Hans Achterhuis is - ondanks beweren van 't tegendeel - evident géén Spinoza-fan

René Gude volgde in een overdrachtsceremonie die op 23 mei plaatsvond op het balkon van het Academiegebouw van de Universiteit Utrecht, Hans Achterhuis op als Denker des Vaderlands.

Bij zijn aantreden op 1 april 2011 van Achterhuis als Denker des vaderlands schreef ik in een blog:
“Hans Achterhuis heeft niet echt veel van Spinoza in zijn werk betrokken. Hij noemde zich op de Spinozadag 2008 in Paradiso geen kenner van Spinoza maar wel een Spinozafan. Hij benadrukte vooral dat Spinoza (net als Machiavelli) de mensen wilde bestuderen zoals zij waren in plaats van zoals men zou willen dat zij zouden zijn.  [Het coreferaat dat hij toen hield ging over "De actualiteit van Spinoza" en is als PDF bij de ASK te downloaden.]

Ik ben dus benieuwd of we de komende tijd iets ervan kunnen merken dat de Denker des Vaderlands een Spinozafan is: "iemand die onze grootste Nederlandse filosoof bewondert en die steeds weer door diens inzichten wordt meegesleept," zoals hij dat toen zei (maar wat misschien niet meer dan een gelegenheids- dus beleefdheidsopmerking was?). We wachten benieuwd af.”

Tussendoor, in een blog van 19 november 2001 moest ik n.a.v. zijn boekje Zonder vrienden geen filosofie (Lemniscaat, 2011), constateren dat Spinoza niet onder zijn vrienden geteld kon worden. En ik eindigde dat blog: “als Spinoza je filosofische vriend niet is, doe dan niet net alsof hij dat wél is. Je hóeft het niet te zijn – maar laten je woorden in overeenstemming zijn met wat je echt vindt en leert – het is dé toetst van Hans Achterhuis zelf.”

Als laatste publicatie in zijn periode als Denker des vaderlands verscheen van Hans Achterhuis samen met Peter Henk Steenhuis, die hem om de 3 weken voor Trouw interviewde:  Tegendenken. Een noodzaak in het publieke debat [Lemniscaat, 2013]. Dat boekje moet een idee geven van het denken van Achterhuis in de voorbije periode. En het was al te verwachten: vele honderden namen geeft de index, maar die van Spinoza komt er niet in voor. Ik had hem in Trouw ook al nooit op een verwijzing naar Spinoza kunnen betrappen.

Voor mij is inmiddels zonneklaar: Achterhuis is volstrekt niet aangeraakt door het denken van Spinoza. Het ging, zoals ik toen al vermoedde en aanvoelde, bij die Spinozadag in Paradiso, om volkomen ongemeende gelegenheidspraat van Hans, EEN ACHTERHUIS ONWAARDIG.

Stan Verdult

                                               * * *

Moes Wagenaar, de stadsdichter van Enschede (2011-2013) interviewde op 22 april 2012 in de Centrale Bibliotheek Enschede de Denker des Vaderlands (2011-2013), Hans Achterhuis.

Hierna volgen nóg 8 delen, zie MoesTV.

Reacties

Nog even voor de duidelijkheid: ik voer hier geen hetze tegen Hans Achterhuis. Ik heb hem als denker hoog zitten. En ik deel zijn liefde voor Hannah Arendt. Als hij zijn boek over haar eindelijk af heeft, zal ik het zeker aanschaffen en lezen. Ik graag zou zien dat hij in zijn denken ook iets van Spinoza heeft meegenomen, maar dat heeft hij niet. En dat moet ik accepteren, net zoals ik dat - tot mijn verbazing - ook van Hannah Arendt moet accepteren. Een Spinoza-fan zou iets daarvan laten doorschemeren en laten merken. Daar dat niet het geval is, vind ik dat ik die pretentie (wel zo'n fan te zijn) aan de kaak moet stellen.