Klever's Spinozana Redux [7] Magister

Het intussen alweer 7e stukje van Wim Klever uit de NRC-reeks: dat van 6 augustus 1990 - Magister. Het gaat over Spinoza's leermeester Franciscus van den Enden.

Er is een inhoudsopgave van al deze stukjes. Als u op onderstaande kleine versie klikt krijgt u een goed leesbare grotere. Maar neemt u vervolgens ook kennis van een aanvulling op dit korte verhaal. 

Wim Klever liet weten, dat hij (waarschijnlijk, denk ik, tot zijn eigen verbazing) bij herlezing van zijn stukje over Magister Van den Enden in 1992 ervoor had gekozen om diens twee jaar tevoren ontdekte politieke werk er buiten te laten. Hij vermoed dat hij dat deed, omdat dit aspect niet voldoende kon worden ingepast in het biografische schetsje.
“Maar,” zo stelt hij, “de ontdekking van die werken maakte die biografie op slag wel een stuk belangrijker. Daarom heb ik de totaal vergeelde krant nog eens opgezocht, waarin die ontdekking wereldkundig werd gemaakt en, inderdaad, wereldnieuws werd.”

Van de voorpagina van de Wetenschapsbijlage van NRC Handelsblad van 8 mei 1990 heb ik (Stan Verdult) via scans en enig plak-en-knip-werk een internet-pagina gemaakt (klik op onderstaande krant].

"De stelling van W. Klever is," zo schreef Hans Dijkhuis in Trouw twee jaar later, "dat Spinoza zijn denkbeelden grotendeels heeft ontleend aan zijn leraar Frans van den Enden. Klever noemt deze naar Amsterdam verhuisde Antwerpenaar zelfs het 'meesterbrein, het genie achter het genie'. Ook al zal die uitspraak wel te boud blijken, het is duidelijk dat Spinoza's filosofie niet uit de lucht kwam vallen maar wortelt in het geestesleven van het zeventiende eeuwse Amsterdam." [Trouw 4 juli 1992]

Klever vervolgt: “Sindsdien heb ik veel gepubliceerd over de grootmeester, behalve Engelstalige artikelen in Journal of the History of Philosophy [29 (1991) 613-632] en Studia Spinozana [6 (1990) 281-291], de boeken: Franciscus van den Enden, Vrije Politijke Stellingen, met een inleiding van 122 pp [Amsterdam: Wereldbibliotheek 1990]; in eigen beheer: Met Oude Grieken, Van den Enden en Spinoza naar echte Directe democratie, inclusief hertaalde en toegelichte Vrye Polityke Stellingen [Tweede druk, Vrijstad 2007] en Franciscus Van den Enden, Free Political Propositions and Considerations of State (1665). Text in translation, the relevant biographical documents and a selection from Kort Verhael. Introduced, presented, translated and commented on by Wim Klever [Vrijstad 2007]. Ook nog een hoofdstuk in Mannen rond Spinoza. Ondanks dat Jonathan Israel (en in minder mate Steven Nadler) het grote belang van Van den Enden's politieke denken herhaaldelijk heeft onderstreept, staat m.i. de discussie daarover nog in de kinderschoenen en zal er nog heel veel water over Gods akker moeten vloeien alvorens academische scholars (als Wiep van Bunge, Steenbakkers, De Dijn etc.) zullen hebben afgeleerd om Van den Enden als een 'minor point' af te doen of helemaal niet te behandelen. De politieke theorieen van Van den Enden en van Spinoza zijn een onverbreekbare TWEE/EENHEID. Spinoza's radicale politieke standpunt is gegenereerd door Van den Enden en kan niet beter worden toegelicht of begrepen dan via zijn werken.”

Om het dossier compleet te maken nog dit. Op 21 juni 1993 nam Leon Kluunders op zijn despinoza.nl de bespreking over die Trouw wijdde aan het boek 'Franciscus van den Enden: Vrije Politieke Stellingen'. Ingeleid door dr. W. Klever [Wereldbibliotheek, Amsterdam; 249 blz.] dat hij aldus inleidde:

Drie jaar geleden was het voorpaginanieuws: Spinozakenner dr. W. Klever had ontdekt wie de ware leermeester van Neerlands grootste filosoof was geweest. Dat was Franciscus van den Enden, Antwerpenaar van geboorte, ex-jezuiet, oprichter van een Latijnse school, waar Spinoza een van de leerlingen was. [Hier op de spinoza.nl]

Tot slot.

Dr. Frank Mertens, van de Universiteit Gent, heeft een hele fraaie website over Franciscus van den Enden.
Daarop geeft hij onder de bibliografie een statistiek van de publicaties over Van den Enden. De grote hoeveel publicaties in de jaren 1990-e.v. houdt duidelijk verband met het wereldkundig worden van de ontdekking door Wim Klever van de politieke geschriften van Van den Enden.