Recent artikel over 'bewustzijn' bij Spinoza

Graag wijs ik op het volgende interessante artikel van

Oberto Marrama, "Consciousness, ideas of ideas and animation in Spinoza’s Ethics" in (forthcoming) British Journal for the History of Philosophy, Vol. 25, 2017, # 3, p. 506-525 - published online: 25 May 2017
Thema: "Mental Powers in Early Modern Philosophy." Guest Editors: Federico Boccaccini and Anna Marmodoro. 

In the following article, I aim to elucidate the meaning and scope of Spinoza’s vocabulary related to ‘consciousness’. I argue that Spinoza, at least in his Ethics, uses this notion consistently, although rarely. He introduces it to account for the knowledge we may have of the mind considered alone, as conceptually distinct from the body. This serves two purposes in Spinoza’s Ethics: to explain our illusion of a free will, on the one hand, and to refer to the knowledge we have of our mind as something eternal, on the other. I contend, therefore, that we should not confuse Spinoza’s technical use of the notion of ‘consciousness’ with the ‘degrees of animation’ that he also evokes in the Ethics. Consciousness, for Spinoza, is neither a faculty, nor a property specific to certain minds or ideas. Furthermore, consciousness does not come in degrees. Indeed, Spinoza’s account of consciousness is not intended to differentiate kinds of minds in terms of awareness of their respective ideas.

Het laat zich bij Tandofline lezen. Ook is het PDF (alleen momenteel?) gratis te downloaden  - zie ook hier.

Uit de Inleiding van Federico Boccaccini & Anna Marmodoro:

"In Oberto Marrama’s paper, Spinoza’s theory of consciousness, a topic which has recently gathered a great deal of attention, is examined in detail. Historically, it has been a long-standing question whether Spinoza’s metaphysics even allows for a coherent theory of individual consciousness, given its commitment to ‘substance monism’ and ‘thought-extension parallelism’, which seems to entail that every extended finite being is also a thinking being. Although most commentators have attempted to furnish the Spinozistic ontology with distinct instances of consciousness by taking inspiration from some passages in the Ethics which appear to link differing degrees of consciousness with the differing degrees in the activity of one’s body, Marrama argues that the distinction of an active mind from a passive one is not related to the presence or absence of consciousness. Furthermore, on Marrama’s interpretation of Spinoza, the presence or absence of consciousness is not even a valid criterion with which to distinguish human from nonhuman minds. Marrama argues that taking Spinoza’s metaphysics seriously, according to which every individual mind truly is an idea in the mind of God, entails that all finite beings must be conceived as being endowed with the power of consciousness."


Het is een gedegen artikel dat zich positioneert tussen recente artikelen en hoofdstukken die zich bezighouden met de vraag inhoeverre er in Spinoza een theorie over bewustzijn aan te treffen is, hoewel in de Ethica  slechts tamelijk sporadisch termen die te vertalen zijn als 'bewustijn' of 'bewust zijn' voorkomen. Hij maakt korte metten met pogingen die uit Spinoza's "ideeën van ideeën" zijn bewustzijnstheorie reconstueren (zoals Curley deed), idem met pogingen (zoals van Nadler) om een relatie te leggen tussen complexiteit van lichamen en graden van bewustzijn, of om zoals Sangiacomo doet een relatie te leggen tussen adequate ideeën en bewustzijn. Schrijver laat zien dat Spinoza de term bewustzijn consequent binnen de filosofie zoals hij in zijn Ethica schetst hanteert en dat Spinoza niet geïnteresseerd is in een onderscheid tussen ideeën die wij ons bewust resp. onbewust zijn, of in de vraag of zijn zgn. 'panpsychisme' ofwel het geanimeerd zijn van alle singuliere dingen, een onderscheid tussen een wel of niet (of meer of minder) bewustzijn hebben van die dingen aan de orde is.


