attributed to Spinoza. He begins by pointing out that contrary to Aquinas and Descartes, Spinoza does not distinguish between desire and love. Spinoza takes lust to be both. For Spinoza love is desire and it has no natural object. Further, there are many types of love, lust being just one of them. The object of desire in the case of lust is the sexual relation itself, not a person. This desire, like any other desire, can become obsessive, but it is not intrinsically so. In fact, Matheron says, sexuality, to the extent that it is joyful, is good in itself on Spinozistic terms. Further, there is nothing in Spinoza's understanding of the order of nature to privilege or prohibit certain forms of sexuality. He claims that Spinoza is unique in this regard.

The next chapter continues to consider how Spinoza's philosophy might contribute to discussions of sexuality. David West's essay, "Reason, Sexuality and Self in Spinoza," argues that Spinoza's philosophical system is immune to the two extremes that have plagued Western Philosophy: 1) ascetic idealism in which reason is used to overcome desires and 2) hedonism, in which reason is used to calculate how to best serve one's physical and psychological desires. These competing paradigms result from a dualism that reduces the self and sexuality to either mind and reason or body and its desires. This dualism, coupled with the teleological view that the end of sexuality is reproduction, drives a deep wedge between sex and love, "so that sex, understood as little more than genital coupling, can have nothing in common with 'true' love." West argues that by rejecting this dualism, Spinoza offers an alternative in which sexual desire and love can be "mutually reinforcing." Further, Spinoza's philosophy does not contribute to an essentialism regarding sex or sexuality. Sex, like other activities, is just an "idiosyncratic expression of an individual's striving for perfection". Within this framework, there is no implicit heterosexism. Further, men and women are not defined by their roles in sexual reproduction. In this way, Spinoza's philosophy undermines the sex/gender dichotomy as he undermines the mind/body dichotomy.

Zie ook het review over Moira Gatens (Ed.), Feminist Interpretations of Benedict Spinoza van Deborah Boyle in Philosophy in Review XXX (2010), no. 5  - PDF. Zij vindt de context waarin David West Spinoza´s ideeën over seksualiteit plaatst ‘too broad’.

David West was waarschijnlijk, vermoed ik, voor dit hoofdstuk gevraagd vanwege zijn Reason and Sexuality in Western Thought. Polity, 2005, waarin hij ook al uitgebreid Spinoza aan de orde had gesteld [books.google]


Tot slot vermeld ik nog de lezing die prof. dr. Piet Steenbakkers tijdens de Spinozadag 2009 hield over: “Spinoza en de liefde” [PDF]

In de inleiding zegt hij: “ten slotte zal ik ook nog iets zeggen over de romantische liefde, waarin opgenomen de seksuele kant ervan – een onderwerp dat Spinoza niet geheel uit de weg gaat, maar dat in zijn filosofie geen al te grote rol speelt, en trouwens evenmin in zijn leven, voor zover we weten.” Dat wordt dan vnl.:

Spinoza besteedt in zijn werken zelden expliciet aandacht aan lichamelijkheid en seksualiteit, en waar hij dat doet is de toon weinig bemoedigend. Zo lezen we in E4app19:

„Verder gaat de seksuele liefde (amor meretridus), dat wil zeggen de voortplantingsdrift (generandi libido), die haar oorsprong heeft in uiterlijk schoon, en in het algemeen elke liefde die een andere oorzaak kent dan de vrijheid van de geest, gemakkelijk over in haat, als ze al niet - wat erger is - een soort verstandsverbijstering is, en dan meer aanleiding geeft tot onenigheid dan tot eendracht.”  (Ethica 4, appendix, § 19)

 

Vermeldenswaard is nog:

Alan Soble, Sex from Plato to Paglia. A Philosophical Encyclopedia: Volume 2 M-Z. Greenwood Publishing Group, 2006, Lemma Spinoza, Baruch pp. 1036-1040 [books.google]

 

Tot slot geef ik uit het hoofdstuk van Steven Barbone & Lee Rice, "Spinoza and Human Sexuality", waarmee ik begon, de slotparagraaf:

5. Concluding Remarks

We have argued that Spinoza does have much to offer to contemporary discussions of the nature of human sexuality and normative issues related to these. His examples of sexual patterns and behavior constitute only a small subset of the discussions offered in the Ethica, but that they are there at all is significant; for they indicate that he gave considerable thought to the nature of human sexuality and that he was convinced that the general principles developed for understanding human action could be applied to sexuality without radical restructuring.

The work of providing a general theory of sexuality that could be described as Spinozistic remains to be done. Less attention would have to be accorded to the passages explicitly dealing with sexuality, and a great deal more analysis would have to be devoted to his general psychology of human action. Part III of the Ethica contains a wealth of material devoted to human action and appetite, but this is the portion of Spinoza's writings least studied by contemporary Spinozists. If the principal points of our analysis are correct, this neglected portion of the Spinozistic corpus is deserving of careful attention: not only because of a recently renewed interest in Spinoza among philosophers and historians, but also because Spinoza might well have something to contribute to the recent interest among philosophers in the nature of human sexuality. (p. 274-75)

In het licht hiervan is het opmerkelijk  dat boeken die in de laatste jaren verschenen, en waarin toch uitdrukkelijk de ethische kant van Spinoza filosofie centraal staat – in de zin van: hoe tot een geslaagd (gelukkig) leven te komen - het onderwerp seks volstrekt niet aansnijden. Dat geldt voor:

Michael Lebuffe, From Bondage to Freedom: Spinoza on Human Excellence (2010)

Matthew J. Kisner, Spinoza on Human Freedom: Reason, Autonomy and the Good Life (2011)

Matthew Kisner & Andrew Youpa (Eds.), Essays on Spinoza's Ethical Theory (2014)

_____ 

*) In: Emilia Giancotti Boscherini (Cur.), Spinoza (1632-1677); In: Giornale ciritico della filosofia italiana 56, 3-4 (1977), 293-632, hier 436-457

Hasana Sharp's "Eve's Perfection: Spinoza on Sexual (In)Equality" in Journal of the History of Philosophy, vol. 50, no 4 (2012), pp 559-580 [cf. academia.edu)  hoort in dit overzicht niet thuis, want gaat over gender en ongelijkheid tussen de seksen niet over seksualiteit; maar is zo toch gemeld.

Ook verwijs ik hier naar het in mijn ogen zo overdreven 'erudiete' merkwaardige hoofdstuk van  
Charlie Blake, “A Preface to Pornotheology: Spinoza, Deleuze, and the Sexing of Angels,” in: Frida Beckman (Ed.), Deleuze and Sex. Edinburgh University Press, 2011
De auteur geeft het beschikbaar via academia.edu. In een blog van 2011 zei ik benieuwd ernaar te zijn. Nu ik een poging  deed het te lezen, waarbij me de lust beging, denk ik daar heel anders over.