Spinoza online?

Vandaag ontving ik een mailtje van de Belg Joachim Swinnens (1982) dat hij een weblog was gestart waarin hij de Ethica van Spinoza poogt toe te lichten. Hij legde zich aan de Universiteit van Leuven vooral toe op politieke filosofie. Hij schreef z’n thesis over Antonio Negri. “ I really started to get into Spinoza while reading Negri’s (ridiculously complex) The Savage Anomaly”, zo is te lezen op z’n weblog. Ook volgde hij “a reading seminar on the third part of the Ethics by Prof. De Dijn.”

Hij schrijft over de Ethica, “one of my favorite philosophical works”, om hem vooral zelf beter onder de knie te krijgen, als ik hem goed begrepen heb. Maar omdat hij meteen de hele wereld tot z’n gehoor wil rekenen doet hij het in het Engels. Z'n ambitie is niet gering: Bringing Spinoza to the 21st century. [Klik op afbeelding om op zijn weblog te komen]

                      

Dat alles klinkt als een nobel streven, maar Spinoza is er gelukkig niet van afhankelijk, want allang in deze eeuw aangekomen.

Eind augustus is Joachim Swinnens begonnen met de definities, axioma’s en stellingen van het eerste deel – elke dag een stukje. En momenteel is hij bij Stelling 17. Of beginners veel aan zijn uitleg hebben, valt te betwijfelen, want hij houdt zijn toelichting wel heel summier.  

Zie bijvoorbeeld die bij “Definition 4. By ‘attribute’ I mean that which the intellect perceives as constituting the essence of substance,” volstaat met:

“Pretty straightforward definition. A substance has an essence, which we call its attribute.”

Zo lijkt het alsof Spinoza de eenvoudiger definitie van Descartes zou hanteren, die per substantie slechts één wezensattribuut toestaat; hij zou er weinig verder mee komen. Maar Spinoza kent alle (oneindig vele) attributen toe aan de enige bestaande substantie die God is en stelt dat het ons verstand is dat via de attributen het wezen van de substantie ‘ziet’, ‘waarneemt’ [het verstand heeft als het ware zintuigen waarmee het via de attributen tot de essentie van God of de Natuur doordringt].

Enfin, ik hoop dat Joachim Swinnens en misschien nog een enkele volger veel van z'n arbeid opsteekt.

Tot slot raad ik hem wel aan om in het stukje over de Ethica het “Opera Posthumana” toch te wijzigen, want dat staat niet goed voor wie wellicht ooit onder de Spinoza-scholars wil gaan meetellen.

Mijn voorlopige conclusie is: Spinoza is nog niet online.

Reacties

Hallo Stan,

Wow, ik had niet verwacht dat je meteen na mijn bericht al direct een hele post aan mijn bescheiden blog zou wijden, maar toch erg bedankt.
Zoals ik in mijn bericht ook al aangaf staat mijn blog inderdaad nog erg in de beginschoenen. Ik probeer mijn weg te banen door het eerste deel op dit moment. Als ik daar klaar mee ben ga ik alles nog eens goed doorlopen en aanvullen en bijschaven. Ik geef toe dat mijn commentaar voorlopig eerder bescheiden blijft.

Toch wou ik nog een woordje kwijt over de definitie die je aanhaalde. Graag wou ik de aandacht vestigen op iets wat Spinoza in propositie 8 zegt:
"+++++1. The true definition of a thing neither involves nor
expresses anything beyond the nature of the thing defined. From
this it follows that–

+++++2. No definition implies or expresses a certain number of
individuals, inasmuch as it expresses nothing beyond the nature
of the thing defined. For instance, the definition of a triangle
expresses nothing beyond the actual nature of a triangle: it
does not imply any fixed number of triangles."
Spinoza's kan in de definitie over het attribuut niets zeggen (en dat is op dat ogenblik ook niet het punt) over het aantal attributen van de substantie. Spinoza wil in de definitie de natuur van wat een attribuut is verhelderen. Ik hoop dat ik later in de proposities de aandacht voldoende vestig op het feit dat de substantie oneindig attributen heeft.
Evenmin kan Spinoza trouwens initieel de mogelijkheid van meerdere substanties uitsluiten omdat de definitie van substantie daar geen uitsluitsel over kan geven.
(Ik ben misschien van België, maar ik weet wel iets van Spinoza ;) )

Het staat iedereen natuurlijk vrij commentaar achter te laten op mijn blog, en dat moedig ik natuurlijk ook aan.

