Friedrich Nietzsche 'doorzag' Spinoza in zijn "An Spinoza"

                  Spinoza-zomercursus te Barchem 2014 [4] 

In het vervolg op het eerste blog over de zomercursus van 2014, licht ik er hier een punt uit dat Piet Steenbakkers behandelde.

Uit mijn blog van 13 september 2008, waarin ik het merkwaardige gedichtje van Nietzsche over Spinoza behandelde, en de ingrijpende wijziging ervan op 22 oktober 2012, blijkt duidelijk hoe belangrijk ik het vind dat op internet de juiste tekst uit gedrukte versie resp. transcriptie wordt overgenomen. Je krijgt juist ook wat dit gedicht betreft een rommeltje te zien op internet.

Ik ga niet alle varianten vermelden (verwijs daarvoor naar dat eerdere blog) maar til er hier één uit: “unheimlich glimmender Rachebrand” moet blijkbaar toch zijn: “ein heimlich glimmender Rachebrand”. Dat is de aanleiding dat ik er een nieuw blog aan wijd en niet volsta met een nieuwe wijziging van dat eerdere blog. Dit ook vooral vanwege het volgende:

Piet Steenbakkers behandelde de tekst waarbij hij verwees naar de digitale Kritische Editie van de werken van Nietzsche (eKGWB) http://www.nietzschesource.org/#eKGWB/NF-1884,28
Maar ook daarin is nog een foutje te bespeuren: “auf Verstand” i.p.v. “aus Verstand” ['n typisch OCR-foutje?] Wanneer ook die verbetering wordt meegenomen, krijgen we de volgende definitieve tekst:


                An Spinoza.

Dem „Eins in Allem“ liebend zugewandt‚
Ein amor dei‚ selig‚ aus Verstand —
Die Schuhe aus! Welch dreimal heilig Land! — —
Doch unter dieser Liebe fraß
ein heimlich glimmender Rachebrand:
— am Judengott fraß Judenhaß! —
— Einsiedler‚ hab ich dich erkannt?

uit Die nachgelassenen Fragmente, 1884

Om goed aan te voelen wat daar staat eerst een interpreterende duiding. Wat voor een haatdragende wraakgevoelens worden hier met de mantel der liefde verborgen? Amor Dei intellectualis... Is hier niet sprake van een vorm van ressentiment: een verhulling van wat eigenlijk wraakactie is. Gaat onder die zgn. liefde geen diepe haat schuil? [Je zou en passant kunnen veronderstellen: is iets dergelijks niet aan de hand met Nietzsche's eigen houding t.o. Spinoza, die hij eerst als voorloper bewonderde?]
Dan een parafraserende 'vertaling' (met behulp van die van Steenbakkers): Aan Spinoza – Liefdevol gericht op het 'Alene': een zalige, verstandelijke amor Dei. De schoenen uit! Wat een driewerf heilig land! Maar onder deze liefde woekerde heimelijk een smeulende brand der wrake: de joodse God werd aangevreten door joodse haat! – Kluizenaar, heb ik je door?

Een dan tenslotte de vertaling door Michel van Nieuwstadt & Mark Wildschut in Friedrich Nietzsche, Nagelaten fragmenten, deel 5: Van voorjaar 1884 tot herfst 1885. Amsterdam: SUN, 2007, 253. Met deze correctie: heim'lijk in de 5e regel vervangt hun aak'lig.

  

                Aan Spinoza

Zijn liefde had hij aan het 'een in al' verpand.
Een amor dei, zalig, uit verstand –
De schoenen uit! Een driewerf heilig land! –
Maar onder deze liefde school de vraat
van een heim'lijk smeulend vuur van wraak:
– aan de jodengod vrat jodenhaat!
– En, kluizenaar: is mijn inzicht raak?

________________

NB ik wijs er even op dat de tekst en de vertaling die Karel D'huyvetters op 6 juni 2013 bracht ook nog van 'unheimlich' en niet 'ein heimlich' uitgaat. Datzelfde geldt ook voor tekst en vertaling die Willy Schuermans op  2 maart 2014 bracht.

James Luchte, The Peacock and the Buffalo: The Poetry of Nietzsche [A&C Black, 2010 - books.google] verzorgde de eerste complete tweetalige Duits-Engelse editie van de gedichten van Nietzsche. Daarin dus ook "An Spinoza" [Hij brengt op p. 156 de versie met "Amore dei" i.p.v. "Ein amor dei"] Zie hier de vertaling op p. 157

http://4.bp.blogspot.com/-cTcNeZ6v5mQ/U94ZsVvgogI/AAAAAAAATvw/wOn0qMGNYJ8/s1600/For_Spinoza.jpg