Maimonides dieper aanwezig in de TTP dan op ‘t eerste gezicht lijkt

In dit blog wil ik graag wijzen op een in mijn ogen zeer interessante tekst voor hen die méér van de Tractatus Theologico-politicus willen begrijpen. Bij eerste of oppervlakkige lezing lijkt het erop dat Spinoza kortweg de Bijbelhermeneutica van Maimonides als allegorische lezing afwijst - en dat zou 't dan zijn. Maar Spinoza blijkt én méér gemeen te hebben met Maimonides, maar vooral: blijkt véél meer in debat te zijn met Maimonides, dan iemand die diens Gids voor de verdoolden niet in z’n bagage heeft in de gaten kan hebben. Spinoza gaat met die Gids uitvoerig in debat. Daarover kan men veel opsteken uit het zevende hoofdstuk van

James A. Diamond, Maimonides and the Shaping of the Jewish Canon. Cambridge University Press (October 27, 2014) - books,google

    

Hoofdstuk 7 draagt als titel: “Spinoza (17th Century): Reorienting Maimonides' Scriptural Hermeneutic” [pp. 163 - 184]. In feite bestaat dit hoofdstuk uit het artikel dat hij eerder publiceerde:

James Arthur Diamond, "Maimonides, Spinoza, and Buber Read the Hebrew Bible: The Hermeneutical Keys of Divine "Fire" and "Spirit" (Ruach)", in: Journal of Religion 91:3 (July 2011)

Een het aardige is nu, en daar wijs ik hier graag op, dat hij dit zeer informatieve hoofdstuk aanbiedt op zijn pagina bij academia.edu.

Spinoza geeft in de TTP uitvoerige behandelingen van twee noties uit de Hebreeuwse Torah: de portrettering van God als ‘verzengend vuur’ en het begrip ruach (lucht, wind, geest), waarvan hij alle betekenisnuances nagaat. In een uitgebreide analyse toont Diamond aan dat hij op dezelfde Bijbelteksten ingaat als die Maimonides behandelt en dat het in beide gevallen om een soort minitraktaatjes tegen Maimonides gaat. Diamond vat samen: “This exercise with ruach is intended to serve as an essential hermeneutical tool for appreciating the debate between the TPT and the Guide [of the Perplexed] in all its dimensions. [p. 321]

James A. Diamond die een groot kenner van Maimonides is en veel over hem publiceerde (zoals te zien is bij academia.edu) is duidelijk een objectief wetenschapper die geen enkele behoefte heeft om Mamonides tegen Spinoza’s aanvallen te verdedigen. In tegendeel zelfs – hij schrijft:

In other words, Spinoza considers his methodology to take scripture far more seriously than did his medieval predecessors, chief among them Maimonides, whom he accused of a single-minded obsession with “twisting Aristotelian trifles and their very own fantasies out of Scripture” [p. 323]

Hij laat ook erg goed zien dat Spinoza niet alleen fel tekeer ging tegen de machtsaanspraken van priesters, maar dat hij zich ook verzette tegen de opzet van mensen als Maimonides die vonden dat gewone mensen zich bij hun bijbellezingen hun leven moesten laten leiden door filosofen (‘wijzen’). Diamond:

Spinoza’s “God-is-fire” analysis is orchestrated to preempt the replacement of clerical authority as the supreme arbiter of meaning with a new authoritative class of philosophers. [p. 328]

Dit alles was nog niet eerder zo uitgebreid behandeld en is daarom erg nuttig, daar het nog scherper Spinoza’s bedoelingen laat uitkomen. Echt een aanrader.

_________________

Website van James Arthur Diamond – pagina bij academia.edu

Interview met James A. Diamond (waarin ook Spinoza wordt genoemd)

review door Menachem Kellner

Ik noteer dat hij gebruik maakt van (en dat er dus bestaat) de vertaling van Spinoza's Theologico-Political Treatise Translated, with a Glossary, Indexes, and Interpretive Essay, by Martin D. Yaffe. Newburyport, MA: Focus Publishing, 2004) - 458 pp.

Reacties

Ja mooie blog. Over hetzelfde onderwerp zal Dr. Victor Kal tijdens de zomerweek van de Spinozavereniging in Barchem eind juli een hele morgen spreken. Zijn we al goed voorbereid.