Georgi Valentinovich Plekhanov (1856 - 1918) zag Marxisme als Spinozisme dat zich van zichzelf bewust is geworden

Plekhanov schreef over een ontmoeting die hij na een bezoek aan de wereldtentoonstelling in Parijs in 1889 in Londen met Friedrich Engels (1820 - 1895) had. Een week lang mocht hij het genoegen hebben met hem te spreken over allerlei praktische en theoretische onderwerpen. Toen ze een keer over filosofie discussieerden veroordeelde Engels wat Stern ooit inaccuraat omschreven had als ‘natuurfilosofisch naturalisme’.
“Had de oude Spinoza gelijk,” vroeg Plekhanov, “toen hij zei dat denken en uitgebreidheid niets anders zijn dan twee attributen van een en dezelfde substantie?”
“Natuurlijk,” antwoordde Engels, “de oude Spinoza had volkomen gelijk.”
Plekhanov  schreef dat in een artikel uit 1898 waarin hij de Marxistische traditie tegen het reformisme van Eduard Bernstein (1850-1932) verdedigde. Bernstein had o.a. Spinoza’s materialistische manier van wereldverstaan aangevallen. *
Plekhanov erkende de schatplichtigheid van het Marxisme aan Spinoza. Zo had hij kort daarvoor geschreven: “Het tegenwoordige materialisme is een Spinozisme dat min of meer bewust is geworden van zichzelf.” **

Georgi Plekhanov, was een vooraanstaand Russisch filosoof en tevens actief lid van de internationale revolutionaire sociale beweging. Aanvankelijk was hij een Narodnik, een leider van de organisatie "Land en Vrijheid", daarna werd hij Marxist. Hij wordt wel als de eerste Russische Marxist beschouwd – in ieder geval als de belangrijkste in het buitenland toen hij in 1880 Rusland werd uitgezet. Sindsdien woonde hij tot maart 1917 in Zwitserland, Italië en Parijs. Hij was met Pavel Axelrod medeoprichter van de Russische Sociaal Democratische Partij en van de Tweede Internationale, waarvan hij een tijd voorzitter was. Als schrijver en kunstcriticus leverde hij bijdragen aan de Russische en West-Europese sociale denken aan het eind van de 19e en begin van de 20e eeuw. In 1900 richtte hij met Lenin de Marxistische krant Iskra (Vonk) op, maar in 1903, bij de scheuring van de partij in Bolsjewieken en Mensjewieken, behoorde Lenin bij de eersten en Plekhanov bij de laatsten.
George L. Kline wees er in zijn reader Spinoza in Soviet Philosophy [NY: Humanities Press, 1952] op dat Plekhanov zijn ideeën over Spinoza niet systematisch ontwikkelde, maar in verspreide verwijzingen, meestal in samenhang met een of ander filosofisch of historisch probleem, aanduidde.

Marx en Engels hadden het 18e eeuwse materialisme 'reïficatie van Spinoza's substantie' genoemd. Diens substantie vonden ze maar een 'flegmatiek ding', maar de verhouding tussen denken en dingen, tussen bewustzijn en zijn, had hij in hun ogen goed opgelost.
Plekhanov beschouwde het materialisme van Marx en Engels als een ‘variëteit van het Spinozisme’, hoewel ze zich dat wellicht zelf niet bewust waren. Hij ontleende dat vooral aan hun lezing van Feuerbach. Naar aanleiding van zijn analyses werd in de 20-iger jaren veel discussie gevoerd over hoe het materie-begrip bij Spinoza verstaan moest worden. [cf bv A. M. Deborin Spinoza's World View]

In zijn bijdrage Plekhanov’s Marxism and Lenin’s Dialectics aan de Internationale Wetenschappelijke Conferentie die van 10-12 december 2006 in Moskou werd gehouden vatte Savas Michael-Matsas deze voorgeschiedenis zo samen:
Spinoza’s enormous contribution is undoubtedly a crucial moment for the emergence of a materialist dialectic. But Spinoza is not just ‘materialism with a theological cover’ as Plekhanov claims; his conception of a Nature as natura naturans, a nature full of immanent potential, is in sharp contrast with the mechanical outlook of the French materialist. While Marx has a deep debt to Spinoza, he is resolutely opposed to the mechanical materialism and the “Homme-Machine” of La Mettrie. But Marxism is neither “Spinozism of a kind”, ‘Spinozism without the theological appendage’ as Plekhanov again insists.  Marx and Lenin share Hegel’s critique of Spinoza, the lack of a conception of substance as subject. This lack takes a crude form in other materialists including Feuerbach. “The defect of all previous materialism, (that of Feuerbach included), by Marx stresses, is precisely that it conceives reality “only in the form of the object or of contemplation but not as sensuous human activity, practice, not subjectively […] Feuerbach wants sensuous objects, really distinct from conceptual objects but he does not conceive human activity itself as objective activity. […]Hence he does not grasp the significance of “revolutionary”, of “practical-critical” activity” [verwijzingen weggelaten. Hier dit paper / een aanrader]

Diverse werken van hem zijn in het Engels vertaald,

Plekhanov-Georgi-V--The-Role-Of-The-Individual-In-History-


The Role of the Individual in History was first published in 1898 and occupies a very prominent place among those of Plekhanovs works in which he substantiates and defends Marxism and advocates the Marxian theory of social development

Plekhanov-Georgi-V-Anarchism-And-Socialism

Anarchism And Socialism 
CONTENTS Preface, Introduction to the American Edition, The Point of View of the Utopian Socialists, The Point of View of Scientific Socialism, The Historical Development of the Anarchist Doctrine, Proudhon, Bakounine, The Smaller Fry, The So-called Anarchist Tactics. Their MoralityThe Bourgeoisie Anarchism and Socialism.

Plekhanov-Georgi--Selected-Philosophical-Works:-Volume-Iv-Plekhanov Georgi Selected Philosophical Works

Bronnen en noten

* In Bernstein and Materialism Originally published in German in Neue Zeit, No.44, 30 July 1898. In dat artikel komt Spinoza 18x en 7x Spinozisme voor. Hier

** In: On the Alleged Crisis in Marxism (a lecture delivered by Plekanov in various town in Switzerland and Italy during late spring & early summer 1898). [G.V. Plekhanov, Selected Philosophical Works vol. II, Progress Publishers, p320]. Hier

A. M. Deborin: Spinoza's World View [Hier in ´t Engels en hier in ´t Duits]

George Louis Kline (Ed.) Spinoza in Soviet philosophy: a series of essays. Routledge and Paul, 1952 cf books.google

http://www.marxists.org/archive/plekhanov

Het Plekhanov Huis in de Nationale Bibliotheek van Rusland

Plekhanov, Georgi bij Rusnet.nl en bij wikipedia