Ja, wat gebeurde er eigenlijk met de tolerantie-idee?

Wim Klever stuurde mij - weer eens - zijn e-mail-wisseling met de NRC, waarop hij - weer eens - “eigenlijk heel boos” is. Dit weblog fungeert daarvoor dan als zijn uitlaatklep…

Simon SchamaIk begin met informatie van de website van de Universiteit van Leiden: Op vrijdag 9 december gaf de Britse historicus Simon Schama de 40ste Huizingalezing onder de titel: 'What happened to the idea of toleration?'. Hij sprak over tolerantie en vrijheid. De auteur van bestsellers als Overvloed en onbehagen, Patriotten en bevrijders en De ogen van Rembrandt, is een groot kenner van de Nederlandse samenleving. Schama heeft, onder meer aan de hand van de theorieën van John Milton en John Locke, onderzocht waar de grenzen van tolerantie liggen in de hedendaagse samenleving. Geldt absolute vrijheid ook voor wie die vrijheid bedreigt?

Simon Schama (1945) geldt als een van de invloedrijkste historici ter wereld. Hij studeerde in Cambridge en doceerde in Oxford en aan de Amerikaanse universiteiten Harvard en Columbia. De afgelopen jaren bereikte hij een groot publiek als presentator van de BBC-series The Power of Art en A History of Britain. [Tot zover de informatie over de Huizingalezing van hier]

NRC Handelsblad had in de weekendkrant een artikel n.a.v. van deze Huizingalezing. Wat hierna volgt is van de hand van Wim Klever. Hij stelde als kop voor:

BEVOOROORDEELDE NRC BEDONDERT DE ONOPLETTENDE LEZER

“De passage waarop ik in mijn repliek doelde luidt: "Wij hebben geen andere keus dan ons te scharen aan de zijde van Milton en Locke. Anders vraag je om zelfmoord, op de wijze van de Weimarrepubliek... Ze [er werd gesproken over de Salafisten] moeten alleen worden uitgesloten van enige beslissende rol bij het scheppen of bedrijven van de democratie, zolang ze tegen een formele, onomkeerbare bestendiging daarvan zijn".  - Ik schreef ook meteen een brief naar Schama zelf (voordat ik de afwijzing van de krant ontving), aldus:

Dear colleague,

It was a great pleasure for me to read in the abbreviated but translated version published by the NRC of last Saturday your interpretation (and appreciation) of Locke's view on tolerance (quite different from  Jonathan Israel's). Locke is a great friend of mine. I published last year JOHN LOCKE (1632-1704) . VERMOMDE EN MISKENDE SPINOZIST.  But equally great was my disappointment about the prejudiced reception of your message by the redaction of the newspaper, which presented it with the colossal head : "Waarom zijn we niet meer tolerant?" (Why are we not more tolerant?), whereas the introduction ought to have sounded, according to your exposition, I thinkk, and in full agreement with Locke: " Why are we not LESS tolerant?", namely with those people which definetely and intentionally undermine our system of political freedom. You rightly stress the Lockian requirement of their exclusion  from active participation in our system. We can't tolerate  its political enemies and ( atheistical) anarchists. In this respect Locke was fully in line with Spinoza, who considered a similar tolerant attitude typical for a 'corrupted republic' ( in TTP, ch. 7).

Wim Klever.

