[Hersteld] Voltaire (1694-1778) over Spinoza

Teruggehaald uit het cachegeheugen van Google, nadat blogse.nl alle blogs van 2½ maand gewist had.

Voltaire (1694-1778) over Spinoza

De ‘onwetende wijsgeer’ en tuinier Voltaire (1694 -1778) werd 83 jaar oud, schreef veel filosofie-achtige boeken, drama's, romans, geschiedkundige werken, theaterrecensies en essays over staatkundige zaken en waarover niet al.

In z’n bekendste roman, Candide, spotte hij met 'de beste van alle mogelijke werelden' van Leibniz.

Eén of andere duidelijke leer heeft Voltaire met al z’n spot niet nagelaten. Volgens Jonathan Israel behoorde Voltaire, samen met Locke, Leibniz, Hume en Newton, tot de gematigde Verlichting. Hij was voor de aristocratie en tegen het absolutisme, maar streefde ook naar iets van sociale rechtvaardigheid, mensenrechten en religieuze tolerantie. En dan was er ook z'n racisme: "Met spijt spreek ik over de Joden: dit volk is, in menig opzicht, het meest verwerpelijke dat ooit de aarde heeft bevuild" ("C’est à regret que je parle des Juifs: cette nation est, à bien des égards, la plus détestable qui ait jamais souillé la terre".) De politiek filosoof Isaac de Pinto bestreed hem in zijn Apologie de Juif. [van hier] Je vind ook zeer positieve typeringen als:
"Voltaire was the most brilliant writer of all time. His influence in securing liberty for humanity is inestimable. He changed his world and ours. Many founding fathers spoke of his influence in securing separation of State from Church in America." [hier]

Voltaire had, zoals bekend, weinig op met Spinoza – daarin volgde hij Bayle. Maar ja, vergeleken met Spinoza was Voltaire volgens Israel eerder een conservatieve denker. Er bestaat een heel stekelig essaytje over Spinoza van de hand van Voltaire en het volgende gedichtje.

 

Alors un petit juif, au long nez, au teint blême,
Pauvre, mais satisfait, pensif et retiré,
Esprit subtil et creux, moins lu que célébré
Caché sous le manteau de Descartes, son maître,
Marchant à pas comptés, s’approche du grand être:
Pardonnez-moi, dit-il, en lui parlant tout bas,
Mais je pense, entre nous, que vous n’existez pas.

 

Toen kwam er een joodje met een lange neus, bleek gelaat
Arm maar tevreden, bedachtzaam, desolaat
Subtiel van geest, op het lege af, meer geroemd dan gelezen
Verstopt onder de mantel van Descartes, zijn meester
En stapte met gemeten schreden naar het grote Wezen
Excuseer zei hij met nauwelijks hoorbaar gefluister
Maar ik denk, onder ons gezegd, dat u niet bestaat.

Vert.  Karel D'huyvetters [hier]

 

Gevonden op internet (op een site die zelf niet meer toegankelijk is: ) Voltaire, de ijdeltuit en in zijn woorden een bestrijder, maar als het op daden aankwam een hielenlikker van de gevestigde orde, altijd bereid tot compromissen, als hij voelde dat zijn eigenbelang in het geding kwam, schreef een brief aan de schrijver van Le Traité des Trois Imposteurs. Het is genant om te lezen hoe hij enerzijds het systeem verdedigt en anderzijds krodillentranen huilt over het onrecht Kortom een fraai staaltje van hoe hij de kool en de geit, en uiteindelijk zijn eigen positie, wil sparen .

VOLTAIRE
AAN DE SCHRIJVER VAN HET BOEK „DE DRIE BEDRIEGERS“ (1769)
 

Reacties

Voltaire had weinig op met Spinoza, zegt Stan, en hij voegt er aan toe: ":daarin volgde hij Bayle". En het is tegen deze toevoeging, dat ik protesteerd. Bayle verafgoodde Spinoza, maar wist het wel prima te verbergen. Daar is een berg literatuur over.
Overigens, STan, vind ik dat een prachtige serie bent begonnen over 'gedichten over Spinoza' , en dat je die heel informatief toelicht.

Ik ben het met je eens, Wim: ik was wat te kort door de bocht.
Voltaire was weg van Bayle en moest niets hebben van Spinoza. Bayle was een beetje een sfinx, hij gaf heel veel kritiek op Spinoza waarmee hij lange tijd heel veel invloed heeft gehad op de negatieve beeldvorming van Spinoza, maar heimelijk moet hij wel wat in Spinoza gezien hebben (mij lijkt 'verafgoden' nu weer een wat vergaande typering voor iemand die zijn afgoderij zo verborgen hield). Maar wat merkwaardig toch dat Voltaire, die Bayle zo hoog had en hem als een vader van de Verlichting zag, niets heeft opgepikt van Bayle's uiteindelijke positieve inschatting van Spinoza. Integendeel, Voltaire zag in het Lemma Bayle in zijn Filosofisch Woordenboek Bayle alleen maar Spinoza bestrijden.
Leuk dat je m'n speurtocht naar gedichten over Spinoza waardeert. Ik hoop dat anderen dat ook vinden en mij misschien eens op een spoor zetten van een Spinoza-gedicht.