Gottfried Wilhelm Leibniz morgen 300 jaar geleden overleden

Morgen 300 jaar geleden, op 14 november 1716, overleed Gottfried Wilhelm Leibniz. Veertig jaar eerder, op 18 november 1676, had hij een bezoek gebracht aan Spinoza in Den Haag. Een bezoek en een interesse in Spinoza die hij daarna het liefst ontkende, maar die hem waarschijnlijk een leven lang bleef bezighouden. [Cf. blog over de herdenkingsactiviteiten in Duitsland)

Ik zie er een mooie aanleiding in om Matthew Stewart, De ketter en de hoveling. Spinoza en Leibniz en het lot van God in de moderne wereld, [2008, oorspr. The Courtier and the Heretic: Leibniz, Spinoza, and the Fate of God in the Modern World, 2006) weer eens ter hand te nemen. [Cf. blog]. Voor een Spaanse uitgever was het aanleiding met een speciale editie III Centario-editie te komen (cf.).

Leibniz zag God als de Schepper van het universum (dat wel de beste van alle mogelijke werelden moest zijn) en om die reden als de simpele reden waarom er iets is, eerder dan niets. Want dat was een vraag die Leibniz zeer bezig hield – het was "die erste Frage": "Warum ist überhaupt Seiendes und nicht vielmehr Nichts?" [Hij schreef in ’t Frans: "pourquoy il y a plustot quelque chose que rien.” Dit werd simpelweg: “Warum gibt es etwas und nicht vielmehr nichts?” Spinoza zat daar niet mee: voor hem was er eenvoudigweg altijd iets - een niets kon niet bestaan en uit een niets kon al helemaal niets voortkomen. Dus God, of de natuur (of de werkelijkheid überhaupt) was er van alle eeuwigheid altijd al, causa sui. Met dezelfde reden als waarom God ofwel de natuur causa sui bestond, kwamen alle dingen er uit voort. Leibniz wilde daar niet van weten: de dingen moesten door God uit niets geschapen zijn. Merkwaardig eigenlijk dat God en zijn schepping Leibniz tevreden kon stellen: naar God verplaatste hij zijn vraag niet. ‘Dat het wel iets ingewikkelder ligt is na te lezen in Erhard Holze, Gott als Grund der Welt im Denken des Gottfried Wilhelm Leibniz [Franz Steiner Verlag, 1991 – vanaf p. 66 books.google]

Bertrand Russell loste Leibniz' vraag eenvoudig op met “I should say that the universe is just there, and that’s all”. [Cf. The Famous 1948 BBC Radio Debate on the Existence of God, via deze site te beluisteren. Een aanrader om het deel van het debat dat daar gegeven wordt in uitgeschreven tekst en audio te beluisteren en mee te lezen. Je hoort dat, hoewel zijn naam niet wordt genoemd, Spinoza’s filosofie gekend is en in de argumentatie meespeelt.

Voor deze gelegenheid haal ik deze video naar binnen (Spinoza komt er ook even in voor):
Der letzte Universalgelehrte - Leibniz und der harmonische Kosmos

Der Gedanke der Harmonie, also der wechselseitigen Anpassung allen Daseins, durchzieht die gesamte Leibnizsche Philosophie: Seine Auffassung von Glückseligkeit bildet mit dem theoretischen Gedanken der Harmonie eine erstaunliche Einheit.

Reacties

Mooi toch...Uit Duitsland nam ik onlangs een folder mee van de aldaar optredende Leibniz-Gemeinschaft. Ik citeer: Unsere Wirklichkeit stellt sich nach Gottfried Wilhelm Leibniz in ihrer Gesamtheit als die "beste der möglichen Welten" dar; nicht als perfekte Welt also, sondern als eine, in der Fortschritte wie Rückschläge möglich und natürlich sind. Die Menschen können selbst bestimmen, wie sie leben und zusammen leben möchten. Leibniz zufolge müssen sie zwischen Gut und Böse, zwischen Richting und Falsch unterscheiden und können die Dinge stetig verändern.
Es ging Leibniz nicht darum, die Welt zu idealisieren und ihre Probleme zu leugnen, sondern um ihr Entwicklungspotential. erst de Freiheit, die Welt zu verändern, macht sie zur besten der möglichen Welten.
Over vrijheid gesproken...Ik lees in een brochure dat Leibniz meer en meer een vijandige kijk op Spinoza ontwikkelde. Ook toen al moest je je zo nodig profileren om aan de kost te komen bij keurvorsten en dergelijk tuig. "Die Gedanken sind frei" ?