[Hersteld] Joep Franssens' Harmony of the Spheres

Teruggehaald uit het cachegeheugen van Google, nadat blogse.nl alle blogs van 2½ maand gewist had.

Joep Franssens' Harmony of the Spheres

Telkens wanneer ik, surfend en speurend op internet, een muziekstuk of ander werk tegenkom dat 'iets' met Spinoza heeft, neem ik dat op in dit blog als in een verzameling. Vandaag kwam ik dit werk tegen dat al geruime tijd bestaat, maar mij nu pas onder ogen komt:

Harmony of the Spheres (1994-2001)
De cyclus Harmony of the Spheres (2001) is Joep Franssens' chef d'oeuvre, de bekentenis van zijn wereldbeeld, die pas mogelijk werd door het volledig afstand nemen van de normen die voor de Westerse muziek in de twintigste eeuw tot voor kort bepalend waren. Harmony of the Spheres is geïnspireerd op de grootse visie van de wereld zoals die beschreven is in de filosofische traktaten van Spinoza, waarin de spiritualiteit van een niet-materiële hemel (de Goddelijke creatieve krachten van de schepping) de wereld en de onderlinge relaties tussen de mensen, doordringt. Franssens (1955*) combineert compositiemethoden van de renaissance met technieken uit de twintigste eeuw, hetgeen resulteert in een machtig koorwerk dat in deze donkere maanden van het jaar velen zal aanspreken. Over deze cyclus in vijf delen schrijft Frits van der Waa in De Volkskrant: ‘De titel geeft al aan wat de muziek behelst: harmonieën met een welhaast transcendente werking. Sommige delen klinken alsof ze in de Renaissance geschreven hadden kunnen zijn, maar Franssens gebruikt ook stoutmoediger verbindingen. [ ] De uitvoering van het Nederlands Kamerkoor, in een van de delen bijgestaan door het kamerorkest van Tallinn, is om door een ringetje te halen.’
Netherlands Chamber Choir - Tõnu Kaljuste, conductor [Die tekst over Spinoza is niet van mij, dit hele stuk komt van hier; aldaar doorklikken naar discography]

 

Harmony of the Spheres (1994-2001)
cyclus in 5 movements

version for mixed choir and string orchestra
Movements 2,4, written for choir a cappella
Movement 1,3 and 5 written for mixed choir and strings
parts can also be performed seperately
text (Latin) by Spinoza
Dedicated to Tõnu Kaljuste and The Netherlands Chamber Choir
I:  10'  (in 8 parts)
II: ,6'30 ( in 4 parts)
III: , 24' ( in 8 parts)
IV: , 6' (in 4 parts)
V:  14'30 (in 8 parts)
total duration:  61'
commissioned by  the Eduard van Beinum Foundation and Amsterdam Fund for the Arts, with a contribution of Ton Boersma and The Fund for the Creation of Music.

Van daarvoor dateert nog 

Dwaallicht (1989)
for 2 sopranos and ensemble
text (Latin) by Spinoza
for 2 sopranos, flute, oboe, clarinet, French horn, bassoon, trumpet, synthesizer,violin, viola, 'cello and double bass
FCM, written for the Groep 20, Gerrie de Vries and Reina Boelens
duration: 23'

 

Hier een bespreking van AvdK (Alexander van der Kuijl) van de CD Harmony of the Spheres die ik aantrof in Eureka (Informatica Natuurkunde Sterrenkunde Wiskunde, Universiteit Leiden, in samenwerking met studievereniging De Leidsche Flesch) van juli 2004:

"Dit werk ontleent zijn titel aan de zienswijze van Pythagoras, die de magie van reine intervallen (octaaf 1:2, kwint 2:3, etc) in verband bracht met de kosmische ordening; een idee dat tot in de tijd van Keppler en Galileo ontastbaar was. De tekst van dit vocale werk is genomen uit de Ethica van Spinoza, wegbereider van de Verlichting, die mensen vrijheid van handelen toekent in een onbegrensde tijdruimte, domein van een oneindig Zijn, “oneindigheid van hoedanigheden, waarvan elk een eeuwige en oneindige essentie uitdrukt”.
In deze context ontstaat een klankspel waarvan de harmonieën een brug slaan tussen Renaissance en de eigentijdse klankwereld van de jaren ’90. Het Zijn, uitgedrukt in een centraal tweedelig (2) movement, ingekaderd door twee-maal-twee (4) movements die aard en richting van menselijk handelen beschrijven, in een traag zoekende harmonische ritmiek. Soms rond een triviaal tooncentrum, meestal gevat in weidse spanningsbogen van schuivende en overlappende meerklanken, die voor de “oneindige essentie” dit kordon doorbreekt, en het koor opstuwt naar een minimaal getoonzette jubel, het doodlopend individualisme voorbij.
Nachtfoto met onbeperkte sluitertijd, zwijgende lichtsporen uit de kosmos met de waarnemer als schijnbaar middelpunt.
Joep Franssens schaart zich met dit werk in de rij van bekende stijl- en tijdgenoten als Arvo Pärt en Erkki-Sven Tüür. Het Nederlands kamerkoor zingt onder de handen van Tõnu Kaljuste adembenemend zuiver. Een aanwinst."

Ook hier geldt: de tekst over Spinoza komt niet van mij en zou ik zo ook niet uit mijn toetsenbord kunnen krijgen. Ik geef slechts door.

Aanvulling 16 mei 2009
Recensie van Frits van der Waa in de Volkskrant van 08-01-2004 over
Joep Franssens: Harmony of the Spheres. Nederlands Kamerkoor en Tallinn Chamber Orchestra o.l.v. Tõnu Kaljuste. Composers' Voice.

Nog mooier is het grote koorwerk Harmony of the Spheres waarmee Joep Franssens bewijst dat zijn eigenzinnige queeste naar muzikale schoonheid hem allerminst naar het luchtledige voert. De titel geeft al duidelijk aan wat de muziek behelst: harmonieën met een welhaast transcendente werking. Sommige delen klinken bijna alsof ze in de Renaissance geschreven hadden kunnen zijn, maar Franssens gebruikt ook stoutmoediger verbindingen.

Van de teksten van Benedictus de Spinoza is niets te verstaan, maar dat mag niet deren. De uitvoering van het Nederlands Kamerkoor, in een van de zes delen bijgestaan door het kamerorkest van Tallinn, is om door een ringetje te halen.

Mens en melodie 2007/nr 5

had onder meer het volgende artikel:

Els van Swol
20/ Spinoza in het werk van Yannis Kyriakides en Joep Franssens
In het cd-rek van Els van Swol liggen ze niet ver uit elkaar: de opnamen van Yannis Kyriakides The Thing Like Us, de muziek uit: Spinoza (or I am not where I think myself to be) en Joep Franssens’ Harmony of the Spheres. Maar naar vorm en inhoud liggen zowel de denkers Israel en Scruton, als de componisten Kyriakides en Franssens, ver uit elkaar

Over Yannis Kyriakides zie hier eerder op dit weblog. Merk op dat Israel van historicus denker is geworden - en uiteraard is hij dat ook.