Johan Faber 'senior' (ca. 1660-1721) maakte pentekening van Spinoza

Johan Faber werd geboren in Den Haag en bouwde op jonge leeftijd in Nederland een reputatie op met het tekenen van portretten in pen en inkt op perkament. Hij ging in 1698 naar Engeland en had ook daar in tien jaar tijd een bloeiend bedrijf voor portretgravures in mezzotint. De mezzotint, ook wel 'zwarte kunst' genoemd, was omstreeks 1650 een nieuwe grafische techniek [zie Rijksmuseum]. Ook zijn zoon John Faber II (ca. 1695-1756) werd een vooraanstaand mezzotinter die wel meer dan 500 van dit soort portretten maakte. Mogelijk beïnvloed door het werk van David Loggan (1635 - 1692) en diens meest getalenteerde leerling Robert White (1645 - 1703). Faber senior fabriceerde ook meer intieme en gevoelige miniaturen met inkt op perkament.

Detail van pentekening van Spinoza door Johan FaberVan hem is een pentekening van Spinoza bekend, waarvan hier rechts eerst dit detail.

Rudi Ekkart: “Hij was een specialist in het maken van getekende portretten naar portretprenten van beroemdheden. Deze voorzag hij meestal van gekalligrafeerde bijschriften. In de jaren 1692-1698 werkte hij blijkens de opschriften op zijn tekeningen in Amsterdam. […] Van Spinoza bestaan twee van dergelijke, getekende portretten van zijn hand, gedateerd 1691 en 1692. Vergelijking leert dat Faber zich geheel baseerde op de gravure in de Opera Posthuma. De tekening van 1691 is geplakt in een exemplaar van de Nagelate Schriften van Spinoza, dat zich tegenwoordig bevindt in de Koninklijke Bibliotheek in Den Haag.” 1) 

Ernst Altkirch heeft het over zo’n tekening in bijschrift gedateerd 1690 en deelt mee dat die tekening zich vroeger in de bibliotheek van de dichter Isaac da Costa in Amsterdam bevond, die in 1861 door Frederik Muller geveild werd en die in 1876 in de historische tentoonstelling in Amsterdam werd getoond. 2)

Ook K.O. Meinsma heeft het in Spinoza en zijn kring over een door J. Faber "in 1690 met de pen geteekend" Spinoza-portret.

 Het gekalligrafeerde onderschrift luidt:

Spinosa die wel gaaren spon
Daar hij geen webb of maken kon.
Maar in het slijpen van de glase
Was hij een overgroote base.

 

 

 
Pentekening van Benedictus de Spinoza door Johan Faber, 1692
[pentekening op perkament, afmetingen:  18.50 cm (h) x 15.00 cm (b)  - Bibliotheca Rosenthalia, UB Amsterdam]

 

 

Hieronder nog enige tekeningen van Johan Faber in de Beeldbank van Amsterdam:

 

En hier tenslotte een afbeelding die een goede indruk geeft van het resultaat van de techniek van mezzotint, Johan Faber's 'Blind Granny', in Londen gepubliceerd vanaf 1707 [ van hier]

    

Bronnen en nadere informatie  

1)  Rudi Ekkart, "Spinoza in beeld. Het onbekende gezicht." In: De steen vliegt / A stone in flight. Verkenningen geïnspireerd door het gedachtenged van / Artistic explorations inspired by Benedictus de Spinoza. Arti et Amicitiae/Amsterdams Fonds voor de Kunst/Vereniging Het Spinozahuis, Amsterdam/Rijnsburg, 1997, blz. 144 (van hier ook de afbeelding van de Spinoza-tekening)
N.b. dit artikel (de Nederlandse en Engelse versie) is door de Vereniging Het Spinozahuis in 1999 als aparte brochure van 32 pagina's uitgegeven.

2) Ernst Altkirch, Spinoza im Porträt. Mit 28 Tafeln. Eugen Diederichs, Jena, 1913, S. 61

Julie Aronson, Marjorie E. Wieseman. Perfect likeness: European and American portrait miniatures from the Cincinnati Art Museum. Yale University Press, 2006 [books.google]