Filip Buyse verschaft nieuw inzicht in hoe Spinoza dacht over zelfmoord

Graag wijs ik op een interessant artikel dat Filip Buyse aanbiedt op academia.edu en waarin hij een eigen steentje bijdraagt aan het vele dat al over Spinoza’s opvattingen over “de onmogelijkheid van zelfmoord” is geschreven (zie daarvoor ook zijn uitgebreide bibliografie). Volgens Spinoza geldt: Nulla res, nisi à causâ externâ, potest destrui [Ethica 3/4] – niets kan vernietigd worden tenzij door externe oorzaken.

Filip baseert zijn analyse, waarbij hij met enige nieuwe ideeën zegt te komen, op de Cogitata metaphysica. Met name grijpt hij terug op Spinoza's definitie van leven in CM II/6: Quare nos per vitam intelligimus vim, per quam res in suo esse perseverant - “onder leven verstaan wij op onze beurt de kracht waarmee een ding in zijn bestaan blijft volharden.” Spinoza benadrukt dat die kracht begrepen moet worden als de conatus (essentie) of ‘kracht’ waarmee een eindig, singulier ding in zijn bestaan volhardt.

In de secundaire Spinoza-literatuur is wel méér de relatie tussen conatus en inertia gelegd, en hoe de mechanica van het lichaam in beweging het model vormde voor Spinoza´s denken over de essentie van een ding. Maar onder de Spinoza scholars die over suïcide schreven, zoals D. Garrett, S. Nadler, E. Curley, J. Bennett, Barbone & Rice heeft Buyse deze verwijzing naar de PPC niet kunnen aantreffen. En daarmee laat hij het nieuwe zien van zijn behandeling van de materie vanuit de PPC.

Verder behandelt hij de voorbeelden van zelfmoord die Spinoza zelf geeft in E4/20s en laat zien hoe het voorbeeld van Seneca eerder een kwestie is van handelen uit vrees (timor) zoals gedefinieerd in 3/39 dan uit rationaliteit.

Het komt al met al op mij over als een zeer overtuigende bijdrage en zinvolle toevoeging aan de literatuur over Spinoza´s denken over suïcide. Ik ben benieuwd in welk tijdschrift of eventueel boek over Spinoza hij het kan inbrengen.

Ik heb maar één kanttekening op een zijdelings onderwerpje. Filip heeft het op p. 18 over “Spinoza’s landlords, the van der Spijcks, who were afterwards Colerus’ landlords.” Maar dat is niet juist: Colerus woonde in het eerste huis waarin Spinoza in Den Haag woonde: aan de Stille Veerkade. De Van der Spijcks waren wel leden van 'zijn' Lutherse gemeente.

___________

Cf. blog van 20 sept. 2011: "Spinoza over de onmogelijkheid van zelfmoord" 

Reacties

Over het probleem van de suicide bij Spinoza schreef ook Éric Delassus een artikel Zie: http://www.revue-interrogations.org/le-suicide-de-Spinoza-un-problème.
Delassus is bekend van de dissertatie : De l'Éthique de Spinoza à l'éthique médicale. Presse Universitaire de Rennes 2011. Préface Jacqueline Lagrée

Dank, Rob. Het artikel van Delassus wordt ook in Buyse's bibliografie vermeld, mét url.

Bedankt, Stan voor je je blog!
Wat je kanttekening betreft: ik ga de tekst aanpassen wat dit punt betreft. Wat ik hier schreef steunde op wat Piet Steenbakkers vermeldde in zijn artikel over zelfmoord, wat blijbaar niet correct is. Bedankt om dit te melden! Hartelijke groet! Filip

Dag Filip, grappig dat je de bron van deze vergissing meldt. In het boekje dat je in je bibliografie geeft, Steenbakkers, P., Over de dood van Spinoza, en Spinoza over de dood. Voorschoten, Uitgeverij Spinozahuis, 2013, kun je in een voetnoot lezen dat hij mij bedankt voor de correctie. Want ook tijdens die lezing liet hij Colerus in het "verkeerde huis" wonen. Dat is dus bij het in druk verschijnen van dat boekje veranderd.