Het is niet meteen mijn bedoeling bekendheid te verwerven als 'Spinoza-scholar', ik denk ook niet dat ik dat ergens claim. Ik ben niet verbonden aan een universiteit of zo. Ik probeer via dit blog gewoon iets te doen met mijn passie voor Spinoza in de momenten dat ik er tijd voor kan vrijmaken.

Met de titel 'Spinoza online' wil ik uitdrukken dat het de bedoeling is na verloop van tijd de hele ethica te 'bloggen'.

Nogmaals bedankt voor je (kritische) blogpost.
Joachim Swinnens

Dag Joachim, dank voor je reactie. Uiteraard blog ik meteen over wat ik op mijn pad aan Spinozana tegenkom. Misschien verleid ik sommige bezoekers van dit weblog ook eens een kijkje op jouw blog te nemen.

Alles wat je zegt over dat definities gaan over de essentie en niet over de existentie van dingen is juist. Maar dat gaat voorbij aan wat bij definitie 1/4 om om uitleg schreeuwt! Waarom maakt Spinoza zijn definitie ingewikkeld door het intellect in te lassen? Wat is daarmee zijn bedoeling? Dat doet hij niet zomaar. Dan had hij net zo goed de definitie van Descartes kunnen overnemen. Over dat onderwerp is een grote hoeveelheid literatuur ontstaan, b.v. over de vraag of dat inlassen van het intellect de attributen tot iets "subjectiefs" maken (wat het intellect als het ware uitvindt, maar wat niet in de realiteit bestaat). Zoals jij het benadert, moet je straks wel uitkomen bij de uitleg dat God, de enige substantie of de Natura Naturans, niet één essentie heeft, maar oneindig vele, namelijk zovele als hij attributen heeft. Heeft Spinoza dat bedoeld?

Ik moet toegeven dat nergens uit blijkt dat je enige pretentie hebt geuit tot 'Spinoza-scholarship' ooit - je bent, net als ik, passioneel geïnteresseerd in Spinoza. Die opmerking was slechts een grapje om je op een foutje te wijzen (dat daar overigens nog staat). Het feit dat ik je landsaard vermeldde was niet bedoeld als Belgenmop, als zou ik 'dus' bedoelen dat je wel niet veel van Spinoza zou weten. Die onzinnige gedachte is geen moment in mij opgekomen

Tot slot, je noemt je blog niet Ethics Online, maar Spinoza Online, zodat ik hoop dat je t.z.t. ook aandacht aan zijn politieke werken gaat geven, vooral omdat daar ook het accent in je studie lag en je eerdere politiek getinte bijdragen leverde op diverse weblogs. [Uiteraard heb ik meteen ook op je naam gegoocheld].

Ik hoop dat je weblog uitgroeit tot iets moois.

Hoi,

Ik heb op m'n blog een paar regels tekst toegevoegd aan definities 3 en 4 omdat ik daar inderdaad een belangrijk element miste.
Ik heb ook een pagina gemaakt 'reading the ethics' waarin dit aspect ook snel bespreek.

Groetjes,
Joachim

Dag Joachim,
Ik had dit vanmorgen al gezien. Ik begrijp wat je bedoelt, maar ben het deels niet met je eens. Dat laat ik eerst nog even bezinken en kom daar later, wellicht in een reactie of apart blog hier op terug (ik doe dat liever niet op jouw blog, daar mijn Engels vooral passief is; ik kan het goed lezen, maar mij er niet correct in uiten dus begin ik er liever niet aan)

@ Joachim
Even heb ik overwogen in een uitgebreider blog te reageren. Maar dan moet ik over de attribuut-definitie schrijven. Daar ik niet meer heen kan om een artikel van Henk Keizer, bezoeker van dit weblog, dat nog moet verschijnen, heb toegezegd tot verschijning ervan te wachten voor ik over dat onderwerp op dit weblog verder ga (ik schoof dat dus eerder al vooruit, maar ik sta te popelen).

