Het graf van Spinoza’s zuster Rebecca op Beth Haim, Curaçao

Kort voor de lezing gisteren in de Tribune zou beginnen ontving ik van een bezoeker, die onlangs een reis naar Curaçao had gemaakt én die regelmatig dit weblog bezoekt, een enveloppe waarin een boekje over de begraafplaats Beth Haim aldaar en een foto van het graf van Ribca/Rebecca. Hoe sympathiek!

In het derde hoofdstuk van Miriam van Reijen’s Het Argentijnse gezicht van Spinoza. Passies en politiek [Klement, Kampen, 2010], in § 3.1. Sporen van Spinoza in Latijns-Amerika, lezen we: “Vanuit Amsterdam vertrokken in de 17e eeuw een aantal Joodse families naar Curaçao, en zo ook Spinoza’s zus Ribca of Rebecca. Zij was na de dood in 1651 van hun zus Miriam met diens weduwnaar Samuel de Casseres getrouwd, en voedde Miriam’s zoon Daniël op met haar en Samuel’s drie eigen kinderen. Samuel de Casseres stierf in 1660, 32 jaar oud. Rebecca regelde in 1677 nog samen met Daniel de erfenis van Spinoza. Zij vertrok nadat zowel Daniel als haar dochter Hana getrouwd waren met haar twee jongere zonen naar Curaçao. Zij stierf er op 25 januari 1695 nadat op 10 januari haar zoon Michael de Casseres eveneens aan de gele koorts was gestorven. Ze liggen begraven op de in 1659 op Curaçao ingewijde begraafplaats Beth Haim. Haar andere zoon, Benjamin, die op Curaçao een succesvol zakenman was geworden stierf kort na zijn vrouw Ester, in 1736 en ook zij werden beiden op deze begraafplaats begraven.

[daarbij deze voetnoot] Jakob Freudenthal, Die Lebensgeschichte Spinozas, herz. herduk Manfred Walther (red.), 2 dln., Stuttgart: Frommann, Holzboog, 2006, dl 1, pp. 202 t/m 206.
Vanaf 1916 liep de begraafplaats Beth Haim op Curaçao veel schade op door de op het terrein gebouwde Shell raffinaderij. In 1939-1941 werden ongeveer 2500 graven gedocumenteerd door Rabbi Isaac S. Emmanuel, en in 1957 werden foto’s en teksten in zijn boek Precious Stones of the Jews of Curaçao. Curaçaon Jewry 1656-1957 (New York, 1957) gepubliceerd. Zijn werk werd voortgezet door Charles Gomes Casseres en anderen. In 2001 verscheen een engelstalig gidsje met een beschrijving en foto’s van 25 graven op het oudste gedeelte van de begraafplaats, geschreven door Mariëtte Kamphuis, HistorieCIE, Rotterdam. Een van de 25 opgenomen graven is het graf van Ribca Spinoza, met een afbeelding van de epitaaf. Haar zoon Michael ligt naast haar begraven.”

                                                         * * *

Het was het in die voetnoot genoemde gidsje dat deze blogbezoeker voor mij had meegenomen, wetend dat mij alles wat Spinoza aangaat interesseert - en ik daar blogs over maak. Ik weet niet eens de naam van deze persoon (die ik hierbij hartelijk dank) - van wie ook deze foto van het graf van Rebecca is:

 
Het graf van Rebecca is het tweede van vooraf geteld.

Op Rebecca's graf dit grafschrift (voor wie Hebreeuws lezen). Ik nam het over uit dat gidsje:

 

In de verte zien we twee witte huizen met rode daken; rechts is het Casa de Rodeos (Rodeo's huis) uit ca 1726 en links het Cazinha dos Cohanim (Huisje van de Cohens) uit ca 1856.
Deze nog eens op een foto van Mike Jacobs van hier

         

[Op flickr.com van een andere kant]

Daarop is al duidelijk te zien dat die begraafplaats daar niet lekker ligt. Op de volgende foto van Lex Speelman, genomen op 22 nov. 2007, is dat nóg duidelijker te zien [van hier]. Op de achtergrond "Refineria Isla" (olieraffinaderij), Curaçao's grootste werkgever.

Beth Haim begraafplaats op Curaçao

Hier nogmaals, foto's van Ans en Arie ?? [van hun reisverslag

         

 

         

[zie ook flickr.com]

         

         
[zie ook op flickr.com]

 

 

 

 

Reacties

Ik ben blij dat het nog bestaat alleen de omgeving is niet om aan te zien. Ik lees hier en daar niet echt positieve verhalen over de zus van spinoza, ze schijnt nog al hebberig te zijn en zich niet zo te bekoren om haar half broer.

Ik ben benieuwd wat er op het graf staat ( in het Hebreeuws ), heeft iemand een idee?

Met vriendelijke groet,
P Marel

Bente/Baruch en Rebecca waren broer en (jongere) zus, zoon en dochter van Hanna Debora.

Ik vertaal het grafschrift uit het Duits uit “Lebensbeschreibungen und Dukumente”, toegelicht en geredigeerd door Manfred Walther (Felix Meiner, Hamburg, 1998, p. 167)

"En zij zeiden tot haar: Wil je met deze man gaan? En zij zei: ik ga."
Grafsteen van de deugdzame en eerbare vrouw Ribca, echtgenote van de heer Samuel de Casseres, moge ze rusten in vrede, die op de 9e van de maand Sjewat 5455 is opgenomen tot hogere sferen. Moge haar ziel worden opgenomen in de verzameling van (eeuwige) levens.
"De vriendelijkheid en lieflijkheid, waren gedurende haar leven en dood niet van haar gescheiden”

De spreuken aan begin en eind zijn uiteraard uit de Bijbel.

Bedankt Stan voor de opheldering, zijn vader had drie vrouwen dus ik was even de volgorde kwijt.

Ook bedankt voor de vertaling, deze weblog is erg handig om bekend te worden met spinoza, niet alleen updates over huidige spinoza ontwikkelingen maar ook met de boekrecensies is deze weblog echt een must om spinoza te leren kennen !

Met vriendelijke groet,
P Marel