Maria Zambrano (1904 - 1991) vond Spinoza's Ethica een diamant van puur licht

María Zambrano, was een  Spaanse dichteres, essayist en filosoof. Ze ontving in 1981 de Prins van Asturië-prijs voor de geestes-wetenschappen en in 1988 was ze de eerste vrouwelijke ontvanger van de Cervantes literatuurprijs, de belangrijkste Spaanse literaire prijs. Ze is, zoals blijkt uit de grote hoeveelheid informatie op het wereldwijde web, een zeer belangrijke figuur in de Spaanse cultuur. Malaga, de hoofdstad van de gelijknamige Spaanse provincie, noemde het nieuwe en zeer moderne station María Zambrano.

Ze was in Spinoza geïnteresseerd, maar behalve het Spinoza-artikel dat een onderdeel van haar proefschrift had moeten worden, schreef ze niet of nauwelijks over Spinoza. Ze schijnt wel door hem beïnvloed te zijn.

Ze studeerde vanaf 1921 filosofie aan de Vrije Universiteit van Madrid bij o.a. Ortega y Gasset, Zubiri en Garcia Morente. Ze beëindigde haar studie in 1927. Ondertussen was ze pro-republikeins politiek actief en schreef voor diverse bladen. In 1928 werd bij haar tbc gediagnosticeerd waardoor ze altijd getekend bleef.

Gedurende de jaren 1931 tot 1936 was ze assistent professor in de metafysica aan de Centrale Universiteit in Madrid. Gedurende deze periode werkte ze aan haar proefschrift dat ze niet afmaakte. In 1936 publiceerde ze daarvan slechts het artikel La salvación del individuo en Spinosa [De redding van het individu bij Spinoza]. In datzelfde jaar trouwde ze met Alfonso Rodríguez Aldave, secretaris van de Spaanse Ambassade in Santiago, Chili. Na de Spaanse Burgeroorlog verhuisde ze naar Mexico waar ze doceerde aan de Universiteit van Morelea en daarna naar Havana in Cuba om daar les te geven. Voorts verbleef ze in een soort van ballingschap in Italië en Zwitserland  alvorens ze – overigens pas in 1984 - terugkeerde naar Spanje en zich in Madrid vestigde. Na haar overlijden is ze begraven in haar geboortestad Velez-Málaga.

Ze onderging de invloed van Ortega en zag filosofische problemen niet als technische maar meer als mysterieuze en symbolische problemen. Ze synthetiseerde de westerse filosofische traditie: de existentiële, de fenomenologische en - van wezenlijk belang - die van Spinoza en de Grieken, geïnspireerd door het denken van Plotinus.  Haar affiniteit met de Orphische en neoplatoonse denkers, haar metaforische gebruik van veel van de grote traditionele symbolen leidde tot de formulering van begrippen als 'poëtische rede', dat is een van de fundamentele kernen van haar denken.  Wat wordt voorgesteld is niet alleen de oprichting van de persoon van een methodologie opgebouwd rond de poëtische reden.  Als ‘kijker zonder te zien’, overweldigd door een werkelijkheid die verborgen blijft, heeft de mens, volgens Maria Zambrano, de mogelijkheid om te zien, maar zich niet zelf. Het ging haar meer om poëtisch redeneren en om kennis van de ziel, om reflecties van de hoop en het belang van het goddelijke in het menselijke leven.

Haar werk omvat Filosofía y Poesía (1939), La Agonía de Europa (1945), Hacía un Saber Sobre el Alma (1950), El Hombre y lo Divino" (1955), El Sueño Creador (1965) "Claros del Bosque" (1977). Haar anthology La Razón de la Sombra werd in 1993 posthuum gepubliceerd.

 

Haar stuk Adsum [Delirio y destino. Los veinte años de una española . Ed. Mondadori. Col. Narrativa. Madrid, España, 1989], draagt het motto ‘Because man's worst crime is having been born.’ (Calderón de la Barca). Een autobiografische mijmering over de last geboren te zijn en te moeten leven...

Het is in vertaling te vinden in María Zambrano: Delirium and destiny: a Spaniard in her twenties, Transl. Carol Maier, Commentary , Roberta Johnson. SUNY Press (SUNY series, women writers in translation), 1999

De laatste alinea van Adsum luidt in die vertaling:

And "loving" was now somthing she would not do again, not in the sense most often associated with that word. It's not necessary. Since philosophy - which had been her ostinate love - passed her by almost completely, since barely understood anything... So many hours in class had passed before her, gifts of clarity and precision. But what did she know about the Pythagoreans? About the transcendental deduction of catagories? The "schemata of being," but this was from Aristotle, and that whole parade of pecisions and clarities had left her head filled with so much darknes and confusion. She was small, and she was incapablel when she could finally read, she would not suffer, she did not tell her father, since it was not yet the right moment; but it was definite: she would not study philosophy again; well perhaps Spinoza's Ethics, a diamond of pure light... She loved all that, yes, she did love that destructive clarity [claridad destructora]. [bij books.google]

Literatuur
Er bestaan twee teksten over María Zambrano en Spinoza

Eugenio Fernández García, "Ecos de Spinoza en María Zambrano" [Echoes van Spinoza in Maria Zambrano] in: 

Atilano Domínguez (Ed.): Spinoza y España: actas del Congreso Internacional sobre "Relaciones entre Spinoza y España" (Almagro, 5-7 noviembre 1992). Univ de Castilla La Mancha (Volume 20 van Colección Estudios), 1994

[voor wie Spaans lezen: een flink deel is te vinden bij books.google]

• Sebastián Fenoy Gutiérrez, “María Zambrano y Spinoza. Una misma concepción de la libertad humana”, [eenzelfde begrip van de menselijke vrijheid] en: Pensar lo humano, Madrid 1997, 67-71.  Het heeft een tijd op internet gestaan, maar is daarvan weer verwijderd.

In María Zambrano, Filosofia e poesia. Red. P. De Luca. Edizioni Pendragon, 2002 - books.google komt Spinoza niet voor (toch wel opmerkelijk).

 ______

Aanvulling 18 maart 2014: Zie artikel "La razón poética de María Zambrano" met daarbij deze cartoon

        

 

Aanvulling 25 februari 2015

David López, "Filósofos míticos del mítico siglo XX: María Zambrano" verscheen 17 sep. 2012 [Cf.]

KAROLINA ENQUIST KÄLLGREN, "Religion and a Critique of the Concept of Materialism." A Commentary to Fredrika Spindler’s Paper on the Ambiguity of Religion in Spinoza. In: Jonna Bornemark & Hans Ruin (Eds.), Ambiguity of the Sacred. Phenomenology, Politics, Aesthetics. Södertörn Philosophical Studies, 2012 
Met aandacht voor twee Spaanse filosofen, María Zambrano en Vidal Peña García, en hun werk over Spinoza. [Cf. blog]

Carl Antonius Lemke Duque, "María Zambrano y la Revista de Occidente 1931 -1936. Bases para una filosofía moderna del sujeto?" [PDF]