[ Hersteld] Boeddhisme, hindoeisme en interesse in Spinoza

Teruggehaald uit het cachegeheugen van Google, nadat blogse.nl alle blogs van 2½ maand gewist had.

Hierna hoe de pagina eruitzag op 3 okt 2008 08:52:10 GMT. Een reactie die daarna nog werd geplaatst is dus niet meegenomen.

Boeddhisme, hindoeïsme en interesse in Spinoza

Naast het spinozisme ondervindt ook het boeddhisme een toenemende belangstelling, niet alleen bij westerlingen die op zoek zijn naar zin, levensverdieping en vormen van meditatie, maar ook sommige wetenschappers, kunstenaars en intellectuelen beschouwen de boeddhistische tradities als een bron van inspiratie.

Fischer-Schreiber, I., Lexicon Boeddhisme wijsbegeerte, religie,psychologie, mystiek, cultuur en literatuur

Volgens het SCP-rapport “Maatschappelijke organisaties in beeld” dat deze maand verscheen zouden er in Nederland ca 170.000 boeddhisten zijn. Dat cijfer, dat al beduidend minder is dan de 250.000 waar de Boeddhistische Omroep Stichting (BOS) mee schermt, is niet door het SCP zelf onderzocht. En waarschijnlijk is ook 170.000 nog te hoog. Men telt, benadert en beargumenteert wat, maar niemand weet het, want er zijn geen registraties en “iedereen die zich boeddhist voelt mag zich zo noemen”.

Deze gegevens lees ik in een artikel in Trouw van vandaag, dat precies verschijnt nadat ik van plan was om iets te schrijven over de interesse vanuit boeddhistische kring in Spinoza, waarmee ik onlangs in aanraking kwam.

Mooie uitspraak in dit stuk: “Het probleem is dat iedereen in dit land altijd cijfers wil hebben, maar zo werkt het niet bij boeddhisten. Zolang de overheid hamert op cijfers, is het geen wonder dat er cijfers worden gecreëerd,” klaagt de voorzitter van de Boeddhistische Unie Nederland (BUN), Varamitra, waarbij het net lijkt alsof er bij die overheid iets mis is. Maar als zij geen subsidie zouden willen aanvragen voor hun Mandalaschool in Amsterdam en hun universitaire opleiding voor geestelijke verzorgers, hun omroep etc., zou niemand vragen naar hun grondvlak - dus naar aanhangcijfers. Dát ook zij als organisaties willen voortbestaan en zich ontwikkelen, is iets wat we vanuit Spinoza eenvoudig kunnen begrijpen.

Al meerdere Spinoza-studiosi* hebben vergelijkende studie gedaan naar Spinoza en (vormen van) boeddhisme en hindoeïsme. Dat is niet verwonderlijk: Spinoza’s filosofie wordt als monisme getypeerd, terwijl Advaita in het Sanskriet (en dan zijn we bij het hindoeïsme)betekent: zonder dualiteit. Advaita Vedanta, een oude filosofie uit India, gebaseerd op oude geschriften als de Veda’s, de Upanishads en de Bhagavad Gita, wordt daarom ook wel de filosofie van de eenheid genoemd. Gesproken wordt over “de onweerlegbare enkelvoudigheid van de wereld”. Shankara, een van de hindoe-meesters en zijn opvolgers, de Shankaracharya’s, worden door sommigen in het westen als bronnen van wijsheid gezien.

* Dat begon al bij Bayle. Hedendaagse voorbeelden: Martine Strubbe, docent boeddhisme aan de Faculteit Voor Vergelijkende Godsdienstwetenschappen te Antwerpen [zie hier].
Miriam van Reijen vertelde zes jaar geleden in Trouw “Via Spinoza ben ik bij het zenboeddhisme uitgekomen”, (hier). Of dat ook voor mij gaat gelden weet ik nog niet; ik vermoed van niet... maar mijn belangstelling is breed.

 

Onlangs las ik “Het godsbegrip bij Spinoza. Een inleiding tot het monisme,” van W.R. van Brakell Buys (1934), waarin veel vergelijkingen worden gemaakt tussen Spinoza en Shankara.

Gisteren zag ik dat een website die vele teksten als, delen van de Bhagavad Gita en de Upanishads als downloads beschikbaar geeft, ook Spinoza’s Ethica in de vertaling van Dionijs Burger (van rond 1860) als PDF-bestand aanreikt. Ik heb deze onder de links rechts opgenomen. Ook een tekst van Shankara is daar onder de downloads te vinden. En ook het Encheiridion van Epictetus en werk van Plato.

