Jan Knol, de onvermoeibare heraut van Spinoza, is dood (1946 – 2016)

De enige poststukken die op zaterdag bezorgd worden, zijn overlijdensberichten en precies zo een viel vandaag in mijn brievenbus: het bericht bracht het overlijden op 5 mei van Jan Knol. Ik werd er door aangedaan, uiteraard. Het kwam ook zo onverwachts. Hij was geruime tijd geleden wel ernstig ziek geweest, maar was die ziekte te boven gekomen en had het geven van zijn Spinoza-praatjes weer helemaal opgepakt. Voor diverse van die contacten kon ik intermediëren, want af en toe zocht men hem te bereiken via mijn blog.

Op dit Spinoza-blog is best veel over hem te vinden: besprekingen van zijn boekjes, soms aankondigingen van zijn lezingen. Wie zijn naam ingeeft in het zoekvenster krijgt heel veel links die bij elkaar een indruk geven van hoe hij a.h.w. een apostel van Spinoza was. Ik typeerde zijn boekje 'Spinoza’s intuïtie' dat in 2009 verscheen, als zijn “Navolging van Spinoza".
In de rechterkolom staat al geruime tijd een kleine advertentie die ik hem aanbood over hoe zijn boekje "Spinoza's 259 stellingen" besteld kon worden. Hij was me er dankbaar voor, zoals alleen vrije mensen elkaar dankbaar kunnen zijn (Soli homines liberi erga invicem gratissimi sunt, 4/71]. Op woensdag 11 mei, de dag waarop hij in besloten familiekring begraven zal worden, zal ik die advertentie van die plaats verwijderen. De echte Spinoza-zaaier, zoals ik hem ooit noemde ‘[cf.]  is immers niet meer in staat Spinoza aan de man te brengen. Hoewel zijn boekjes over Spinoza dat werk nog geruime tijd zullen voortzetten.

Zo'n zelfde ladder als de cover van zijn boekje 'Spinoza’s intuïtie' sierde, staat nu afgebeeld op zijn overlijdensbericht. Spinoza vervulde zijn leven – zijn hele leven al, zei hij eens - en een stelling van Spinoza die op de rouwkaart prijkt, drukt dat uit - de bekende 15e stelling van het eerste deel van de Ethica: "Quicquid est, in Deo est et nihil sine Deo esse neque concipi potest."

Hij heeft die rouwkaart vast nog zelf ontworpen. Maar dat hij op de dag zou overlijden die door christenen gevierd wordt als  Jezus’ Hemelvaart, heeft hij niet kunnen voorzien.

 

Afscheid 

Op dinsdag 10 mei is er tussen 19:00 en 20:00 uur gelegenheid tot afscheid nemen in het Kompas,
Op woensdag 11 mei wordt om 11:00 uur in de Koepelkerk in Smilde een afscheidsdienst voor Jan gehouden. Voorafgaand aan deze dienst is er vanaf 10:15 uur gelegenheid tot condoleren.
Adres Koepelkerk en het Kompas: Veenhoopseweg 12 B, Smilde
De begrafenis vindt plaats in besloten familiekring. 
 

Jan Knol is desgewenst nog te beluisteren in het gesprek dat ik op 24 juli 2011 met hem had over zijn hertaling van Spinoza’s  Korte Verhandeling. Hij gaf er heel wat over zichzelf in prijs.

Reacties

Afgaande op mijn eigen ervaringen, zijn de verdiensten van Jan Knol voor de verspreiding van Spinoza's gedachtengoed niet gering. Ik heb 'En je zult spinazie eten' en 'Spinoza's intuïtie' wel eens cadeau gegeven aan vrienden voor wie de filosoof terra incognita was. Dat bleek telkens een schot in de roos.

Via de e-mail ontving ik van iemand de volgende reactie die ik hier graag opneem - anoniem daar ik niet weet of de betrokkene zijn naam eraan wil verbinden (anders had die persoon het misschien wel zelf hier ingegeven).

"Mijn belangstelling voor Spinoza is nog maar sinds kort ontstaan, mede vanwege het bijwonen van een lezing door Jan Knol. Een filosofieclubje had hem uitgenodigd en was zo onverstandig geweest dat in de Leidse Courant aan te kondigen. De arme koster van het lokale kerkje werd volledig overrompeld door de overstelpende belangstelling en moest van heinde en verre stoelen aanslepen en nog stonden mensen in de deuropening.

Met ongeëvenaarde droge humor wist hij geïnteresseerde niet-kenners enkele basisbegrippen uit te leggen (en daarna wat werkjes van zijn hand aan de man te brengen). Aangezien ik uw blog met enige regelmaat open, was ik, even als u, getroffen door het bericht van zijn overlijden."

