Matthew Arnold (1822 – 1888) behoorlijk pro Spinoza in 'Spinoza and the Bible'

Dit verhaal is eigenlijk te groot voor een blog. Het begon met de ontdekking van de titel van Matthew Arnold’s essay The Bishop and the Philosopher (1863) waarbij vervolgens bleek dat de ‘The Bishop’ verwees naar John Colenso en the Philosopher’ naar Spinoza en dat hieruit later Arnold’s ‘Spinoza and the Bible’ ontstond. Ik zou, wil ik beiden recht doen, uitvoerig moeten schrijven over zowel Colenso als Arnold. Maar ik ga het kort houden, want het gaat me toch alleen om het uiteindelijke resultaat waarin de 19e eeuwse literator Matthew Arnold zich op zeer serieuze en positieve wijze met Spinoza heeft beziggehouden. Toch een korte introductie van beide partijen:

John Colenso (geportretteerd door Samuel Sidley)

John Colenso (1814 – 1883) was mathematicus, theoloog en bijbelgeleerde. Hij werd de eerste Anglicaanse bisschop te Natal (nu in Zuid-Afrika) - en een nogal liberale controversiële bisschop. Hij maakte veel bekeerlingen onder de Zoeloes, die op hun beurt weer zoveel invloed op hem hadden, dat hij bepaalde religieuze aannames begon te betwijfelen, waardoor hij van ketterij beschuldigd werd. Uiteindelijk werd hij geëxcommuniceerd en uit zijn ambt gezet.  

Een collegabisschop zou hem grappig hebben getypeerd als: "the arithmetical bishop who couldn't forgive Moses for having written a Book of Numbers."

Matthew Arnold

Matthew Arnold (1822 –1888) was een Engelse dichter, literatuurcriticus, onderwijzer en schoolinspecteur. In de periode van 1847-1851 werkte hij als schoolinspecteur. In 1849 publiceerde hij zijn eerste gedichtenbundel. In 1857 werd hij professor in de poëzie aan de Universiteit van Oxford.
Zijn religieuze overtuigingen waren nogal ongebruikelijk voor de tijd. Deskundigen zijn het niet eens over Arnolds geloofsopvattingen. Hij zou onder invloed van Spinoza en van zijn vader dr. Thomas Arnold, de bovennatuurlijke aspecten van religie verworpen hebben, terwijl hij wel gefascineerd bleef door kerkelijke rituelen. Hij zou meer om het dichterlijke van godsdienst hebben gegeven en om de betekenis ervan voor de maatschappij dan zich om het bestaan van God bekommerd te hebben.
Hij hield zich best veel met godsdienst bezig, bijvoorbeeld zijn Literature and dogma: an essay towards a better apprehension of the Bible (1873) lijkt wel een soort TTP. Met Spinoza’s TTP hééft hij zich overigens uitvoerig bezig gehouden. Daarover zodadelijk.

De aanleiding tot The Bishop and the Philosopher

Van Bisschop Colenso verscheen het eerste deel van zijn The Pentateuch and Book of Joshua Critically Examined in 1862, waarin hij zich verzette tegen een kerkelijke wet die voorschreef "by law to believe in the historical truth of Noah's Flood, as recorded in the Bible, which the Chuch believed in some centuries ago, before God had given us the light of modern science." En hij vond: “the Pentateuch, as a whole, cannot personally have been written by Moses, or by anyone acquainted personally with the facts which it professes to describe, and, further, that the (so-called) Mosaic narrative, by whomsoever written, and though imparting to us, as I fully believe it does, revelations of the Divine Will and Character, cannot be regarded as historically true.” Je zou zeggen: Bisschop Colenso leek te hebben kennisgenomen van Spinoza’s werk.

Daarop schreef Arnold een jaar later een tijdschriftessay, getiteld The Bishop and the Philosopher [Macmillan's Magazine, january, 1863, Vol VII, pp. 241 -256]. Die filosoof was Spinoza! Arnold vond Colenso 's boek niet spiritueel verheffend genoeg voor degenen die nadere instructie nodig hadden, maar anderzijds ook weer te weinig biedend voor gecultiveerde mensen.

Opmerkelijk is, dat waar bijna alles wat hij schreef in verzamelbanden werd opgenomen, die vele herdrukken beleefden, Arnold dít essay nooit meer heeft laten herdrukken. Wel voegde hij datgene wat hij in dat stuk over Spinoza schreef later samen met een ander stuk.

