Spinoza, de jaren dertig en de radio...

In de aanloop naar het aanstaande proces tegen Geert Wilders heeft de Volkskrant vandaag een artikel van redacteur Peter Giesen, getiteld: Zo vrij is het woord in Nederland niet.

Onder de voorbeelden van intolerantie en censuur ook deze zin:

"In jaren dertig mocht het werk van Spinoza niet worden voorgelezen voor de radio, teneinde de religieuze gevoeligheden van de luisteraars te ontzien."

Als iemand daar meer over weet, hoor ik dat graag.

Er staat ook te lezen

"De anarchistische Vrijdenkers Radio Omroep werd in 1937 helemaal verboden, omdat zij zich tegen elke vorm van godsdienst keerde."

Bij devrijegedachte.nl is te lezen dat de VRO op 30 december 1936 werd verboden wegens ‘belediging van een bevriend staatshoofd’.

Radio/maken stond nog in de kinderschoenen. In de 2e helft van de 20-iger jaren ontstonden de omroepen (NCRV 1924, KRO en VARA 1925, AVRO 1927. Zendtijd had de Vrijdenkers Radio Omroep in 1929 gekregen. Zie dossier De Dageraad bij de Koninklijke Bibliotheek.

Ik stuit op deze tekst uit 1999 Over ´publieksfilosoof´ Leo Polak

"Ook als boegbeeld van het atheïsme in Nederland bleef Polak trouw aan zijn afkomst. Tijdens de herdenking van Spinoza in 1932 eindigde de vrije denker Polak met het uitspreken van de zegen over zijn voorloper. Zijn laatste bij leven gepubliceerde werk was een hoofdstuk over 'De betekenis der Joden voor de wijsbegeerte' in het op de valreep verschenen standaardwerk: 'De Geschiedenis der Joden in Nederland' (1940). De meeste aandacht in zijn levendige bijdrage ging uit naar Spinoza en die andere joodse ketter, Uriël da Costa. Met groot inlevingsvermogen schilderde Leo Polak hun leven en hun denken. Dat hij daartoe in staat was kwam voort uit een dubbele verwantschap. Beide denkers waren net als Polak van joodse afkomst, en hadden de synagoge de rug toegekeerd. Alle drie waren op zoek naar een in de mens zelf gefundeerde zedenleer. Natuurlijk is er verschil. Spinoza en Da Costa leden vooral onder de ban van hun eigen geloofsgenoten en de druk van calvinistische scherpslijpers in de Republiek der Vereenigde Nederlanden. Het werk van beide denkers is dan ook pas postuum in druk verspreid.
Leo Polak daarentegen kon tot 1940 in woord en geschrift zijn opvattingen vrij uiten in het Koninkrijk der Nederlanden. En wij kunnen in 1999 vrijelijk over hem spreken. Ook al zal die dood tussen hem en ons in blijven staan." Van hier

 

Reacties

Dank voor de tip van het uitstekende Volkskrantartikel.

Hieronder wat hertaalde citaten van Spinoza uit TPT en TP die betrekking hebben op rechtzaken als die tegen Wilders, waarin de vrijheid van denken en spreken centraal staan.

Spinoza;
"Niet alleen het verstand, maar ook de dagelijkse ervaring leert ons dat wetten die bevelen wat iedereen moet geloven en die verbieden iets tegen een of andere mening in te brengen, vaak zijn ingesteld om tegemoet te komen aan, of liever te zwichten voor de woede van de mensen, die vrije geesten niet kunnen verdragen en die met hun grimmige macht de vroomheid van het oproerige volk makkelijk in razernij veranderen en ze opstoken tegen wie ze maar willen.

Het is nu eenmaal uitgesloten dat alle mensen volgens één voorschrift zouden spreken. Integendeel, hoe meer men probeert hun de vrijheid van meningsuiting te ontnemen, hoe hardnekkiger zij zich daaraan zullen vastklampen.

Wie alles in wetten wil vastleggen, werkt eerder misstanden in de hand dan dat hij ze voorkomt.

Wat men niet kan verhinderen moet men toelaten, ook al is daar dikwijls een bepaald nadeel het gevolg van. … de misstanden die hierdoor ontstaan, kunnen alle door het gezag van de magistraten worden voorkomen, … Om nog maar te zwijgen van de onontbeerlijkheid van deze vrijheid voor wetenschappelijke en technische vooruitgang.

Wetenschap en kunst kunnen alleen in vrijheid en zonder vooroordelen beoefend worden.

Een regering die de burgers het onvervreemdbare recht afneemt om hun eigen mening te vormen, onderdrukt hen op een bijzonder gewelddadige manier.

Er zijn veel voorbeelden van wetten die voorschrijven wat individuen moeten denken.

Er zijn omgekeerd veel voorbeelden van wetten die mensen verbieden om bepaalde meningen te bekritiseren.

Die wetten zijn vaak uitgevaardigd om tegemoet te komen aan, of liever te wijken, voor de woede van mensen die geen vrijdenkers kunnen verdragen.

In een vrije staat is het iedereen toegestaan om te denken wat hij wil en te zeggen wat hij denkt. (naar Tacitus)

Ik geef toe dat uit een grote vrijheid soms wat nadelen ontstaan. Maar is er ooit iets geweest dat zo intelligent is gemaakt dat het geen nadelen had? Als je alles met wetten wilt vastleggen of verbieden, dan zul zeker meer overtreding en oproepen dan corrigeren. Wat niet verboden kan worden moet worden toegestaan, ook al heeft dat soms kwalijke gevolgen. Hoeveel ellende ontstaat er immers niet door rijkdom, jaloezie, hebzucht, dronkenschap en dergelijke? Maar die dingen worden, hoewel het zwakheden zijn, toch toegestaan omdat zij niet door overheidswetten kunnen worden verhinderd.

Zie ook over de zaak Wilders het lange interessante artikel; http://www.depers.nl/buitenland/400526/Beuken-op-Geert-Wilders.html

Citaat: "De anarchistische Vrijdenkers Radio Omroep werd in 1937 helemaal verboden, omdat zij zich tegen elke vorm van godsdienst keerde."

Bij devrijegedachte.nl is te lezen dat de VRO op 30 december 1936 werd verboden wegens ‘belediging van een bevriend staatshoofd’.
einde citaat

1. De VRO was geen anarchistische radio-omroep, maar een omroep van vrijdenkers, georganiseerd in "De Dageraad". Wel waren sommige vrijdenkers sociaalanarchist of individueelanarchist, maar anderen waren liberaal of sociaaldemocraat of politiek niet actief.

2. De datum 30 december 1936 is correct en ook de aanleiding klopt: de voorzitter van "De Dageraad", Jan Hoving, zou volgens de NSB Hitler beledigd hebben en de NSB wist de christelijke minister van justitie zover te krijgen de VRO te verbieden. Deze schanddaad werd pas in 1967 (!) ongedaan gemaakt...