Rudolf Steiner (1861-1925) en... Spinoza?

Bram Teerds, die onlangs op het Ministerie van Justitie bij gelegenheid van zijn afscheid een mini-symposium over Spinoza organiseerde, schreef samen met Alexander Patijn een artikel waarin zij Benedictus de Spinoza en Rudolf Steiner met elkaar vergeleken. Titel: GELIJKGESTEMDEN OF TEGENPOLEN? Een vergelijkende studie over kenleer en metafysica bij Baruch de Spinoza en Rudolf Steiner

De redactie van het tijdschrift Civis Mundi had het voor publicatie aanvaard, maar dat blad ging najaar 2009 ter ziele, zodat het er niet meer van kwam. Graag doe ik hen het genoegen er op mijn Spinoza-website een e-publicatie van te maken. Dat is vandaag gebeurd met deze url

Voor mij is het geen enkel probleem om dit te doen, ook al heb ik zelf helemaal niets met Rudolf Steiner. Voor mij behoort de laatste compleet tot de afdeling “zweef en obscurantisme”. Ook uit dit artikel blijkt Steiner gericht op 'het transcendente', op ‘hogere werelden’ en bestaan voor hem 'bovenzintuigelijke ervaringen'. Ikzelf zou nooit op een dergelijke poging tot vergelijking komen – maar ik weet dan ook niets van Steiner en heb geen enkele behoefte om mij in zijn antroposofie te verdiepen. Anderen staat het uiteraard vrij om zo’n vergelijkingspoging te wagen.

Nadeel vind ik dan wel dat Spinoza in het artikel teveel als rationalist wordt neergezet. Een zin als “[d]aarmee vervalt de goddelijke openbaring als kenbron. Zij is niet meer de ultieme autoriteit die beslist over waarheid en onwaarheid,”(p. 4)  past niet echt bij Spinoza voor wie goddelijke openbaring in de overgeleverde zin helemaal niet bestaat, resp. louter een metafoor wordt.
De scheppende en apart van die schepping bestaande God van Steiner en die van Spinoza hebben totaal niets met elkaar.
De bespreking in het artikel van Spinoza’s visie op 'goed en kwaad' (op blz 8) vind ik niet treffend; daar mis ik trouwens het conatus-begrip. Maar komaan, ik zie het niet als mijn taak dit artikel te bekritiseren, ik hoefde het alleen maar te publiceren.

 

                                                  * * *  

Het zoeken naar een verband tussen Steiner en Spinoza is kennelijk niet veel gedaan. Wie Google vraagt om hits over Spinoza en Rudolf Steiner, krijgt weinig. Wel komt men op een blog dat  At van Rijsdam, mede namens Alexander Patijn, Bram Teerds, en Henk Kasbergen, op internet zette en dat (van 4 april 2006) een eerste versie van het artikel blijkt. Daar al blijkt dat het “[d]e bedoeling is dat dit stuk in enigerlei vorm wordt gepubliceerd. In de huidige vorm is dit stuk een wereldprimeur!”

En er is een folder van een “zomer-universiteit antroposofie” met als thema 4. Spinoza en Steiner - door Wilbert Lambrechts: Goethe zag Spinoza als een inspiratiebron. De waardering van Steiner voor Goethe is bekend. We onderzoeken of Steiner en Spinoza verzoenbaar zijn." [Een jaartal is in de folder niet te ontdekken, maar uit de url blijkt dat het de voorbije zomer aan de orde was.]

Niets op www.rudolfsteinerweb.com/ 

Dat was het wel zo ongeveer (de rest betreft George Steiner]