Oberto Marrama kwamen we eerder in deze blogs tegen:

5 okt. 2015: Nog eens het sterrenbeeld hond en de blaffende hond, Alexandre Koyré: The dog that is a heavenly constellation and the dog that is a barking animal (1950): Introduction and Translation Oberto Marrama, Université du Québec à Trois-Rivières

17-02-2016: Spinoza Vereniging in Canada opgericht

Momenteel is hij verbonden aan de afdeling Filosofie aan Rijksuniversiteit Groningen en is méér over Oberto Marrama te vinden bij, waar ook een exemplaar staat  van zijn

Spinoza on Fictitious Ideas and Possible Entities, in: THE EUROPEAN LEGACY, 2016VOL. XX, NO. X, 1󲀓14

vlnr: Oberto Marrama, Andrea Sangiacomo en Matt Kisner, tijdens het bezoek, samen met andere deelnemers aan de Groningse Summerschool Collogium Spinozanum, aan het Spinozamuseum in Rijnsburg op 9 juli 2015 [cf. Université du Québec; cf ook dit blog van 21-07-2015]

Op 17 juni 2016 organiseerde hij met Torin  Doppelt deze conferentie:  


Als vanouds. Je attendeert op belangrijke Spinoza-literatuur en maakt deze, waar mogelijk, voor ons toegankelijk. Lijkt me een belangwekkend artikel. Komt voor mij als uit de hemel gevallen, omdat ik bezig ben met een artikel over Spinoza's theorie van het bewustzijn. Ik zal het zeker verwerken. Wat jammer dat er nooit uit academische kringen op je blog wordt gereageerd.

Het artikel is belangwekkend omdat het een nieuw gezichtspunt inbrengt in de discussie.

Stan en Henk,

Dit artikel geeft me aanleiding twee vragen te stellen.

“Schrijver laat zien dat Spinoza de term bewustzijn (…) en dat Spinoza niet geïnteresseerd is in een onderscheid tussen ideeën die wij ons bewust resp. onbewust zijn,”
Maar wij, hedendaagse lezers, zijn ons toch wel bewust van het onbewuste in ons handelen en denken, toch? Misschien had Spinoza geen kennis van het onbewuste, of ziet hij het alleen in het eerste weten. Spinoza ziet het adequate weten als een aansluiting met de Substantie via een axiomatisch denken zonder subject, ja? Stelt hij vandaar geen belang aan het onbewuste?

“(schrijver) maakt korte metten met pogingen die uit Spinoza's "ideeën van ideeën" zijn bewustzijnstheorie reconstueren.”
Weten jullie nog de verhitte discussies tussen jullie beiden en mij rond de ‘idee van de idee’ die ik begreep als een soort van dialectiek, als een met de ratio overdenken van het denken in Spinoza’s tweede weten.
Die ‘idee van de idee’ zagen jullie alleen als ‘weten dat je weet’.
Ik zag het, samen met Adrie Hoogendoorn – of zo begreep ik het toch uit zijn boek– als een dialectisch denken als tweede weten.
Henk, jij zou er ooit nog eens op ingaan schreef je me toen.

Mijn vraag nu, heeft het tweede denken van Spinoza geen dialectiek in zich dat we kunnen aanduiden met ‘de idee van de idee’? Of is het axiomatisch vooral denken?

Misschien om publicatie t.z.t. in de gaten te houden:

Op de Bucharest Graduate Conference in Early Modern Philosophy, die van 31 maart – 1 april 2017 werd gehouden, sprak
Assaf Rotbard (Ben Gurion University) over 'The double-tier structure of consciousness in Spinoza’s Ethics"

This information is priceless. When can I find out more?

Howdy I am so happy I found your webpage, I really found you by accident, while I was searching on Aol for something else, Anyways I am
here now and would just like to say thanks for a incredible post and a all round thrilling blog (I also love the theme/design),
I don't have time to look over it all at the minute but I have saved it and also added
in your RSS feeds, so when I have time I will be back to read much more,
Please do keep up the awesome job.

It's really a nice and helpful piece of information. I'm satisfied that you simply shared this helpful info with us.
Please stay us informed like this. Thanks for sharing.


Naam   E-mail Mijn url
Voer onderstaande code hiernaast in:
Onthoud mijn gegevens!