Nieuw boek van Wim Klever: John Locke - vermomde en miskende spinozist

Wim Klever maakte een, zoals we van hem gewend zijn, zeer gedegen studie van hoevaak en hoe indringend in de werken van Locke teksten van Spinoza verwerkt zijn. Ik heb al eerder van zijn manuscript kennis mogen nemen en was er zeer door geboeid én zeer onder de indruk van zijn grote eruditie.

Daar het een nogal gespecialiseerde tekst is, die vooral mensen aanspreekt die sterk geïnteresseerd zijn in de geschiedenis van het Spinozisme en van de wetenschaps- en filosofiegeschiedenis van 17e en 18e eeuw, is het moeilijk om voor zo'n werk een uitgever te vinden. Daarom geeft Klever het in eigen beheer uit. De uitgave ziet er heel erg mooi uit: blauwe omslag met een prachtig portret van de oude Locke erop.

              JOHN  LOCKE (1632-1704)

          VERMOMDE EN MISKENDE SPINOZIST

                                            [portret van Locke door Godfrey Keller]
    Rapport van een historisch onderzoek   
                                Wim Klever
   
                              V r i j s t a d 
                                   2008

 

In deze uitgave in onverwoestbare band (105 bladzijden in A-4 formaat) wordt aangetoond dat Locke vanaf 1661 alle brieven van Spinoza aan Oldenburg/Boyle meelas, daar zeer enthousiast over was en hun inhoud verwerkte in zijn eigen meditaties. Verder wordt betoogd dat hij alle traktaten van Spinoza (PPC/CM, TTP en de Opera Posthuma) bij hun verschijning onmiddellijk aanschafte, ze grondig analyseerde en daardoor, alsmede door zijn Franse (1675-1679) en Hollandse (1683-1688) contacten, werd aangezet tot wat men een zeer originele en daarom bijna onherkenbare ‘herpublikatie’ van Spinoza’s filosofie zou kunnen noemen, waarin geen enkel essentieel (fysisch, epistemologisch, theologisch, politicologisch) deel ontbrak. Locke’s ‘processing’ van Spinoza’s gedachtegoed was zo knap en bijzonder, dat in de hele geschiedenis van het ‘Locke-scolarship’  de navelstreng met de voedingsbron tot heden nog door niemand werd ontdekt. Erger nog: er wordt bijna steeds een volstrekt onterechte tegenstelling gemaakt tussen de rationalist en de empirist of tussen de radicale en de gematigde Verlichter. De auteur van dit geschrift heeft de intieme band tussen de twee filosofische jaargenoten  in 1994 voor het eerst schetsmatig verwoord in een congrespaper en heeft sindsdien het onderzoek (met onderbrekingen) voortgezet: een incubatie-periode van 18 jaren. De voorbereiding voor een geheel anders opgezette Engelstalige versie is in een gevorderd stadium.

De kostprijs voor het resultaat is € 20.-.
Bestellingen via
klever@casema.nl

Tekst op achterkant:

Topfiguur van de Verlichting, inspiratiebron van de Angelsaksische analytische filosofie in de twintigste eeuw en nog steeds aanbeden als modelfilosoof is John Locke (1632-1704) een erkende grootheid. Tot heden was het evenwel onbekend dat alle hoofdzaken van zijn theoretische filosofie en politieke theorie ontleend zijn aan Spinoza, die voor de eminente denkers van zijn tijd onweerstaanbaar was. Locke is, ondanks zijn begrijpelijke weigering om er voor uit te komen, een authentieke volgeling van Spinoza. Dat dit niet eerder werd ontdekt ligt vooral aan de gebrekkige kennis van Spinoza’s werk bij de voornamelijk Engelstalige bewonderaars van Locke. Op basis van zijn vertrouwdheid met Spinoza’s gehele oeuvre en zijn gedetailleerde historische kennis van het Hollandse netwerk van Locke weet de auteur door een nauwgezette filologische tekstvergelijking overtuigend aan te tonen, dat de interpretatie van diens fenomenale werken ( Essay Concerning Human Understanding, Two Treatises on Government en Reasonableness of Christianity) drastisch moet worden herzien. Anderzijds draagt Locke’s intelligente lectuur en indringende verwerking van Spinoza’s traktaten ook in belangrijke mate bij tot een beter begrip van Spinoza’s paradoxale positie, die hemelsbreed verschilt van de moraliserende interpretatie die hedendaagse verklaarders daar doorgaans van geven.  

