Spinoza in studie over 'lichaam & ziel-thematiek' genegeerd

Ik ga natuurlijk op dit weblog niet alle boeken signaleren, die geen enkele aandacht besteden aan de betekenis van Spinoza, hoewel dat bij het behandelde onderwerp wél relevant geweest zou zijn.

Vorige maand verscheen een boek, waarover ik hier mijn verbazing wel móet uitspreken dat er geen woord aan Spinoza wordt gewijd, al was het maar om toch ten minste uit te leggen, waaróm hij buiten de behandelde stof werd gehouden. Ik heb het dan over

Paul Bakker(Red.), Lichaam & ziel. Over de filosofische voorgeschiedenis van de psychologie, Boom, Meppel, nov. 2008, 200 blz. | €24.50 ISBN: 9789085066170.

Uitgeverij Boom meldt: "Over lichaam en ziel is eindeloos gefilosofeerd, van de oudheid tot in de nieuwste tijd. Deze bundel beschrijft de pogingen om de studie van deze themas een plaats te geven binnen de bestaande denkkaders.

Het denken over lichaam en ziel speelt al sinds de Griekse oudheid een belangrijke rol binnen de filosofie. Lichaam en ziel is een diepdoordachte studie van de positie die dit gevoelige onderwerp heeft ingenomen, van de oudheid tot aan de vroegmoderne tijd. Het boek is opgedeeld in vier periodes; van elke periode wordt een oorspronkelijke, representatieve tekst in vertaling opgenomen."

Prof. Paul Bakker is met name geïnteresseerd in thema’s uit de ‘philosophy of mind’: de verhouding tussen ziel en lichaam, theorieën over kennis en waarneming, wilsvrijheid.  Hij is leider van het Vidi project Form of the Body or Ghost in the Machine? The Study of Soul, Mind and Body (1250–1700). 

Geen woord dus over Spinoza. Zijn naam komt er niet in voor. De redactie stopt eenvoudigweg bij Descartes.
Ons belastinggeld kan via de ´Vernieuwingsimpuls Vidi´ van het NWO dus besteed worden aan studies waarin Nederlands grootste filosoof ooit, gewoon wordt genegeerd. En als het nu nog zo was dat Spinoza over dit onderwerp niets in te brengen had...

Zou Spinoza erbuiten zijn gehouden, omdat volgens hem er geen 'wisselwerking tussen het lichamelijke en het geestelijke' plaats heeft? Je zou dan toch juist verwachten dat zijn visie in het project werd betrokken? Zie hoe de toekenning is samengevat onder 'Toekenningen Vidi 2004' op de NWO-site:

De wetenschap van ziel en lichaam
Dr. P.J.J.M. (Paul) Bakker (m) 23-02-1966, KUN – Filosofie
Hoe vindt de wisselwerking tussen het lichamelijke en het geestelijke plaats? Dit onderzoeksproject bestudeert de discussie over deze vraag binnen de wetenschappelijke wereld in de periode 1250–1700. De onderzoekers vergelijken deze discussie met het debat over de aard en de werkwijze van de psychologie.

 

Reacties

Niet verrassend dat hij verbonden is aan de katholieke Radboud Universiteit. Zij moeten immers alles verantwoorden aan de paus. Zie;
http://www.ru.nl/over_de_universiteit/radboud_universiteit/een_bijzondere/

Te kwader trouw gaat mij te ver. Maar het is wel opvallend hoe weinig Spinoza in deze problematiek wordt genoemd. Kennistekort? Spinoza te moeilijk? Je zou het hem eigenlijk zelf moeten vragen.

Rene

Descartes, die het denken (van de ziel) als een aparte (geschapen) substantie zag die onafhankelijk van het lichaam eeuwig kan blijven bestaan, is na aanvankelijke verguizing, later graag omarmd door gelovigen die hem eeuwenlang (en aan de Radboud nog steeds) als een onsterfelijke visionair zagen, wiens (halve) rationalisme veel meer invloed had, vooral op die filosofen voor wie de filosofie nog altijd een beetje de dienstmaagd van de theologie bleef.
Dat Spinoza's eenheidsvisie op lichaam en denken het wint in de natuurwetenschappen, de evolutionaire biologie, psychologie en de laatste jaren in de neurowetenschappen, is er mede een verklaring voor dat de interesse in diens filosofie groeit.
Vandaar dat het des te sterker opvalt dat zo'n boekje als 'Lichaam & ziel' in deze tijd nog aan Spinoza meent te kunnen voorbijgaan. Descartes mag nog even hun ziel redden, maar zal hun op den duur toch niet baten.

Voor een ieder de beste wensen.

Maar is Spinoza zelf wel goed bekend bij de hedendaagse filosofen, ook die meer fysisch georienteerd zijn. John Searle, toch wel een grote naam, in de filosofie of the mind (geest?), zit ongeveer op deze lijn:

Uit een bespreking van zijn werk op het internet:
Searle himself may reject being characterized as a "inclusive externalism" since it may sound like the sort of "property dualism" that he rejects. But whether it is called "dualism" or not, this is pretty much what we get. What this square doesn't admit is the kind of theory we find in Spinoza, which certainly is a kind of "property dualism," but where neither internal (thought) nor external (extension) are ontologically ultimate. What Spinoza really has is a kind of undecidability. For him, neither internal nor external fundamentally characterize substance or existence. Neither is caused by or an epiphenomenon of the other. Merely given internal or external, there is thus not sufficient reason to prefer one over the other. What is ultimate in Spinoza is the substance, God, of which internal and external are among an infinite number of other attributes equally essential to God.

