Kun je ooit klaar zijn met Spinoza?

Achteraf, met de kennis van nu (zie reacties), meld ik dat dit blog op een vergissing berust (ik hoorde iets anders dan er klonk).

                                                   * * *  

Zo af en toe speelt me door het hoofd wat je Piet Steenbakkers – in fraai Engels - hoort zeggen in het programma dat Michael Goldfarb voor de BBC Radio3 maakte, "God Intoxicated Man - The Life and Times of Benedict Spinoza" [cf. dit blog van 19 mei 2016, waarin het nog te beluisteren is]. Steenbakkers:

“Spinoza is niet van het niveau van zeg een Aristoteles, een Kant of een Descartes. Dat zijn filosofen die je werkelijk voor een leven lang werk kunnen bezorgen.”

Het verbaasde me dit te horen zeggen door de (toen nog) bijzonder hoogleraar Spinoza studies. Meende hij dat werkelijk? Kun je ooit klaar zijn met Spinoza? Is ook de door zo velen enigmatisch genoemde Spinoza, juist vanwege zijn - via z'n volstrekte immanentie uitgangspunt - revolutionaire andere kijk op de werkelijkheid, niet een filosoof die je je hele leven kan bezig houden?

Het vraagt jaren van serieuze studie om enigszins feeling te krijgen met zijn filosofie. En ook na vele herlezingen blijven er vele passages waarin Spinoza slechts een aanzet geeft en niet alle stappen van datgene wat hij in z’n hoofd heeft. Hij laat een hoop aan de lezer over  – hetgeen alle ruimte geeft aan pogingen om die lacunes in vullen. Het Spinozisme, de vele recepties van Spinoza’s werken laten duidelijk zien dat er feitelijk meerdere interpretatierichtingen hebben bestaan, maar ook in deze tijd bestaan. Spinoza’s filosofie mag dan op hoofdlijnen duidelijk zijn (of lijken) – er zijn daarbinnen allerlei sub- en zijlijnen te ontdekken. Telkens weer worden pogingen gedaan om Spinoza’s taal en denken nader uit te leggen. Zie de vele symposia, tijdschriftartikelen en boekuitgaven.

Niemand kan volstaan met alleen het werk van Spinoza zelf te herlezen en bestuderen. Het kan hoe dan ook vruchtbaar zijn om terug te kijken naar eerdere filosofen waar Spinoza op reageert (Aristoteles, Maimonides, Descartes e.a.) én vooruit te kijken naar hoe anderen getracht hebben hem te verstaan. Een deel van de secundaire literatuur over Spinoza bestaat juist uit studies naar aangenomen voorgangers door wie Spinoza zich zou hebben laten beïnvloeden (door méé te gaan of er tegenin te gaan). Alleen dit al is een altijddurend voortgaand proces dat maakt dat niemand ooit klaar kan zijn met Spinoza - in mijn overtuiging.

Reacties

Beste Stan,
Mijn oor hoort iets anders: Spinoza is of the level of say.. uh an Aristotle or a Kant etc...
Met hartelijke groet, Eliane

Dank, Eliane,
Ik schaam mij diep, maar ik hoorde een ontkenning; ik vermoed door een korte 'slis' o.i.d. Inmiddels heb ik het met jouw aanwijzing nog eens meermalen beluisterd en gemerkt dat er tussen 'is' en 'of' helemaal geen ruimte is voor iets als 'nt'. Hoe heb ik die tegenstelling kunnen horen? Er was dus helemaal geen aanleiding voor verbazing - gelukkig.
Goed dat ik het geluidsfragmentje er vandaag bij zette dat nu mijn schandelijke ongelijk aantoont. Nogmaals, dank voor je reactie Eliane. En mijn excuses aan Piet Steenbakkers (mocht hij hier wel of niet van vernomen hebben).
Ik ga het blog, deze ernstige vergissing, niet wissen, maar hoop dat de reactie de fout herstelt.

'all's well that ends well', (om maar een beetje bij t engels te blijven).
Hgrt Eliane