Hendrik Wyermars (1685 – 1757) let op: gewijzigd geboortejaar!

Hendrik Wyermars beschouwde een waar filosoof als iemand ‘die van alle waangeloof bevrijt was, en niet omhelsden, als 't geen wiskunstig bewesen kon werden waar te zijn.' (Voor-rede van De ingebeelde chaos). Maar ook wat niet wiskundig bewezen kan worden, maar pas na diepgaand speurwerk opgediept kan worden uit archieven, kan helpen een waangeloof te corrigeren.

In het blog van 08-06-2015 waarin ik Michiel Wielema’s hertaling van De ingebeelde chaos besprak, schreef ik:

Moesten eerdere blogs die ik aan hem wijdde [..] z’n data op (± 1685 - ? na 1749) stellen, nu zijn zijn levensjaren bekend en kunnen ze in de titel van dit blog voor het eerst op internet worden gebracht.

Maar zie, dit bleek toch niet zo definitief als het leek. Naar aanleiding van het vorige blog, ontving ik van Frank Mertens de volgende mail, die ik zo belangrijk vind, dat ik er een apart blog van maak. Hij schrijft (en wat volgt is dus geheel van zijn hand):

Beste Stan,

Ik merk dat je de publicatie van Michiels hertaling van De ingebeelde chaos van Wyermars net nog eens onder de aandacht brengt. Ik kan daarop een kleine aanvulling bieden. Zijn geboortejaar is namelijk niet 1684, zoals Michiel vermoedde, maar 1685. Ik heb Michiel daarvan indertijd op de hoogte gebracht, maar het was blijkbaar net te laat om nog in de druk opgenomen te worden. Dat de doopinschrijving van Wyermars moeilijk te vinden was, is niet onbegrijpelijk want het is een vrij ingewikkelde zaak.

De doop van Wyermars is wel degelijk te vinden in het Stadsarchief van Amsterdam: hij werd in de rooms-katholieke schuilkerk ‘De Duif’ gedoopt op 9 juni 1685, met als doopgetuige ene ‘Antoni Henricksen Backer’. Hoewel de vader er ‘Willem Henricksen Backer’ genoemd wordt, is het toch met zekerheid de doopinschrijving van Hendrik Wyermars. Een mogelijke verklaring is dat de klerk de achternaam (of het ontbreken ervan want meestal wordt de vader in de documenten enkel met patroniem aangeduid) verkeerdelijk overnam van de getuige. Een andere mogelijke verklaring is dat de vader de naam ‘Weijermars’ toen nog niet gebruikte en dat hij aangeduid werd met de locatie waar hij woonde (bij zijn begrafenis op 7 juli 1691 werd als adres immers opgegeven “in Noorsebos op het hoeckie van de Nuwe Looijersdwarsstrat boven de backer” en werd hij voluit “Willem Hendricksen Weijermars” genoemd).

Dat het toch met zekerheid de hier bedoelde Hendrik Wyermars betreft, kan je afleiden uit de naam van de moeder, bij de doop opgegeven als ‘Hester Cornelissen Valck’, en dat in combinatie met de voornaam en het patroniem van de vader. Er was met zekerheid geen tweede echtpaar met die namen in die periode te Amsterdam te vinden. De doopgetuigen, Antoni Henricksen Backer, is dan weer – hoewel de naam dat lijkt te suggereren – heel waarschijnlijk geen broer van de vader want bij zijn ondertrouw op 10 april 1671 geeft hij op dat zijn ouders dood waren, terwijl Stijntje Boumans, de grootmoeder aan vaderszijde van de vrijdenker, nog leefde in 1684.

Waarom het echtpaar Wyermars-Valck de huwelijksaantekening deed voor de gereformeerde kerk en hun kind dan katholiek lieten dopen is onduidelijk. Het zou een vergissing kunnen zijn want het kwam wel vaker voor dat men aantekende bij de kerk of de pui en dat dit later gecorrigeerd werd (de aantekening in het ene register werd dan geschrapt en een aantekening in het andere register werd toegevoegd), waaruit dus ook blijkt dat men vaak niet goed wist waar men het voorgenomen huwelijk moest laten aantekenen.

Een doopinschrijving van vader Willem Hendricksen Weijermars kon ik niet vinden. Wel werden er tussen 1662 en 1676 ten minste vijf broers en zussen gedoopt in de rooms-katholieke kerk ‘t Boompje, waaruit dus duidelijk blijkt dat de familie niet tot de gereformeerde kerk behoorde en wat het vermoeden bevestigt dat het echtpaar Wyermars-Valck hun huwelijk per vergissing liet aantekenen voor de gereformeerde kerk. Het ontbreken van de doopinschrijving van de vader is wellicht te verklaren doordat er in de rooms-katholieke doopboeken blijkbaar enkele hiaten voorkomen in die periode. Een andere mogelijke verklaring is dat de ouders op dat moment niet te Amsterdam verbleven.

Het spijt me dat ik je niet eerder op de hoogte bracht en dat je nu dat straatnaambordje nogmaals zal moeten aanpassen. Je kan je wel troosten met de gedachte dat het nu met zekerheid en definitief kan worden:

 

Reageren

Naam   E-mail Mijn url
Voer onderstaande code hiernaast in:
bd7bf4
Onthoud mijn gegevens!