Piet Mondriaan en De Stijl – zonder Spinoza

Gisteren een bezoekje gebracht aan Den Haag, naar de jonge permanente opstelling in het Gemeentemuseum Den Haag van “Piet Mondriaan en De Stijl,” die een heel speciaal ingerichte eigen ruimte à la De Stijl kreeg. Werkelijk heel fraai opgezet. Eindelijk is in Nederland De Stijl niet meer afhankelijk van louter tijdelijke tentoonstellingen. Een goede greep van het Haagse Gemeentemuseum. Kunstenaar Krijn de Koning en architect Anne Holtrop tekenden voor de vormgeving van de tentoonstelling. “In dit project werkten kunstenaar en architect, geheel in de traditie van De Stijl, intensief samen aan een Totaalkunstwerk. Dit werk […] functioneert niet enkel als decor, het is een kunstwerk an sich met als titel 63 spaces for a work. De Koning en Holtrop ontwierpen zalen voor de verschillende collectie onderdelen van Mondriaan & De Stijl, maar daarbij is het ontwerp ook autonoom; ‘een gebouw in een gebouw’. In het hart van de tentoonstelling zal de vormgeving uitmonden in een geometrische installatie waarbij de ruimte steeds kleiner wordt; en overgaat van een ruimte van de menselijke maat naar de ruimte van het kunstwerk zelf. Het werk van Krijn de Koning vertoont verwantschap met De Stijl, zijn werk heeft een architectonisch karakter en laat zien hoe actueel de vormprincipes van De Stijl nog steeds zijn. In de architectuur van Anne Holtrop vormt de beeldende kunst een belangrijke inspiratiebron.” [Gemeentemuseum Den Haag]
Het klinkt allemaal wat naar gezwollen kunstmarketing, maar de ruimtelijke vormgeving en de opstellingen bieden inderdaad een fraaie eigen belevenis. Meer dan bij andere tentoonstellingen zag je de vele bemoeienissen van De Stijl-kunstenaars met architectuur en huisvesting.

Maar wat ik gevreesd had: inderdaad geen woord over de inspiratie die De Stijl, en zeker sommige deelnemers aan de kunstbeweging, vonden bij Spinoza. Misschien alsof men het publiek het niet te moeilijk wil maken? Ik vrees dat de kunstenaars en kunsthistorici die verantwoordelijk zijn voor de inrichting van de zalen er zelf niets van af weten. In de vele toelichtingen op tv-schermen niets erover. Het enige dat de publicatie Het verhaal van De Stijl: Mondriaan tot Van Doesburg, met bijdragen van Hans Janssen en Michael White, erover heeft, is dat Van Tongerloo, nadat hij in de Eerste Wereldoorlog uit België gebombardeerd werd, “filosofen waaronder Spinoza” ging lezen. En dat was het dan. Ik beschouw dat als een ernstige missen – een blunder.

 

[Type voor diverse blogs over De Stijl die term in het zoekvenster in]