Stan,
1. De ladder op de rouwkaart is fraai symbolisch in dubbele zin. Enerzijds: hij reikt naar de hemel - zijn overlijden op hemelvaartsdag, Maar anderzijds: zie de uitspraak van Wittgenstein dat zijn filosofie - en waarom ook niet Spinoza's filosofie, getuige de laatste regels van de Ethica - een ladder is die je, nadat je erlangs opgestegen bent, weg kunt werpen (Tr.Log.Phil 6.54). De ladder is leeg. Jan is erlangs opgestegen, jaren geleden al, denk ik.
2. Ik sluit me aan bij jouw reactie, die van Rik en de e-mailschrijver. Jan heeft veel betekend voor de verspreiding van het gedachtegoed van Spinoza in Nederland. Hij was bovendien een beminlijk mens. Ik heb hem twee keer ontmoet, en in januari j.l. had ik met hem een korte e-maildiscussie over het zelf uitgeven van boeken. Ik stuurde hem mijn boek over de Ethica, en prompt kreeg ik een paar dagen later een lijst met correcties - getuigen van nauwgezette lezing - die ik allemaal in dank doorgevoerd heb.

Mooi, Adrie, jouw herinnering aan Jan.
Jan Knol benoem ik in dit blog als 'heraut van Spinoza' en 'apostel van Spinoza' en ook 'navolger van Spinoza.' Ik herinnerde mij dat hij zichzelf anders typeerde en heb nog een poos ernaar gezocht hoe hij zichzelf ook alweer omschreef, maar kon het niet vinden. Uit het In Memoriam dat Gonny Pasman van de Spinoza Kring Soest voor haar website schreef en dat ze me toezond, kon ik het weer lezen: hij zag zichzelf als 'ambassadeur van Spinoza.' En dat was Jan Knol, net als hij voldeed aan de typeringen die ik hem toeschreef.
En zeker, een warm en beminnelijk mens was hij - iemand die zich echt wat van Spinoza aantrok.

Beste Stan,
Vanochtend las ik tot mijn schrik op je blog dat Jan Knol overleden is. Ik had de afgelopen twee jaar redelijk veel mailcontact met hem. In onze laatste e-mails hadden we een uitgebreide gedachtewisseling over het Godsbewijs uit zijn KV.
Ik heb voor mijn website onderstaand in memoriam voor hem geschreven.

In memoriam Jan Knol
Op 5 mei j.l., op Hemelvaartsdag, is de" ambassadeur van Spinoza in Nederland", Jan Knol overleden. Op zijn rouwkaart staat dezelfde soort ladder als op de omslag van zijn boek "Spinoza's Intuïtie" en een tekst uit de Ethica.
Ik kende Jan Knol sinds de oprichting van mijn Spinozakring Soest, die hij een warm hart toe droeg en op 18 april 2015 gaf hij een lezing bij ons over de intuïtie van Spinoza. Ook vroeg hij mij zijn boek: "Spinoza in 107 vragen en antwoorden" te redigeren. Aanvankelijk waren het 100 vragen, maar na onze brainstormsessies werden het er 107.
Bijna elke mail eindigde hij met de woorden: Als het met mij zo blijft als het nu is, doe ik het ervoor.
Hij had echter al langere tijd last van de bijwerkingen van de medicijnen. Blijkbaar zijn die hem uiteindelijk fataal geworden.
Op Hemelvaartsdag heeft hij zijn ladder naar de hemel bestegen en daarbij hopelijk de God van Spinoza ontmoet.
Rust in vrede Jan. Wij zetten het werk van Spinoza hier op aarde voort.
Gonny Pasman - Sakkers
Spinozakring Soest

Wat een treurig bericht. Meer dan 10 jaar geleden ontmoette ik Jan in Smilde, en bracht een middag met hem door, met vriend Bart en een camera. Zijn warmte zal me altijd bij blijven.

Mij van geen ernstig antwoord bewust, belde in het nummer van Jan Knol en hoorde van haar verlies. Mijn vraag had moeten zijn Hoe kan iemand de reeks 259 stellingen in het latijn op de pc te lezen krijgen, geen ethica bezittende? Wie helpt ?

Stop! Ik heb het al gevonden

Ben erg geschrokken van het overlijden van Jan. Wij waren collega's ooit in de classis Winschoten. Wie schetste mijn verbazing toen ik jaren later zijn publicaties over Spinoza ontdekte. Heb daarover contact met hem gehad. Zelf was ik degene die hem vroeg om een leesbare vertaling te maken van de Korte Verhandeling enz En hij deed dat! Ik was benieuwd naar een volgende publicatie, maar hij stierf zoals Spinoza stierf.