De ingezonden brief

De boodschap van Simon Schama in de door de NRC mede georganiseerde Huizingalezing viel bij deze krant  kennelijk niet in goede aarde want wordt met de kop "waarom zijn we niet meer tolerant" in spiegelbeeld weergegeven. Er had moeten staan "waarom zijn wij niet MINDER tolerant?" Dit immers was de strekking van het betoog, waarin Schama tot tweemaal toe blijk gaf van zijn instemming met Locke, coryfee van de Verlichting. Onvoorwaardelijk  onderschreef hij diens standpunt: uitsluiting van aktieve deelname aan ons democratisch bestel van diegenen, die er geen misvatting over laten bestaan het te willen en zullen ondergraven of afschaffen zodra zij daartoe gelegenheid krijgen. In Locke's tijd waren dat de fanatieke Katholieken die zich lieten  aansturen door een buitenlandse (Roomse) mogendheid; thans zijn dat onder meer de politiek gemotiveerde Salafisten. Locke sloot zich in dit opzicht perfect aan bij Spinoza. Met hem vond hij dat ook een tweede kategorie geen burgerrechten in onze vrije republiek zouden mogen krijgen, namelijk de zich aan god noch wet of gebod storende  anarchisten, die hij met een destijds nieuwe term 'atheisten' noemde en die Spinoza aanduidde met de klassieke term 'infamen'.  De twee groepen komen hierin overeen dat zij onder de schijn van loyaliteit onze ondergang beramen. Hun kan in een duurzame en zichzelf respecterende staat geen plaats en zeker geen akties of sektarische prediking worden toegestaan, die de beginselen van de rechtstaat ondermijnen. Tolerantie kan en moet gepaard gaan met streng bewaakte beperkingen en desnoods de sterke arm; anders is zij loos en auto-destructief.

Wim Klever,
Auteur van JOHN LOCKE (1631-1704). VERMOMDE EN MISKENDE SPINOZIST (2e dr. 2010).

De afwijzing

Op 14 dec. 2011 schreef de Opinieredactie van NRC Handelsblad het volgende:

Geachte heer Klever,

Dank voor uw reactie op het artikel van Simon Schama. De door u voorgestelde kop is in elk geval niet in overeenstemming met de visie van de auteur zelf. Hij had als kop gesuggereerd: 'Waar is de tolerantie gebleven'. Wij kiezen momenteel voor andere ingezonden brieven.

Met vriendelijke groet,

Derk Walters
NRC Handelsblad

Het antwoord van de ingezonden briefschrijver

De krant heeft natuurlijk altijd gelijk! Ik verwijs toch nog even naar de passage op p. 3. (midden) , beginnend met " Wij hebben... ". En eindigend met "bestendiging daarvan zijn" . Volgens mij heeft Schama de teneur van zijn eigen betoog niet durven erkennen; en u dus een verkeerd advies gegeven. Trouwens waarom hebt u hem desaangaande advies gevraagd? Zat u niet zelf met een probleem? Ik wou het er niet bij laten zitten.

Wim Klever

 

Reacties

Het vervolg van de briefwisseling. Ik tekende protest aan bij de Ombudsman van de NRC (adjunct-hoofdredacteur Sjoerd de Jong) die Zaterdaag j.l. juist een column schreef met als thema: in opiniestukken moeten de feiten natuurlijk wel kloppen. Ik suggereerde dat dit kennelijk niet gold voor de NRC zelf, die het feit van Schama's betoog ('de toleraante maatschappij kan zijn tolerantie niet uitstrekken tot zijn eigen tegenstanders') in de daarboven gezette kop weersprak. Hij antwoordde dat ik 'gelijk had' en stuurde daarom mijn protest door naar de chef Opinie-redactie, Maarten Huygen. Op zijn beurt waste die zijn handen schoon, door in Schama's betoog onderscheid te maken tussen 'hoofdthema' en 'neventhema'. Hoofdthema zou zijn geweest een pleidooi voor meer tolerantie, neventhema (aan de hand van John Locke): wijzen op de grenzen van de toleratnie. Op mijn beurt heb ik weer geantwoord dat dit verweer mij niet overtuigde en in ieder geval onrecht doet aan John Locke, naar wie in het betoog tot vijfmaal toe werd verwezen. Ik heb mij er nu maar bij neergelegd en de geweigerde brief (die ook over Spinoza ging; Locke sluit zich op dit punt aan bij Spinoza) opgeborgen in mijn archief "Spinoza in de praktijk". Ik blijf betreuren dat de NRC de historische waarheid geweld aandoet.