Overwegingen bij het overlijden van Frans Brüggen (1934 - 2014)

Terwijl ik zondagmiddag kijk en luister naar een herhaling op de NTR van een concert door het Orkest van de Achttiende Eeuw o.l.v. Frans Brüggen ter nagedachtenis aan zijn overlijden op 79 jarige leeftijd afgelopen woensdag 13 augustus, denk ik uiterard terug aan wat deze grote uitvoerend musicus voor mij betekend heeft. Hij was een van mijn grootste voorgangers in de oude muziek. 

Ook al probeer je, aangespoord door Spinoza, wijs te leven, je blijft wel leven, dus je herinneringen niet weg te moffelen.
Dat wil niet zeggen dat je per se droevig moet worden bij het terugdenken aan al wat mooi was, maar nu voorbij is - nu ook Frans Brüggen weer: je kunt aan al dat voorbije mooie ook in blijdschap terugdenken.


                                  Frans Brüggen in 2006 [Foto EPA]

Spinoza was wel zo wijs wel met een stelling 4/50 en corollarium te komen dat iemand die geleid door de rede leeft zoveel mogelijk zorgt dat hij niet door medelijden wordt geraakt, maar niet met een algemene stelling "dat hij volstrekt niet door droefheid wordt geraakt" (hoewel we droefheid uiteraard het beste zoveel mogelijk trachten te vermijden) - dat zou namelijk toch niemand helemaal lukken.

En zijn stelling 4/67 dat de wijze mens aan niets minder denkt dan aan de dood ("Zijn wijsheid is geen beschouwing van de dood, maar van het leven") gaat over de onvruchtbaarheid van angst voor de dood, maar ook hier had hij kunnen toevoegen (zoals hij bij de stelling over medelijden deed): wie noch door de rede, noch uit droefheid, bij de dood van iemand aan de menselijke sterfelijkheid denkt, is geen mens.


          J.S. Bach, Cellosuite nr 1 part 4 5 6 7 (arr. Frans Brüggen)

Terugdenkend aan Frans Brüggen realiseer ik mij dat ik niet het feitelijke begin van de oude muziek beweging, maar wel vanaf de aanvang de enorme opbloei ervan als grote fan heb meegemaakt. Vanaf het eerste begin heb ik de Oude Muziek Festivals in Utrecht grotendeels bijgewoond; van Brüggens virtuoze blokfluitspel, als solist en als lid van ensembles, heb ik buitengewoon genoten - mooi dat hij als jong blokfluitspeler te zien was in een documentaire die daarna uitgezonden werd; de oprichting in 1981 van het Orkest van de Achttiende Eeuw heb ik bewust meegemaakt; de geweldige opbloei van de Oude Muziek, mede door het grootworden van de CD's in de jaren '80 en '90, die beide ontwikkelingen hebben elkaar wederzijds gestimuleerd, zoals ik kan aflezen uit mijn grote CD-voorraad van originele CD's en veel zelfgebrande CD's van radio-opnames van overwegend oude muziek.
Meermalen kon ik door hem geleide concerten bijwonen in Muziekcentrum Vredenburg en ook in het Concertgebouw.
De vele tv-programma's die over Frans Brüggen en zijn orkest zijn uitgezonden heb ik niet gemist (en op video opgenomen). Levendig staat mij zo'n opname voor de geest die ik herhaalde malen heb teruggezien van een prachtige uitzending "Beethoven afgestoft", waarin een symfonie van Beethoven compleet als nieuw te voorschijn kwam - je kreeg het bijna te horen zoals het de tijdgenoten als nieuw en vreemd in de oren moet hebben geklonken; dat was ook het streven van dat afstoffen. Grandioos en om zeer van te genieten. Ook het Radio Kamerorkest stimuleerde Brüggen dirigerend tot grote hoogte.

Hij is nu dus niet meer.

De honderden band-, cassette-, video- en CD-opnames beluister ik ook al een poos niet of nauwelijks meer (doordat ook apparaten onherstelbaar kapot gaan en zich niet alle door nieuwe laten vervangen - ook de dingen gaan voorbij).

Maar de oude muziek-beweging, die dan al wel geruime tijd over z'n hoogtepunt heen is, is niet voorbij, mede door de indringende invloed die Frans Brüggen gehad heeft op de hele zgn. authentieke  muziekuitvoeringspraktijk waarin hij één van de grootste pioniers was. Denk aan de invloed van het restaureren en nabouwen van het oorspronkelijke muziekinstrumentarium. Denk aan het ontstaan van de vele countertenoren, waar Alfred Deller (een van de beginners van de oude muziek-beweging) indertijd in z'n eentje mee begon.

Bij deze heruitzending van een opname uit het Concertgebouw realiseer ik me dat ik er in ruim meer dan vijentwintig jaar niet meer geweest ben. Die gedachte maakt me niet weemoedig. Blij maakt mij het besef dat Spinoza me er weer heen brengt: bij de komende Spinoza-opera van Theo Loevendie op 11 oktober a.s. hoop ik aanwezig te zijn. Het kaartje heb ik al elf weken in huis. Reken maar dat ik dan mijn ogen en oren weer flink de kost zal geven. En ik zal er wellicht ook weer eens terugdenken aan Frans Brüggen en zijn Orkest van de Achttiende Eeuw. De zo talentvolle Frans Brüggen - iemand om vanwege wat hij ons geboden heeft, met warmte en dankbaarheid aan terug te denken.

______

NTR Podium: Twee mannen en een orkest - over de vrienden, orkestdirecteur Sieuwert Verster en oprichter/dirigent Frans Brüggen van het Orkest van de Achttiende Eeuw. [Hier na te zien]