Ik houd mijn reactie daarom kort. Met het benadrukken van Spinoza’s praktische intenties (hij komt immers met een Ethiek) ben ik het eens. Maar wat moet ik met “Spinoza takes not a neutral but a human perspective” (je opmerking bij definitie 3). Hij, Spinoza, die zich zo gekeerd heeft tegen elke antropomorfe kijk op God en het universum (er is geen wil, geen doel, er zijn in de natuur geen intenties etc.), en die helemaal toewerkt naar het alles bezien sub specie aeternitatis (het tegendeel dus van elk menselijk perspectief) zou bij het begin en wel bij de definities van de deel I ineens van een menselijk perspectief uitgaan? Niet een antropomorf maar toch wel een soort van humanoïde kijk presenteren? Het klinkt ongelooflijk. Je schrijft op je weblog onder Reading the Ethics: “Spinoza often defines things in relation to the intellect.” Dat hij daarmee hints zou afgeven om niet te vergeten dat hij een praktisch-ethisch en geen theoretisch werk biedt, komt op mij niet geloofwaardig over. Er is niets praktischer dan een goede, reële theorie. Spinoza wil echt een adequaat zicht op de werkelijkheid geven en komt daarover met een ontologie, een fysica, een antropologie enzomeer.

Het ziet er naar uit dat Joachim Swinnens er de brui aan heeft gegeven. Hij was een weblog gestart waarin hij de Ethica van Spinoza wilde toelichten. Een maand lang is er op dat weblog niets meer gebeurd. Het ziet er naar uit dat het bij een beginnetje van een vaag plan bleef. Ja, wij doorgronden wat ons beweegt niet - kennen de oorzaken niet die ons drijven...

Hallo Stan,

Ik heb inderdaad al enige tijd niets meer aan mijn blog gedaan. Toch ben ik nog steeds van plan om er iets van te maken. De laatste weken zijn hectisch druk voor me geweest zowel op professioneel als op sociaal vlak waardoor er jammer genoeg geen tijd meer overschoot voor mijn blog.
Ik heb intussen terug tijd om de Ethica door te lezen. Ik ben ook beginnen te lezen in Spinoza and Politics van E.Balibar.
Ik heb intussen wel enkele ideeën opgedaan die ik aan het verwerken ben in een 'inleiding op deel 1' dat ik binnenkort hoop op mijn blog te kunnen zetten.
Mijn plan voor mijn blog is ook helemaal niet vaag, ik weet precies wat ik ervan wil maken, maar door de beperkte tijd dat ik eraan kan werken gaat het slechts traag vooruit.
Ik vind het daarom ook echt knap hoeveel tijd en energie jij in jou blog steekt!

Joachim

Dag Joachim,
Als gepensioneerde heb ik geen professioneel en nog slechts een beperkt sociaal vlak. Zeker sinds ik onlangs ook nog eens stopte als secretaris van de Wmo-raad Maastricht ben ik helemaal "beschikbaar voor Spinoza", zeg maar. Ik was eergisteren al eens op je site wezen kijken en had dus al gezien dat je de draad weer ging oppakken. Ik wens je succes ermee.

Dag Stan,

Ik heb het geluk gehad lang te mogen studeren. Ik heb een master in de wijsbegeerte en heb daarna nog een zogenaamde Master na Master in Conflict and Development (studie van de derde wereld) gehaald. Ik ben pas in september van vorig jaar afgestudeerd en zoek nog vast werk. Ik ben dan ook regelmatig veel tijd kwijt met solliciteren. Ik doe al enkele maanden interimwerk bij een verzekeringsfirma, maar het is elke dag een uur heen en een uur terug pendelen.
Ik probeer wel zo vaak ik kan met Spinoza bezig te zijn en vind hem eindeloos fascinerend. Jammer genoeg ben ik genoodzaakt mijn blog 'on the fly' bij te werken.
Ik ben ook al jarenlang in een serieuze relatie en mijn vriendin is ook een filosofe. Aangezien zij geen Spinoziste is, daagt ze me wel uit Spinozistische ideeën beter te onderbouwen.

Interessante tip: er staat een eerste engelse vertaling aan te komen van 'Hegel ou Spinoza' van Macherey (ik weet niet of je het al gezien had). Interessant voor mensen zoals ik wiens frans niet goed genoeg is om het in de originele taal te lezen.

Groeten,
Joachim

Inderdaad, interessant. ga ik een blogje over maken.

Inmiddels, een half jaar na de start van het 'initiatief', kunnen we constateren dat het bij een voornemen is gebleven. Er zat blijkbaar nog onvoldoende hartstocht achter de geuite kennisbehoefte om de Ethica beter te leren begrijpen door hem aan anderen uit te leggen. Het zij zo... En wat niet is kan nog worden.