Sabine Funke over Ibn Tufayl's Hayy Ibn Yaqzan [2]

Een vervolg is nodig op mijn blog van gisteren, waarin ik wees op "een aardig hoofdstuk over Ibn Tufayl's Hayy Ibn Yaqzan" van de hand van Sabine Funke: "Philosophus autodidactus oder Der Reiz des Selberdenkens" [cf. dat blog)

Een tweede blog is nodig om een klein kwestietje op te helderen, dat zij onderbracht in een noot. Ik geef hier die hele noot 8 en geef de 'kwestie' vet aan:

8 Schaerer vermutet als Übersetzer Johan Bouwmeester (1630-1680). In Amsterdam erschien 1672 die niederländische Fassung. Adriaan Reland (1676-1718) ergänzt seine Neubearbeitung von 1701 mit „S.D.B." als ehemaligem Übersetzer. Vgl. dazu Schaerer 2009, LXXIX. Manfred Walther hält fest, die Vereinigung Nil volentibus arduum habe Bouwmeester mit einer Übersetzung beauftragt und 1672 sei eine holländische Übersetzung mit den Initialen „S.D.B." erschienen. Vgl. hierzu Walther 1986, XXVIII. Die Diskrepanz der Aussagen, ob 1672 oder 1701 die Erstnennung der Initialen „S.D.B" erschien, war nicht zu klären.

Die kwestie is echer heel eenvoudig op te klaren: Manfred Walther zat er naast. Hij schreef op de aangeduide bladzijde XXVIII van de "Einleitung" op de Briefwechsel, Sämtliche Werke,Volume 6 [Meiner Verlag, 1986]:

"Bouwmeesters Neigung gehörte nicht nur und vielleicht auch nicht in erster Linie der wissenschaftlichen Erkenntnis; schon früh trat ein unsteter Zug an ihm hervor, der sich zunächst als Abenteuerlust, in späteren Jahren als Hang zur Trägheit und Bequemlichkeit äuβerte, weswegen Spinoza ihn auch einmal ermahnte (Brief 28; der Brief, den Gebhardt 1914 noch als „an einen Ungenannten" gerichtet aufführte — Gebhardt, 1914 —, wird seit den Studien Meijers, 1903, allgemein als an Bouwmeester gerichtet angesehen). Von der Gesellschaft Nil volentibus arduum erhielt Bouwmeester den Auftrag, Ibn Tufails „Traktat von Hayy Ibn Yaqzan" zu übersetzen; 1672 erschien auch eine holländische Übersetzung, mit den Übersetzer-Initialen S. D. B., den Spinoza-lnitialen, von rechts nach links gelesen!"

VoorkantEn die mededeling in de laatste zin klopte eenvoudig niet.  Wel verscheen in 1672 eine holländische Übersetzung, maar niet met S. D. B. Dat had zij kunnen constateren als ze mijn blogs uit 2009 had geraadpleegd, met name die van 17 juni 2009. Maar dat had ze ook zelf kunnen vaststellen als ze die uitgave uit 1672 die al in 2009 door Google gedigitaliseerd was en op internet aangeboden, had bekeken. Daar is op de titelpagina niets van deze initialen te zien. Die zijn pas te vinden op de in 1701 in Rotterdam, bij Pieter van der Veer verschenen titel: De natuurlyke wysgeer, of Het leven van Hai ebn Jokdan, in het Arabisch beschreven door Abu Jaaphar ebn Tophail; Voordezen uit de Latynsche overzetting van Eduard Pocok, A.M. in het Nederduitsch vertaald door S.D.B.. En nu op nieuws met de Arabische Grondtext vergeleken, en met Aanmerkingen over eenige duistere Plaatzen en Spreekwyzen verrykt. [formaat 8o met titelplaat en 4 (andere) platen. XII en 254 blz.] 

  

Nadat dit is opgehelderd, dient nog iets uit de wereld geholpen te worden.

Kennelijk is dat vorige blog aanleiding geworden voor Wim Klever om zijn theorie over "Hoe men wijs wordt" weer eens onder de aandacht te brengen. Hij zond me daarvan onderstaande scan. Ik ga daar inhoudelijk niet op in - wijs er alleen op dat hij op zijn beurt weer een nieuwe mythe de virtuele wereld inbrengt (nadat hij vroeger al eens als foute titel De natuurlijke Wijsgeer had verspreid) zegt hij nu dat Bouwmeesters vertaling als The autodidact philosopher [Philosophus Autodidactus] zou zijn verschenen. Die omschrijving komt niet voor op de 1672-titelpagina.

En om nu te zeggen dat het werkje van Ibn Tufayl beïnvloed is door Averroes gaat mij ook wat ver. Ibn Rushd (Averroes] die ca 15 jaar jonger was, werd door Ibn Tufayl bij de Kalif van de Almohaden aanbevolen voor een project om Aristoteles leer uit te leggen en verbreiden.

 

Reacties

Ik wil mij hier graag voor Stan's lezers verontschuldigen voor enkele storende typefouten in mijn FB-pagina, die ik wegens de omvang van mijn tekstje + filmpje niet meer recht kon breien. Ook overigens moest ik me al te compct uitdrukken, waardoor een misverstand is ontstaan dat door de Argusogen van Stan werd opgemerkt. Hoofdzaak bij mij echter is de oude en afgezaagde S.D.B.- kwestie, maar de filosofische porté van Tufayl's novelle die scherp preludeert op Spinoza's 'bekering' tot Bouwmeester's standpunt over 's mensen opstijging tot de top der wijsheid. Mij verbaast het dat grote Spinoza-vrienden als Stan daar zo gemakkelijk aan voorbijgaan, om maar te zwijgen over afstandelijke academici.

Helaas vergat ik in de voorlaatste zin (die begint met 'hoofdzaak') een ontkenning in te voegen. Excuses. Dank overigens aan Stan voor de opname (met tegenzin overigens) van mijn Tufayl-appreciatie in zijn blog, voor hem toch een 'vijandige' bijdrage.

de "S.D.B.- kwestie" mag dan "oud en afgezaagd" zijn, als een auteur in 2011 nog schrijft dat die "nicht zu klären war", mag ik daar enig licht op laten schijnen.

Overigens zie ik volstrekt niets in die redenering in "Hoe men wijs wordt" en dus niets in "Spinoza's 'bekering' tot Bouwmeester's standpunt over 's mensen opstijging tot de top der wijsheid." Over of Spinoza iets heeft gezien in Tufayl's novelle en daar kennis van had, bestaat geen enkele evidentie. Dus is er geen enkele aanleiding om Spinoza met Ibn Tufayls novelle in verband te brengen. Met de Ethica heeft Hayy Ibn Yaqzan niets van doen.

Je gaat voorbij, Stan, aan de argumentatie van Ethica 5 m.b.t. ontstaan van intuitie, waarin Bouwmeester's 'casualty' een kardinale rol speelt. Denk maar eens aan propositie 8 e.v. Mar ik ga dat niet opnieuw aan je opdringen. Het staat allemaal haarfijn en superlogisch beschreven in mijn hoogst originele artikel ("Hoe...") waar geen enkele vooringenomen kop kennis van wil nemen.