Hij vond dat wetenschap en religie twee heel verschillende zaken zijn en dat de massa die steeds met elkaar verwart. Maar een ramp is dat niet, want “daar de massa zich verbeeldt te leven naar zijn valse wetenschap, leeft zij in werkelijkheid naar z'n ware religie.” Dr. Colenso deed er echter in zijn eerste boek, volgens hem, alles aan om die verwarring aan te wakkeren én gevaarlijk te maken. Maar, schreef hij: “Daar ik een hekel heb aan persoonlijke aanvallen, zie ik af van het herdrukken van het essay waarin ik Dr. Colenso's boek aanviel. [..] “Er is wetenschappelijke waarheid en religie-waarheid; wetenschappelijke waarheid wordt geen religie-waarheid tot het zelf religieus gemaakt is. Laten we wetenschap van wetenschappers hebben; en religie van de mensen der religie.”
Ik vermoed dat hij het oorspronkelijke essay nooit meer uitgaf, daar hij wellicht merkte dat zij beiden toch méér op een lijn zaten, dan van elkaar verschilden.

Over het daaruit ontstaan van Arnold’s “Spinoza and the Bible”

In het uiteindelijke stuk ‘Spinoza and the Bible’ dat daaruit ontstond, is de hele discussie over Colenso verdwenen.

Na The Bishop and the Philosopher (1863), waarin dus e.e.a. over Spinoza voorkomt, schreef Arnold:

“A word more about Spinoza” [in: Macmillan's Magazine, December 1863, Vol IX, pp. 136-142]. Dit stuk werd in: Essays in Criticism, [Macmillan and Co, 1865] herdrukt als “Spinoza”
In de tweede editie van de Essays in Criticism [1869] werd dit stuk over Spinoza aangevuld met materiaal uit “The Bishop and the Philosopher” en ontving het de titel “Spinoza and the Bible” [in: de Second Edition, London, Macmillan and Co, 1869]

Sindsdien is er niets meer aan veranderd en werd het nogmaals herdrukt in 1875, in 1884, 1886, 1898, 1891, 1894 en 1895 (in Macmillan's Eversley Series). En in de luxe editie van 1903.

Daaruit heb ik het bij archive.org te vinden OCR, na aanbrengen van correcties, geplaatst op benedictusdespinoza.nl

En dat deed ik, daar tot mijn verrassing in de periode van 1863-1865 zo’n gedegen en positief stuk over de TTP ontstond. Arnold geeft een treffend to the point samenvatting van de TTP, bekritiseert de toen recente TTP-vertaling (dat zal die van 1849 van George Elliot zijn geweest), bekritiseert de Spinoza-benadering door Johannes van Vloten en is zeer positief over Spinoza’s volledige afwijzing van elke doel-oorzakelijkheid.

Een interessante ontdekking.

_______________

Zie hier over Matthew Arnold als dichter

Aanvulling 14 nov. 2012

VoorkantDe hier besproken teksten van Matthew Arnold zijn te vinden in:
Robert Henry Super (Ed.), The Complete Prose Works of Matthew Arnold: Lectures and Essays in Criticism. University of Michigan Press, 1962, Volume 3, waarin:

The Bishop and the Philosopher [bij books.google in z'n geheel te lezen]

Tractatus Theologico-Politicus [books.google idem]

Spinoza and the Bible [books.google idem]

Aanvulling 13 maart 2013

VoorkantJames Simpson, Matthew Arnold and Goethe. Texts and dissertations - Modern Humanities Research Association, Volume 11. MHRA, 1979

   

Geeft uitvoerige informatie over hoe Matthew Arnold waarschijnlijk via Goethe Spinoza ontdekte en ging lezen. [books.google

 vanaf hier]

Reacties

Hierbij, Stan, verleen ik je vanuit de eenmans universiteit WKC het eredoctoraat voor je uitermate verdienstelijk onderzoek in de geschiedenis van het Spinozisme. Bij wijze van voorbeeld vermeld ik bij deze oorkonde slechts je mooie serie blogs over Balling en nu weer je opduikeling van Arnolds scherpe typering conform de TTP 14: " DAAR DE MASSA ZICH VERBEELDT TE LEVEN NAAR ZIJN (valse) WETENSCHAP, LEEFT ZIJ IN WERKELIJKHEID NAAR ZIJN WARE RELIGIE".