Inutilis scientia Spinozana [227] De eerste Jiddische vertaling van de TTP verscheen in 1923

In het blog van 17 februari 2012, “Spinoza in de joodse historiografie [13] Daniel B. Schwartz,” nam ik uit het boek van Daniel B. Schwartz, The First Modern Jew: Spinoza and the History of an Image. [Princeton University Press, 2012] enige feitjes over, zoals: “over welke jood de eerste roman over Spinoza schreef (Berthold Auerbach); wie als eerste de Ethica in het Hebreeuws vertaalde (Salomon Rubin), en wie in het Jiddisch (William Nathanson, 1927). Hoe de geboorte- en sterfdagen van Spinoza (in 1832 nog niet) in 1927 en 1932 uitbundig van joodse zijde gevierd werden. Hoe in 1927 in Jerusalem geprobeerd werd de ban ongedaan te maken… enzomeer.”

Volgens informatie van deze boekverkoper is dit de cover van de eerste Jiddische TTP-vertaling

Benedictus De Spinoza, DER TEOLOGISH-POLITISHER TRAKTAT [TRACTATUS THEOLOGICO-POLITICUS]. Yiddish translation N. Perlman. New York: M. Jankowitsh, 1923 - 375 pages

First Yiddish edition of the Tractatus Theologico-Politicus. Along with "Di Etik, " also published in 1923, this represents the very first appearance of any of Spinoza’s works in any Jewish language. Perhaps one of the most controversial texts of the early modern period, the TTP, in its critique of religion and of jewish "chosenness", is possibly one of the most appropriate of Spinoza’s works to be translated into Yiddish for secular readers. Translated by N. Perlman, who also translated Jack London, Anatole France, Schopenhauer, and Thomas Paine into Yiddish.

Het lijkt dan alsof de eerste vertaling van de Ethica in het Jiddisch niet die van William Nathanson die in 1927 op twee plaatsen tegelijk uitkwam (Warschau en Chicago; cf. blog), maar die van N. Perlman die in 1923 uitkwam (aangenomen dat in deze omschrijving dezelfde vertaler bedoeld was). Maar het Amsterdamse Antiquariaat Spinoza [cf.] heeft deze werken ook (zie hierna) en dan blijkt dat de datum waarop die Jiddische Ethica verscheen niet 1927, maar 1923 was en de vertaler ervan blijft dus William Nathanson.

81. Der Teologish-politisher Traktat. Volständig übersetzt durch N. Perlman (Perelman).
New York, Farlag M. Jankowitsch, (1923). Orig. blue cloth, black lettering. X, 375 pp. Owner's stamp on title. EUR 100.--
~First complete Yiddish translation of Tractatus Theologico-Politicus.

82. Di etik. Yidish: W. Natanson.
Warsaw, Kultur-Lige, 1923. Orig. cloth, slight wear to edges. 320 pp. incl. portrait. Name on title. Foldingmarks in portrait. EUR 150.--
~First Yiddish translation. William Nathanson, Kiev 1883, emigrated to the US about 1903. According to Nathanson Spinoza and Bergson are `the two greatest Jewish philosophers'.

Feitjes moeten altijd precies zijn…