Nog eens over Maarten van Buurens Spinoza-boek – een aanvulling

In aanvulling op mijn 6e bespreking van een week geleden van Maarten van Buurens boek Spinoza. Vijf wegen naar de vrijheid, kom ik nog met een kleine aanvulling. Het lijkt een minder belangrijk punt te betreffen dan de meer fundamentele discutabele interpretaties van Spinoza’s filosofie die ik aan de kaak stelde. Waar ik nu mee kom is een kwestie van meer historische en mogelijk filologische aard. Ik liet het eerder rusten, maar daar het niet als echt onbelangrijke kwestie kan gelden, kom ik er nu toch mee.

De aanleiding is dat ik vandaag van iemand een e-mail kreeg, met daarin de mededeling:

"Ik heb intussen het boek van Van Buuren over Spinoza aangeschaft, ben van plan het helemaal te bestuderen. Eerste indruk: erudiet en informatief werk." Daarop antwoordde ik:

"Dat Van Buurens Spinoza-boek behoorlijk erudiet en informatief is, heb ik in de diverse blogs die ik aan zijn boek wijdde ook vermeld, en apart nog eens in een laatste blog. Maar van zeer belangrijke elementen van Spinoza's filosofie bakt hij niets. Eruditie kan iemand soms ook in de weg zitten, lijkt het wel."

En nu besloot ik op het volgende te wijzen.

In eindnoot 9 bij het derde hoofdstuk, bij een passage uit de Korte Verhandeling schrijft Van Buuren over de datering van de KV en de TIE. De argumentering van Mignini voor zijn opvatting dat de TIE eerder is geschreven acht Van Buuren niet overtuigend. Dat is zijn goed recht uiteraard. Hij gaat ervan uit dat de KV eerder is ontstaan dan de TIE. Maar het staat hem uiteraard niet vrij om eerder, in het eerste hoofdstuk op blz. 36-37, over de kennissoorten te beweren:

“Aanvankelijk maakte Spinoza onderscheid tussen vier niveaus (Korte verhandeling), later tussen drie (Traktaat tot verbetering van het verstand, Ethica). “

Door deze aperte fout haalt hij het belangrijkste argument onderuit waardoor ik mij laat overtuigen dat de TIE van eerder dateert dan de KV. Het is immers de TIE, waarin sprake is van vier ‘percepties’ [zie §§ 18- 24], terwijl in de KV sprake is van drie “wÿsen van de welke de mensch bestaat,” zijnde de ‘Begrippen’: waan, geloof en klare kennis [KV II/1-2]. In de Ethica gaat het om imaginatio, ratio en scientia intuitiva. In zowel ‘waan’ als 'imaginatio' zijn de eerste twee percepties uit de TIE samengetrokken.  

Onbegrijpelijk hoe Van Buuren zijn volkomen verkeerde mededeling kon doen.

Reacties

Els van Swol schreef in haar blog op 9 mei 2016:

"Maar om nu te zeggen, zoals Erno Eskens (programmadirecteur van de ISVW) deed, dat Van Buuren met zijn boek over Spinoza (Spinoza, vijf wegen naar de vrijheid) – en er volgen er meer, begreep ik – een nieuw standaardwerk over hem heeft geschreven gaat mij wat te ver.`

http://elsvanswol.nl/?p=2274