Henri Sérouya (1895-1968) Spinoza-geleerde uit beeld

« Dieu est réalité, mais la réalité n'est pas Dieu »

Al enige dagen ben ik bezig met het zoeken naar informatie over deze Franse filosoof die zich flink bezighield met Spinoza én met de Kabbala, maar over wie er geen enkele pagina op internet te vinden is. Bij dat speuren kwam ik een PDF tegen van zijn publicatie La Kabbale en las daarin (Spinoza ingevend) deze uitspraak: « Dieu est réalité, mais la réalité n'est pas Dieu », waarmee hij Spinoza's filosofie samenvatte en waarmee hij, meen ik, wilde laten zien dat Spinoza niet terecht als pantheïst werd gezien. Ik bewaarde deze zinsnede, met de bedoeling dat stuk nu eens goed te bekijken op wat hij erin zoal over Spinoza zegt, zodat ik er in mijn voorgenomen blog(s) goed op in kon gaan. Maar hoe irritant, die PDF laat zich inmiddels niet meer openen - hoe vaak ik het ook probeer.

En het was juist deze zinsnede die mijn belangstelling in Henri Sérouya vergrootte. Ik vond die juist zo interessant daar hij zo dubbelzinnig en dus mysterieus klinkt, maar hij er in mijn ogen goed mee laat zien dat hij Spinoza's metafysica begreep.

Het is ongeveer net zoals Herman De Dijn zijn Hoofdstuk "De God van Spinoza" in Spinoza, de doornen en de roos, begint met een paragraaf met het kopje: "Deus sive Natura, niet Natura sive Deus." Ik herinner me nog goed hoe sommigen bij een Spinoza-bijeenkomst van de VHS dit maar vreemde onzin vonden: volgens die meerderheidsmening (en ik maakte daar toen deel van uit, maar heb bijgeleerd) drukte Deus sive Natura een perfecte identiteit uit, zodat je die woorden ook in andere volgorde kon zetten, zonder aan Spinoza's opzet iets te wijzigen. Als God de natuur is dan is 'uiteraard' 'dus' de natuur God, want 'sive' betekent 'oftewel' en drukt een perfecte gelijkstelling uit. Het zijn gewoon verschillende namen of aanduidingen voor hetzelfde, aldus dat simpele meerderheidsverstaan.

Schrijven « Dieu est réalité, mais la réalité n'est pas Dieu » of « Deus sive Natura, niet Natura sive Deus » klinkt uiterst esoterisch. Maar het drukt wel uit dat de natuur of realiteit of God (gezien als/quatenus dynamische oorzaak) in de modaliteit van 'Natura Naturans' een andere is dan de natuur of realiteit of God (gezien als/quatenus gevolg) in de modaliteit van 'Natura Naturata'. Als je ingewikkeld in elkaar stekende zaken, eenvoudig wilt uitdrukken, hoort er - voor een goed verstaan ervan - wel enige uitleg bij. Spinoza is nu eenmaal niet eenvoudig te begrijpen. En als geprobeerd wordt het in eenvoudiger termen te zeggen, krijgen je dit esoterisch-klinkende:

« Dieu est réalité, mais la réalité n'est pas Dieu »

God is werkelijkheid, maar de werkelijkheid is niet God

Reacties

Van twee bezoekers van dit blog kreeg ik het PDF dat ik niet gedownload kreeg toegestuurd. Waarvoor dank. De downloadknop werkt dus "in sommige gevallen" wel en in andere niet, wat niet geheel met het determinisme lijkt te stroken. Er zal dus een mij onbekende oorzaak voor zijn dat ie het bij mij niet doet.

Intrigerend, maar het moet toch uit te leggen zijn. Ik ga nu toch het boek van De Dijn maar eens aanschaffen. Het zal hem zitten in het onderscheid tussen 'werkelijkheid' en 'de werkelijkheid', tussen 'réalité' en 'la réalité. Wat zeg je met 'God is werkelijkheid'?

De kwestie van het bepaalde lidwoord speelt natuurlijk niet in het Latijn: Deus, sive Natura. Maar daar kun je ook zeggen: God is natuur, maar de natuur is niet God. Toch vind ik dit niet bevredigend. 'God is natuur' zegt me te weinig, net als 'God is werkelijkheid'. Spinoza wil volgens mij meer zeggen. Soms bedoelt hij met een ding het wezen van dat ding. Zo zegt hij dat het wezen van de mens bestaat uit modificaties van Gods attributen (2/10c). In 2/12 blijkt 'de idee die de menselijke geest vormt' gelezen te moeten worden als 'God, in zover hij het wezen van de menselijke geest vormt'. Zo zullen er ongetwijfeld meer voorbeelden zijn. 'Deus, sive Natura' zou dan gelezen kunnen worden als 'God, ofwel het wezen van de natuur'. Dat zegt veel meer dan God is natuur. We zijn dan direct bij de natura naturans.

Henk, je hebt helemaal gelijk. Dat ontbrekende lidwoord bij het eerste 'réalité' is uiteraard niet zonder betekenis. Dat had ik ook al (aan)gevoeld. Jij bent hier preciezer, terwijl ik wel eens met enig impressionisme volsta. Je levert hier een fraaie korte beschouwing bij. Dat ik je er nu wellicht toe breng De Dijn maar eens aan te schaffen (en daarna te lezen dus), vind ik wel fraai. Nu ik het om juist te citeren uit de kast haalde, ga ik het binnenkort ook weer eens herlezen - geheel of gedeeltelijk.