Als je God vervangt door Natuur, die ene ongedeelde substantie, kom je toch uit bij Searle. De vrije wil wordt ook ontkend. Terwijl Searle Spinoza toch wegzet als dualist. Waarom doet hij dat dan toch? Als de lezer geinteresseerd is heb ik hierover nog een 8-tal mp3 colleges. Het eerste college begint bij Descartes en het probleem van dualiteit. Misschien kun je die uploaden naar deze site. Ik heb ze ergens van een torrentsite gehaald. Spinoza wordt daar niet of nauwelijks in genoemd. Te moeilijk? Spinoza te onduidelijk? Stoort het woordje God de moderne mens teveel want trekt geheel andere associaties met zich mee (die door een aantal theologen-filosofen ook op een "moderne" De Dijn manier wordt bevestigd).

Of snap ik zelf Spinoza niet zo goed?


Gr,

Rene

Beste René,
Wat je 8 mp3-colleges betreft is het wellicht het eenvoudigst hier naar de site te verwijzen waar ieder ze dan zelf kan downloaden. Naar dit weblog uploaden gaat niet lukken. Als het colleges van John R. Searle betreft ben ik daar zeer in geïnteresseerd.

Het lijkt me riskant om de positie die een auteur inneemt af te leiden uit wat een recensent erover schrijft. Er is over de benadering van het bewustzijn en de geest van John Searle nog heel wat te zeggen, maar dat voert me hier te ver. Ik heb er behoefte aan om een passage uit het citaat van Kelley L. Ross, Ph.D. dat je aanhaalt te bespreken:

"...the kind of theory we find in Spinoza, which certainly is a kind of "property dualism," but where neither internal (thought) nor external (extension) are ontologically ultimate. What Spinoza really has is a kind of undecidability. For him, neither internal nor external FUNDAMENTALLY CHARACTERIZE SUBSTANCE OR EXISTENCE. Neither is caused by or an epiphenomenon of the other." [http://www.friesian.com/searle.htm - Hoofdletters van mij]

Ontologisch (geen term bij Spinoza) bestaan voor Spinoza alleen de substantie en de modi.
Ross hertaalt de twee ons bekende attributen in external (uitgebreidheid) en internal (denken). Het zijn niet de termen van Spinoza, maar dat hoeft geen probleem op te leveren.
Uit wat daarna komt (hetgeen ik in kapitaal weergaf) verandert hij Spinoza echter op een onacceptabele manier. Spinoza definieert 'zijn' attribuut nu juist als wat een verstand begrijpt als van de substantie (dat wat uit en op zichzelf bestaat) HET WEZEN UITMAKEND. Elke wezenseigenschap (zo vertaalde Sassen attribuut) drukt dus op zich het hele wezen (de essentie) en het bestaan van de substantie (ofwel God) uit. Beide zijn dus gelijkoorspronkelijk 'ontologically ultimate'.

Spinoza vormt het dualisme van Descartes (twee substanties: uitgebreidheid en denken) om tot het 'pseudodualisme' van twee (van oneindig vele) attributen die elk de essentie, het wezen of de 'wezenheid', van de ene substantie uitmaken, en deze dus elk op zich werkelijk 'fundamenteel karakteriseren' en tegelijk de existentie ervan, want het behoort tot de natuur van de substantie te bestaan. (st 7).

Vandaar ook dat Spinoza in het commentaar van de 2e stelling van het IIIe deel schrijft "dat de geest en het lichaam één en hetzelfde ding zijn, dat men nu eens onder het attribuut van het denken dan weer onder dat van uitgebreidheid opvat.

Als Ross dit laatste met zijn undecidability op het oog heeft, heb ik daar geen moeite mee. Wij kiezen of we het ene of het andere aspect in het oog nemen. Ik typeerde dit zojuist als 'pseudodualisme', want de ontologische eenheid van het ding (substantie of modus) staat centraal of is fundamenteel.

Je hebt gelijk over iets in de mond leggen, maar toch, in de mp-3's van John Searle -alleen te verkrijgen via torrents- rept hij met geen woord over Spinoza. Toch jammer omdat Spinoza een uiterst modern en wetenschappelijk begip levert. Searle noemt zich een harde determinist, zegt dat er geen vrije wil is, en noemt zichzelf een biologisch naturalist. Dat lijkt allemaal niet zo verschillend te zijn met Spinoza. Het zou meer voor de hand liggen om aan Spinoza juist heel veel aandacht te schenken.

http://thepiratebay.org/details.php?id=3273879

Lecture 1: Dualism— Descartes' Legacy

Lecture 2: Alternatives to Dualism—Materialism and Its Contents

Lecture 3: Strong Artificial Intelligence

Lecture 4: The Chinese- Room Argument and Its Critics

Lecture 5: Can a Machine Think?

Lecture 6: Is the Brain a Digital Computer?

Lecture 7: Some Solutions to Descartes' Problems

Lecture 8: The Structure of Consciousness

Lecture 9: How to Study Consciousness Scientifically

Lecture 10: How the Mind Works—An Introduction to Intentionality

Lecture 11: The Structure of Action and Perception

Lecture 12: The Construction of Social Reality

Groet,


Rene