Joseph Bernard Lehmans (1838 – 1866) was de eerste promoverende rabbijn, die ook nog eens doctoreerde op Spinoza

Sinds kort ben ik in het bezit van de vier delen die Jaap Meijer uitgaf over Spinoza in zijn reeks Balans der Ballingschap. Bijdragen tot de geschiedenis der joden in Nederland. In het eerste deel, “Om de verloren zoon” (1986), kwam ik de informatie tegen over deze Lehmans, hetgeen mij aanzette tot verdere naspeuringen. Hiermee krijgt deze J.B. Lehmans zijn pagina in het internet-universum. Meijer begon zijn tekst met dit citaat uit

Ferd. Sassen, Hoofdstuk 7. “De herleving van het Spinozisme” van zijn: Geschiedenis van de wijsbegeerte in Nederland tot het einde der negentiende eeuw (1959)

De herleving van het Spinozisme in Nederland is verder voorbereid door twee proefschriften, door Nederlanders in Duitsland verdedigd, dat van A. van der Linde, Spinoza, seine Lehre und deren erste Nachwirkungen in Holland (Göttingen, 1862) en dat van J.B. Lehmans, Spinoza, sein Lebensbild und seine Philosophie (Würzburg, 1864), die beide de herinnering aan leven en werk van den wijsgeer ook in het land van zijn geboorte en sterven mee hielpen oproepen. [cf. DBNL]

Lehmans levensdata heeft Meijer niet, die zijn sinds febr. 2015 te vinden op internet. Hij was de zoon van de opperrabijn in Nijmegen, R' Jacob Lehmans, A.B.D. en Rachel Samuel Lehmans. Hij studeerde bij zijn vader en aan het seminarium in Amsterdam. Hij volgde er van 1856-1859 colleges klassieke letteren, legde in Utrecht het kandidaatsexamen af. Z´n rabbijnse studies voltooide hij in Eisenstadt in Hongarije in de jesjiewe van Esriel (Israël) Hildesheimer. Hij verkreeg er zijn drie hetre houro’s (rabbinale autorisaties) zoals de traditie vereiste. Meijer vervolgt: “Het meest spectaculaire in deze carrière is tenslotte zijn doctoraat in Würzburg. [..] Nog nooit had te onzent een rabbijn het tot een proefschrift gebracht, laat staan een over Spinoza. Na Lehmans zou geen Nederlandse moré tot 1940 ooit zo’n academische thesis op zijn konto schrijven.” (p. 32)

Hij werd t.t.v. of na zijn dissertatie rabbijn in Leipa in Bohemen (nu de Republiek Tsjechië) en overleed er op 28-jarige leeftijd.  

In de BENEDICTUS SPINOZA BIBLIOGRAFIE van Dr. A. VAN DER LINDE staat zijn studie vermeld onder

138. Spinoza. | Sein lebensbild und seine philosophie. | Inaugural-dissertation | zur | erreichung der philosophischen doctorwürde | an der k. universitat Würzburg | von | J. B. Lehmans | aus Nimwegen. I Würzburg. | Druck von Friedrich Ernst Thein. | 1864. | 8vo. (VIII) + 128 pp.
Gerecenseerd door Von Reichlin-Meldegg, Zeitschrift für Philosophie und philosophische Kritik. XLVI. HaUe 1865. pp. 290—313. [cf.
archive.org]

 

Tot mijn verrassing bleek de dissertatie gedigitaliseerd te zijn bij de digitale Sammlungen van de Bayerische Staatsbibliothek. [Cf .] Ook bij HathiTrust staat het gedigitaliseerd en ter inzage, zagik later, 2x zelfs: een exemplaar van de New York Public Library en een exemplaar van de Harvard University.

Om een indruk te krijgen de inhoudsopgave.

         

En voor nog een indruk voor zijn manier van redeneren deze voetnoot in J.P.N. Land, Ter gedachtenis van Spinoza [Uitgesproken in de akademische lessen van 24 februari 1877. De opbrengst is bestemd voor het standbeeld van Spinoza. Leiden: E.J. Brill, 1877 – books.google]

In een volgend blog breng ik enige teksten van J.B. Lehmans 

_______________________-

Genealogie J.B. Lehmans [hier] Zie ook hier voorouders en broers en zussen.