Wim Klever (1930) is een autoriteit op het gebied van de historische en systematische ‘Spinoza-kunde’. Hij was tot  zijn pensionering in 1995 als hoofddocent verbonden aan de Faculteit der Wijsbegeerte van de Erasmusuniversiteit Rotterdam. Hij was ‘co-founder’  en 15 jaar hoofdredacteur van het internationale tijdeschrift Studia Spinozana. Enkele van zijn publicaties zijn: Een nieuwe Spinoza in veertig facetten (Amsterdam: Wereldbibliotheek 1995), Spinoza’s Life and Works (Cambridge University Press 1996 in ‘Companion Volumes’),  Ethicom. Spinoza’s Ethica vertolkt in tekst en commentaar (Delft: Eburon 1996),  Mannen rond Spinoza. Presentatie van een emanciperende generatie 1650-1700 (Hilversum: Verloren  1997), Definitie van het Christendom. Spinoza’sTractatus theologico-politicus opnieuw vertaald en toegelicht (Delft: Eburon 1999), Spinoza classicus. Antieke bronnen van een moderne denker (Budel: Damon  2005), Met oude Grieken, Van den Enden en Spinoza op weg naar directe democratie (Vrijstad 2007), Hoe men wijs wordt. Een gespannen doch vruchtbare relatie tussen Spinoza en Bouwmeester in het licht van een nieuw document (De Zeventiende Eeuw Jg. 21, 2005), Inertia as an effect in Spinoza’s physics (te verschijnen in de Memorial volumes Richard Popkin, 2009). 

Nog leverbaar uit voorraad:

Franciscus van den Enden, Free Political Propositions and Considerations of State (1665). Text in Translation, the Relevant Biographical Documents and a Selection from Kort Verhael.Introduced, presented, translated and commented on by Wim Klever (Vrijstad 2007) € 30.-

Verder heeft hij nog enkele exemplaren van Met oude Grieken, Van den Enden en Spinoza op weg naar Directe Democratie beschikbaar. 

Alles, van voor weinig geld, van

“the a l w a y s  b r i l l i a n t  Wim Klever, who should be more translated in English language”
(John S. Ryan in een recensie, anno 2000, van zijn “Spinoza’s Life and Works” in de Companion Volume to Spinoza, Cambridge University Press, 1996)
  

Reacties

Hier zat ik eigenlijk al op te wachten. Waar J. Israel Locke wegzet als horend tot de gematigde verlichting en Spinoza tot de radicale variant, zouden beide filosofen in dit boek van Klever weer bij elkaar komen?

Een van de dingen waar Locke voor zou staan is die van tolerantie op religieus christelijk niveau (niet van katholieken, joden, en atheisten). En dat zijn argument een niet rationeel argument is maar zijn eigen theologische rechtvaardiging daarvan. En dat Spinoza dan radicaler is: dat ieder individu! moet kunnen zeggen wat hij denkt terwijl Locke het over een beperkte kerkelijk groep heeft. En hij ook niet kritisch genoeg is tegen- soms erg schadelijke invloed- van die theologen.

Of ligt hun verwantschap meer in de kennisleer: dat rationalisme het empirisme overstijgt. Dat empirisme noodzakelijk is om tot echte kennis te komen, namelijk van het tweede niveau, maar het daarmee nog niet is. Want nog niet van het derde soort : scientia intuitiva.

Gr,

Rene

Beste Rene,
De punten die u noemt worden alle drie uitgebreid behandeld in mijn boek. Met name zult u zien dat Israel de twee zeer ten onrechte tegenover elkaar zet. - Maar ik moet nu eens even uitrusten.