Vervolgens stuitte ik ook op de site van/over Advayavada Buddhism, waarop tot mijn verrassing eveneens tamelijk veel informatie over Spinoza wordt geboden.

Ze biedt uittreksels uit werk over Spinoza van Henry E. Allison, Herman De Dijn, Stuart Hampshire, Jonathan Israel, Pierre Macherey, Steven Nadler, Matthew Stewart, Michiel Wielema en Frederick Woodbridge. Verder veel uit Robert A. Duff, Spinoza's Political and Ethical Philosophy (1903 reprinted in 1970)

Ook heeft men de moeite genomen om uit meer dan vijftien boeken over Spinoza teksten over Spinoza’s onsterfelijkheidsbegrip op te nemen, hetgeen iets zegt over de centrale interesse in dat thema. [zie hier]

Ik geef dit alles - zonder commentaar - hier slechts door.

Bovenstaand boekomslag is van het boek dat april dit jaar verscheen: I. Fischer-Schreiber, Lexicon Boeddhisme - wijsbegeerte, religie,psychologie, mystiek, cultuur en literatuur

Over de hindoe-filosoof Shankara op wiki.nl

Latere toevoeging: 

Marcel Poorthuis & Theo Salemink, Lotus in de Lage Landen. De geschiedenis van het boeddhisme in Nederland. Beeldvorming van 1840 tot heden. Parthenon, 2009 - heeft ook een paragraaf over Spinoza [zie PDF met impressie]

Reacties

Boeddhisten shoppen bij Spinoza en pikken er uit wat in hun straatje te pas komt.
Al zijn er bepaalde overeenkomsten, de verschillen zijn enorm, vooral in de uitwerking. Bij Spinoza zie je geen lichaams-, of wereldontkenning. Voor hem heeft het geen zin om een paar jaar onder en boom te gaan zitten mediteren om je verstand leeg te maken. Juist het tegenovergestelde. Van hem moeten juist ons verstand verbeteren en het vullen met zoveel mogelijk juiste ideeën, zodat we onszelf en de natuur begrijpen. De boeddhist wil, zeer in tegenstelling tot Spinoza, zijn lichaam, zijn verstand en de wereld ontkennen.
En dan dat absurde discriminerende geloof in reïncarnatie. Bij Spinoza is er natuurlijk helemaal geen individualiteit die na dit leven voortleeft, maar het zijn alleen de juiste ideeën in dit leven die eeuwigheidswaarde hebben.
Er is dus een groot vrschil tussen boeddhisme en spinozisme.

O ja, de verschillen tussen boeddhisten en Spinoza zijn wellicht groter dan de overeenkomsten (in het anti-dualisme of het monisme). Spinoza is nuchter en realistisch - heeft b.v. minder liefde en eerbied voor alle andere dan menselijke wezens dan sommige boeddhisten hebben die zelfs geen schadelijk 'ongedierte' doden. En wat Spinoza betreft ontzegt een wijze zich geen eenvoudige genoegens, maar weet hij van mooie en lekkere dingen te genieten.
Spinoza ontzegt de wereld en de dingen dan wel hun ontlogische zelfstandigheid, maar erkent uiteraard het praktische, reële bestaan van alle wezens en hun begerend streven. De ons bekende wereld is voor hem niet de 'illusie' die het schijnt te zijn voor boeddhistische meesters.
En inderdaad, Spinoza hééft helemaal geen 'onsterfelijkheidsbegrip', wel een eeuwigheidsbegrip. Vandaar dat ik, vanuit een zekere verbazing erover, in het blog het 'onsterfelijkheidsbegrip' onderstreepte.
Overigens ben ikzelf nog niet echt toe aan het leveren van commentaar en zit ik nog een een 'fase van verwondering' over de ontdekking van een voor mij a.h.w. hele nieuwe wereld van wederzijdse interesses tussen 'boeddhisme en spinozisme'. Ik had er wel eerder over vernomen, maar kwam er nu in korte tijd daadwerkelijk mee in contact. Vooralsnog zie ik mij nog geen uitgebreide studie van het boeddhisme maken, maar als ik het in mijn speurtochten naar meer begrip van Spinoza tegenkom, ga ik het niet uit de weg.