Spinoza met Bach in verband gebracht

Nog niet zo lang geleden, 7 december 2013, had ik een blog: "Johann Sebastian Bach (1685 - 1750) in verband gebracht met Spinoza." Daar kan ik nu dit blog aan toevoegen.

Tot tweemaal toe las ik met vreugde het hoofdstuk dat Piet Steenbakkers inbracht in Otfried Höffe (Hrsg): Spinoza: Theologisch-politischer Traktat [Cf. blog]: "Das Wort Gottes und die wahre Religion: Das Facit von Spinozas Bibelkritik (Kapitel 11-12)." Heel helder schetst hij intentie, opzet en resultaat van deze hoofdstukken, waarbij hij relevante teksten uit andere hoofdstukken en de Ethica passend aanhaalt. Het zijn trouwens niet de moeilijkste en meeste vragen oproepende hoofdstukken, naar mijn indruk. In TTP11 schetst Spinoza de apostelen als leraren en laat hij zien hoe ze argumenteren en daarbij een beroep doen op de natuurlijke rede. In TTP12 behandelt Spinoza hoe en wanneer de bijbelboeken als het woord van God kunnen worden gezien: als en zolang mensen de ware religie eraan ontlenen. Wanneer ze dus het liefdesgebod (liefde tot God en de naasten) als hoogste gebod eraan ontlenen en - vooral - ernaar handelen.

Op het eind laat Steenbakkers in enige bewoordingen zien dat Spinoza en Bach het hoogste gebod, de liefde, aan dezelfde evangelieteksten ontlenen. Bachs Cantate BWV 77 draagt de titel, ontleend aan het Lucasevangelie, "Du sollt Gott, deinen Herren, lieben."

Vijf jaar geleden begon Steenbakkers zijn lezing op de Spinozadag in Paradiso, met het thema "Spinoza en de Liefde", met de muziek van diezelfde cantate, in de uitvoering van het Monteverdi Choir o.l.v. John Eliot Gardiner. Op internet vind je die niet, wel uitvoeringen van Helmuth Rilling [Cf. Youtube], Pieter Jan Leusink met Holland Boys Choir / Netherlands Bach Collegium [Cf. Youtube]; en de opname met het Knabenchor Hannover ingestudeerd door Heinz Hennig; het Collegium Vocale Gent o.l.v. Philippe Herreweghe en het Leonhardt-Consort o.l.v. Gustav Leonhardt. De laatste haal ik hier binnen. Het is de opname die van 4-7 mei 1977 in de Doopsgezinde Kerk te Haarlem gemaakt is. Solisten zijn de jongenssopraan Detlef Bratschke (van het Knabenchor Hannover), Paul Esswood (alt), Adalbert Kraus (tenor) en Max van Egmond (bas).

Ik maak het venstertje kleiner om niet afgeleid te worden door de ingebrachte afbeelding.