Hoeveel Spinoza in de Amsterdamse kunstmanifestatie?

Morgenmiddag wordt de kunstmanifestatie onder de naam My Name is Spinoza geopend. Op dit weblog is daarvan al meermalen melding gemaakt en in de kop zelfs een permanent overzicht van alle betrokken websites.

Vandaag heeft Trouw deze kleine advertentie, die - neem ik aan - ook wel elders geplaatst zal zijn. Ik neem deze gratis op in dit weblog dat alles wat met Spinoza te maken heeft wil 'monitoren' om het eens modern en misschien een beetje kunstzinnig te zeggen.

 

Maar wel met een opmerking erbij.

Hoe pretentieus, maar uiterst vrijblijvend staat daar: "Houden Spinoza's ideeën, 400 jaar na dato, nog steeds stand?"

Dit klinkt als een evaluatie van Spinoza-ideeën door middel van de kunsten. Ik ben het eens met de opvatting die ook kunsten als een eigen kennis- en ontdekkingsvorm erkent naast de wetenschap (en naar sommigen menen, naast de religie).

Als ik echter het programma overzie en meeweeg wat zich voorafgaande aan de officiële opening al heeft laten zien, vrees ik echter dat met evaluatievraag "Houden Spinoza's ideeën, 400 jaar na dato, nog steeds stand?" zomaar wat gezegd wordt. Dat dit maar "doen-alsof" is - niet iets dat echt gemeend is en waarop geprogrammeerd is.

Dit is mijn voorlopige eerste indruk. Ik ga zeker nog dingen zien en proberen mee te beleven. Maar vooralsnog ben ik niet in staat geweest iets van Spinoza's ideeën te bemerken - ben van wat ik merkte niet erg onder de indruk.

De vraag "Houden Spinoza's ideeën, 400 jaar na dato, nog steeds stand?" serieus stellen en beantwoord krijgen vergt een heel andere aanpak en onderzoek.

Toch wens ik de initiatiefnemers en uitvoerders interessante ervaringen en belevingen toe. En hoop ik dat er toch iets van de echte Spinoza door alles heen komt schijnen. Ik hoop ongelijk te krijgen. 

Reacties

Stan, je kunt op voorhand stellen, dat er totaal niets van Spinoza's ideejen in kunstvormen tot uiting KAN komen. In dat opzicht kan beeldende kunst met taallvormen worden gelijkgesteld. Eerder (n.a.v. je blog over Mauthner) heb ik je al een inkijkje in de echte Amsterdamse Taalkunde gegeven van Spinoza c.s. Kunst kan wel prikkelen en als zodanig mensen veranderen. Maar wat er dan genoten wordt - als het tenminste schoon wordt gevonden - is de eigen modus van de bewonderaars. Spinoza's kunsttheorie is heel ordinair en banaal."Wanneer de beweging, die de zenuwen van voor het oog aanwezige objekten ontvangen, bijdragen tot onze gezondheid worden die objecten schoon (PULCHRA) genoemd; in het tegenovergeselde geval heten zij lelijk"(1/app.). Wie zei er onlangs ook al weer dat Spinoza GEEN kunsttheorie heeft?

Ik zeg en houd vol - tot het tegendeel blijkt (wat m.i. bijkans onmogelijk is) - dat Spinoza geen kunsttheorie of kunstfilosofie had. Wat jij aandraagt, Wim, overtuigt mij niet. Spinoza had theorieën en filosofische annex wetenschappelijke ideeën over religie, over ethiek, over politiek, over filosofie en wetenschap, over god en de mens, lichaam en denken etc., maar niet over geschiedenis, niet over ambacht en arbeid en niet over kunst.
Wat niet wegneemt dat kunstenaars en anderen denkbeelden van Spinoza als vertrekpunt kunnen nemen voor hun wijze van kunstbeoefenen of zich in het algemeen door zijn denken kunnen laten inspireren - proberen sub specie aeternitatis aan de slag te gaan of zo.
Maar iets dat raakt aan een keuze tussen een platoonse mimetische of natuur-nabootsingstheorie of expressietheorieën zoals sinds de Romantiek opkwamen, je vindt het bij Spinoza niet. Sinds de theorie van de kunst als expressie van de emoties of ideeën, intuïtie of verbeelding van de kunstenaar, zijn de categorieën mooi en lelijk trouwens ook minder aan de orde. Met welke relatie dan ook tussen kunstwerk en kunstenaar hield voor zover mij bekend Spinoza zich in het geheel niet bezig.

Is de geciteerde uitspraak uit de appendix van ETHICA 1 dan geen propositie of theorie over producten van menselijke kunstvaardigheid? Ik geef toe: de theorie is wel kort en krachtig, maar lengte van betoog is niet relevant. Zij is trouwens wel diep geworteld in een menskunde en kan breed worden uitgesponnen. Verder schijn je nog niet helemaal niet te beseffen, dat "ideejen van Spinoza als uitgangspunt nemen voor het maken van kunstwerken" berust op de illusie van het expressionisme, de tweelingzuster van die andere illusie van onze vrijheid. Dit alles neemt niet weg dat kunstenaars geprikkeld kunnen worden door tekstbeelden en bevlogen spinozisten als jij, Stan. En dan worden gedreveen (!) tot het produceren van fantastische dingen, door aanschouwing waarvan jij of ik meer welzijn of zelfgenot verkrijgen.