Japanse plaquette van Spinoza

Op 16 december 2010 bracht ik een blog “Jean-François Dreux du Radier (1714 - 1780) over Spinoza.” Ik hield dat kort want het was vooral bedoeld om te wijzen op en een link te geven naar een interessant essay van Cis van Heertum dat op de website van de BPH was geplaatst, een essay over deze Franse advocaat van adellijke afkomst, die enige tijd werkzaam was als ‘lieutenant civil et criminel’ maar zich daarna geheel ging wijden aan de letteren. Ze gaf een interessant stukje boekgeschiedenis van o.a. diens L’Europe illustré (1755-65), een biografisch lexicon van prinsen, prelaten, advocaten, geleerden en wetenschappers. Daaronder Spinoza. Voor het lemma over Spinoza maakte hij gebruik van Bayle’s Dictionnaire critique. En zo libertair kon Dreux niet zijn dat hij een tegenwicht zou bieden tegen het negatieve beeld van Spinoza. Nee, het ging er lekker aan toe: “Que de monstres! que d’absurdités! que d’extravagances!"

Cis is weg bij de BPH en de BPH heeft inmiddels een andere website, waarnaartoe dat artikel niet is meegegaan. Foetsie - weg alles. Die link in het eerdere blog werkt dus niet meer.

Daarmee is ook van het wereldwijde web verdwenen deze lak-op-koper-plaquette van Spinoza die ergens aan het eind van de 18e eeuw in Japan is gemaakt, samen met een hele reeks plaquettes van andere beroemdheden.

                

De opdrachtgever was mogelijk...

Johan Frederik baron van Reede tot de Parkeler (1757-1802)

Hij was in 1779 administrateur der Compagnie's pakhuizen te Batavia, van 1785-1789 chef van de VOC-nederzetting op het Japanse eiland Deshima; in 1791 werd hij eerste resident aan het hof van de Keizer van Soerakarta, daarna Raad van Indië en Gouverneur van Java's Noord-Oostkust.
Welnu, deze almaar belangrijker worden man plaatste gedurende zijn ambtsperiode op Deshima een grote order voor dit soort plaquettes, bestemd voor de Europese markt. Of deze Spinoza daar tussen zat is niet zeker. Volgens Cis van Heertum zou zijn voorganger-'opperhoofd' op Deshima, Isaac Titsingh (1745-1812), een meer waarschijnlijke kandidaat zijn. Titsingh is beschreven door zijn biograaf Frank Lequin als de 'enige filosoof die ooit in dienst van de VOC was getreden'. Hij was erudiet, tolerant, en een echte verzamelaar - een portret van Spinoza zou zeker niet misstaan in zijn collectie, aldus Cis van Heertum.

Maar wat deed deze informatie in een essay over Jean-François Dreux du Radier? Welnu, het waren gravures in diens L’Europe illustré die als voorbeeld dienden voor de tussen 1780 en 1800 vervaardigde Japanse gelakt-koperplaquettes. Daaronder deze gravure van Spinoza die Etienne Fessard (1714-1777) maakte:

         gravure van Spinoza door Etienne Fessard (1714-1777) voor L’Europe illustré van Jean-François Dreux du Radier (1714 - 1780)

De woorden die onder het portret in L'Europe illustre staan zijn zorgvuldig gekopieerd en gegraveerd op de achterkant van de plaquette: “Benoit Spinosa. Né à Amsterdam, l’An 1632. Mort le 21. Février 1677. Agé de 44 ans.”

 

Deze Spinoza plaquette werd door het Rijksmuseum voor Volkenkunde in Leiden in 1952 verworven.

 

 

 

De volgende zinnen vind ik te mooi om in vertaling op te nemen, ik hóór ze haar als het ware in gedachten uitspreken in haar mooie Engels:

Whether it was van Reede tot de Parkeler, Titsingh, or another VOC officer, it is a gratifying thought that the portrait of the redoubtable ‘atheist’ may have graced the Japanese offices of the Company to which Spinoza himself explicitly referred in his Tractatus theologico-politicus:

anyone who lives in a government where the Christian religion is forbidden is obliged to do without them [Christian ceremonies] and yet will be able to live a good life notwithstanding. We have an example of this in the Empire of Japan, where the Christian religion is forbidden and where the Dutch who live there, must abstain from all external worship by command of the Dutch East India Company (tr. Shirley).

According to Jean Baptiste Stouppe, an enemy of the Republic, this was all the more proof that the Dutch only served the idol Mammon and disowned their faith and certainly the practice of it for money: Spinoza himself had said it.1)   

 

_________

1) Jean Baptiste Stouppe, La religion des Hollandois. “Keulen, Pierre Marteau” [= Leiden, Officina Hackiana?], 1673, letter 5.

Reacties

Hello,
It is possible to buy this medal of benoit Spinosa?
Thank you for your response