Inutilis scientia Spinozana [34] Spinoza als een soort Tom Poes...(?)

Al een aantal jaren moet Arend Smilde de uitgebreide brief die hij aan Jonathan Israel schreef op zijn website hebben staan. Hij was als corrector betrokken geweest bij de Nederlandse vertaling van de Radicale Verlichting. Hij was de recensent van het boek geweest in het Nederlands Dagblad en hij was zelfs de vertaler geweest van Revolutie van het denken (2011).

Naar aanleiding van dit alles, maar vooral n.a.v. Israel's debat over de Radicale Verlichting met Andreas Kinneging en Herman Philipse op 23 september 2011 in Den Haag, schreef hij op 12 januari 2012 een lange BRIEF AAN JONATHAN ISRAEL, met als bijlagen zijn recensie en enige beschouwingen die hij schreef bij zijn vertaling van A Revolution of the Mind. En hij plaatste dit alles op zijn website. Antwoord van Israel moet hij nooit hebben gehad, want anders had hij dat er wel bijgeplaatst.

Hij illustreert enerzijds de gefascineerdheid van een gelovige met hen die dat geloof aanvallen: met Spinoza en Israel; terwijl hij dan uiteraard behoefte heeft die aanvallers op zijn beurt te bestrijden. Hij verwijst naar zijn "Groeniaans-gereformeerde" opvoeding. En ook met zijn website over C. S. Lewis bewijst hij zijn liefde voor geloofsapologetiek.

Arend Smilde's recensie van Jonathan Israel, Radicale Verlichting. Hoe radicale Nederlandse denkers het gezicht van onze cultuur definitief veranderden verscheen in april 2005 in het Nederlands Dagblad, onder de al veelzeggende titel: HET SPOOK VAN SPINOZA. Daarin is o.a. te lezen:

Spinoza als een soort Tom Poes
"Het beeld dat oprijst uit dit boek is (ruwweg) dat van Spinoza als een soort Tom Poes die heel kalmpjes alleen maar precies de juiste opmerkingen maakt, waar het verwarde Oude Europa als een Heer Bommel niets dan de kracht van zijn domheid tegenover te stellen heeft en dit dan ook vol overgave doet. Verzin toch eens een list tegen Spinoza! riepen de Europese intellectuelen elkaar toe – en wat werden er een listen bedacht – maar niets hielp. Het spook van Spinoza waarde rond en het was onmiskenbaar dat zijn geest over steeds meer mensen vaardig werd."

Enige citaten uit zijn brief aan Jonathan Israel
Hij neemt Israel "zijn ongelofelijke rechtlijnigheid" kwalijk. Hij noemt hem "te gretig bij het aanvoeren van bewijzen voor zijn geschiedbeeld" [p.5], zijn "secularisatiegeschiedenis (linkse kerkgeschiedenis)" [5]

"Het blijft wel de vraag of al die bewonderaars door de eeuwen heen in Spinoza zagen wat Israel in hem ziet. Het is soms alsof hem dit niet erg interesseert. Wie niet voor Spinoza is, die is tegen hem. En op een of andere manier heeft Israel altijd volkomen duidelijkheid over het verschil tussen schapen en bokken, voor- en tegenstanders." [6]

En hij veronderstelt dat "kort na 1995 een soort spinozistische bekering bij Israel heeft plaatsgevonden." [11] 

Dat laatste heeft hij volgens mij goed gezien. Israel heeft ooit in een interview zelf zoiets meegedeeld: dat publikaties van o.a. Wim Klever e.a. uit de eerste helft van de jaren ´90 hem na zijn boek over De Republiek op het spoor gezet hebben van de invloed van Spinoza en zijn kring.

Smilde is wat lang van stof, maar dat kun je van Israel nog meer zeggen.

Kortom, er is enige verwantschap in Arend Smilde's kritiek op Jonathan Israel en die van de scandinavische theologe en historica Merethe Roos [cf. dit blog]

_____________

Foto van zijn https://m.facebook.com/arend.smilde

Zie hem ook op https://twitter.com/ArendSmilde