Spinoza, de rabbi van Kotzk en rabbi Nathan Lopes Cardozo

Ooit las ik Martin Buber’s Chassidische vertellingen. Daarin kwamen ook verhalen voor van en over de rabbi van Kotzk (1787–1859). “Waar woont God?” Met deze vraag verraste de rabbi van Kotzk enkele geleerde mannen, die bij hem te gast waren. “Wat zegt ge nu? De wereld is immers vol van zijn heerlijkheid!” Maar hij beantwoordde zijn eigen vraag: “God woont waar men Hem binnenlaat.” rabbi David Cardozo

Gisteren beluisterde ik het openingscollege, getiteld “Spinoza, the Kotzker Rebbe, and I” waarmee rabbijn Dr. Nathan Lopes Cardozo op 26 oktober 2011 zijn David Cardozo Academy’s 5772/2012 Jerusalem Lecture Series “Judaism, Heresy and Secular Philosophy” opende.

De David Cardozo Academy houdt zich vooral bezig met programma’s die de huidige jongere generatie in Israel wil voeden met materiaal voor de vormgeving van hun joodse identiteit.

De van origine Nederlandse rabbijn Nathan Lopes Cardozo, die voortkomt uit dezelfde Amsterdamse joodse gemeenschap, waaruit Spinoza stamde, maar die overwegend in Haarlem opgroeide, treedt veel in de openbaarheid. Op Youtube zijn diverse filmpjes van hem te zien. Grappig is te horen hoe hij vloeiend Nederlands-Engels spreekt.

Hij is behoorlijk goed thuis in het Spinozisme en weet er goed over te vertellen, mede doordat hij thuis door zijn vader helemaal in Spinoza zou zijn ingewijd. In het begin lijkt hij heel positief over Spinoza die hij als slachtoffer van de maraans-Sefardisch-joodse gemeenschap ziet. Het bestuur van de joodse gemeenschap, de mahamad, vergelijkt hij met de Spaanse Inquisitie. Hij typeert Spinoza als “a secular Tzadik” [zaddik, rechtvaardige] en ook als ‘empty religious’.

Hij beweert vervolgens dat hij via Spinoza kwam tot bestudering van de Tora, de Talmoed etc. Via de areligieuze Spinoza zou hij tot het  joodse geloof zijn gekomen. En steeds meer begint hij dan zwaar af te geven op Spinoza. Spinoza zou met het destilleren van gehoorzaamheid uit de Bijbel er geheel naast zitten: “The Jewish God is a God of disobedience - Jewisness is a tradition of ungoing debate with God.”

Dan verwijt hij Spinoza wereldvreemdheid; hij zou niet met beide benen op de grond hebben gestaan. En hij maakt meer en meer een karikatuur van Spinoza. “The biggest problem was that Spinoza was not married.” Dat werkt hij uit op een manier waarmee hij de lachers op zijn hand krijgt. Ha, ha, … “He [Spinoza] makes God to a marano.”

En hij stelt zich voor hoe een ontmoeting tussen Spinoza en de rabbi van Kotzk verlopen zou zijn. En in het laatste deel neemt hij aan de hand van een voorbeeld uit zijn jeugd, waarmee hij als het ware zijn eigen chassidische vertelling vertelt over een bezoeker van de synagoge in Haarlem, die telkens bij aanvang hardop riep: “wat doen jullie hier, jullie bidden is vergeefs, want God bestaat niet.” En die dan z’n gebedsriemen en –doek omdeed en de gebeden mee zegde. En toen hij als jongen de stoute schoenen aantrok en die bezoeker vroeg, waarom hij dat telkens zei en dan toch meebad, zei die man, dat ook al bestond God niet, het toch o zo belangrijk was aan die oude ceremoniële tradities vast te houden.

En dat was wat Nathan Lopes Cardozo Spinoza kwalijk nam: dat hij ondanks zijn eigen Godsopvattingen, niet was blijven behoren tot de joodse gemeenschap, maar daar afscheid van had genomen.

Ik moet eerlijk toegeven dat ik wat confuus werd van deze toespraak die in het kleed van het nuchtere schaap begon, maar zich in wolfskleed ontpopte. Enfin, hij bracht mij enige interesse bij in de joodse filosoof en hervormingsrabbijn Emil Ludwig Fackenheim, over wie ik waarschijnlijk wel een keer een blog ga schrijven.

Hier de link naar de plek waar die toespraak beluisterd kan worden. 

cf www.cardozoschool.org

De vertellingen van Rabbi Nachman

Spinoza: 'een catastrofe voor het jodendom’ 

Laat nu net vandaag Gert J. Peelen in de Volkskrant een recensie hebben van de heruitgave van Martin Buber's De vertellingen van Rabbi Nachman [Bijleveld, Uitgeverij, 2010]

Hij schrijft: “Nachman wilde met deze sprookjes 'de naakte abstractie van zijn leringen kleden'. De rabbi zag met lede ogen aan hoe het intuïtieve besef van de 'oereenheid' van de wereld en het geloof in Gods directe aanwezigheid daarin, teloorging. Als hoofdschuldige voor dat laatste wijst Buber overigens de Hollandse wijsgeer Spinoza aan: hij was 'een catastrofe voor het jodendom'.

 

Reacties

Ik vind het jammer dat rabbijn Lopes Cardozo, een intelligente, modern-orthodoxe rabbijn, niet eens wordt uitgenodigd door de Spinozakring in Nederland als spreker op de jaarlijkse Spinozadag. Dat zou een interessanter discussie opleveren dan nu gebeurde, met de woordengoochelaar Arnon Grunberg als een van de gasten. Lopes Cardozo is van mening dat Spinoza, komend uit kringen van converso's (marranen, als je dat scheldwoord wilt gebruiken), te zeer een christelijke opvatting van godsdienst en G-d had; dat hij alleen de p'shat tekst (de letterlijke tekst) van de Hebreeuwse bijbel kende, (niet de drie andere niveau's) en niet bekend was met de mondelinge traditie, die alweer sind eeuwen opgeschreven was in de Jeruzalemse en Babylonische Talmoed en heel veel andere geschriften. Cardozo, die een bewonderaar van Spinoza is, noemt hem tegelijkertijd een 'am ha'aretz', een onwetende (a peasant, really) wat betreft de Joodse godsdienst.

Lezing niet gegeven door David maar door Nathan Lopes Cardozo

Klopt,
Dank voor de opmerking, Harry Premselaar. Ik ben er in getuind en ga het blog corrigeren.
Rabbi Dr. Nathan Lopes Cardozo is de oprichter en dean van de David Cardozo Academy. Op de website is nergens informatie te vinden over de naamgever van de Academie, David Cardozo. Kennelijk veronderstelt Nathan Lopes Cardozo dat iedereen wel weet wie dé David Cardozo was.

In maart 2012 vierde AMOS, de Amsterdamse Modern Orthodoxe sjoel, z’n eerste verjaardag. Daarbij lieten ze rabbijn dr. Nathan Lopes Cardozo de sjioer [les] geven, die hij de titel meegaf: Spinoza, AMOS en de toekomst van het jodendom. Met een verwijzing naar Godfried Bomans heeft hij het over “het verwambuizen van het jodendom”. Bij Maimonides die de Halacha dogmatiseerde begon “het wambuizenjodendom”. En Maimonides heeft Spinoza geproduceerd. Spinoza verzette zich tegen de dogmatiserende rabbijnen en tegen Maimonides.
Ik maak hier geen apart blog over maar verwijs naar

http://www.youtube.com/watch?v=b9OA9WOe3os