[Hersteld] Alleen vrije mensen kunnen elkaar dankbaar zijn

Teruggehaald uit het cachegeheugen van Google, nadat blogse.nl alle blogs van 2½ maand gewist had.

Alleen vrije mensen kunnen elkaar dankbaar zijn

omslag[van hier]

De ‘Maximen’ van Francois de la Rochefoucauld (1613-1680) verschenen een jaar na de dood van Spinoza, in 1678.
Nietzsche bewonderde La Rochefoucauld, die met zijn Maximen de christelijke moraal over goed en kwaad ontmaskerde. “La Rochefoucauld lijkt op een scherpschutter die voortdurend in de roos schiet”, schreef Nietzsche. Eerder had hij ook bewondering voor Spinoza gehad, maar die liefde ging weer over. Misschien stoorde hem dat Spinoza niet zo puntig schoot?

Maarten van Buuren, die de Maximen vertaalde, schreef in Filosofie Magazine (2007 nr 2): 

"Een van de kortste en naar mijn mening meest verbluffende maximen luidt: 'Zwakke mensen kunnen niet oprecht zijn.' Deze maxime houdt in dat oprechtheid een luxe is, die alleen sterke mensen zich kunnen veroorloven. Ze houdt ook in dat sterke mensen oprechtheid gebruiken om op provocerende wijze uiting te geven aan hun kracht. Zwakke mensen daarentegen kunnen zich niet veroorloven om oprecht te zijn, omdat hun omgeving hun hardhandig duidelijk zal maken dat ze niet in de positie zijn om dingen te zeggen die anderen onwelgevallig zijn. Ze kunnen zich zelfs niet veroorloven om die dingen te denken. Ze zullen in hun denken, reageren en handelen de richtlijnen volgen van degenen van wie ze afhankelijk zijn. Zwakke mensen zullen dus niet alleen onoprecht zijn tegenover anderen, maar ook tegenover zichzelf. Zij hebben dus zelfs de keuze niet tussen oprecht en onoprecht zijn. Oprechtheid is een luxe die buiten hun bereik ligt."

François de La Rochefoucauld.Gisteren gaf Trouw, in een serie over deugden, ruimte aan Maarten van Buuren om nog eens zijn lof te uiten over deze Maximen met weer aan top: ’Zwakke mensen kunnen niet oprecht zijn’

Die maximen zijn inderdaad zeer apart en treffend. 

Spinoza schreef geen aforismen of maximen, maar stellingen die hij bewees en van commentaar voorzag. Hij verheerlijkte niet, als La Rochefoucauld en later Nietzsche, de macht, waarvan hij het feitelijk bestaan wel erkende en in zijn filosofie een centrale plaats had gegeven. Ook de 'filosofie' van La Rochefoucauld was gebaseerd op de overtuiging dat aan alle motieven van mensen eigenbelang ten grondslag ligt. Maar hij kwam niet als Spinoza uit op bij de werkelijke vrijheid van de redelijke, wijze mens.

Is dan Spinoza's stelling 71 van het vierde deel van de Ethica niet van een minstens even grote en wellicht zelfs grotere schoonheid dan het maxime van La Rochefoucauld waar Maarten van Buuren zo verliefd op is? Ik ben al ruim 21 jaar verliefd op deze stelling:

Alleen vrije mensen kunnen elkaar zeer dankbaar zijn. (vert. Krop)

Hier kun je veel gedachten bij hebben. Voor de toelichting verwijs ik naar de Ethica.