Er zit nog iets tussen filosofie en religie in: esoterie!

Een maand geleden kwam - na tien jaar, maar 'geactualiseerd' - de vertaling van

Kocku von Stuckrad, Esoterie. De zoektocht naar absolute kennis. Vertaling door Andre Haacke & Ruud van der Helm. Amsterdam University Press, 287 blz. €19,95 - books.google

Over de rol van gnosis, esoterie en mystiek.

De uitgeversblurp: "De meest uiteenlopende zaken vallen vandaag onder de term ‘esoterie’, zoals tarotkaarten en horoscopen, de relatie met krachtdieren binnen het neo-sjamanisme, mystieke ervaringen onder invloed van verdovende middelen, of de natuurreligieuze ideeën van de nieuwe heksenreligie.

Maar niet alles wat tegenwoordig ‘esoterie’ wordt genoemd, is deel van dezelfde traditie. Vanuit religiewetenschappelijk perspectief delen de aanhangers van verschillende verschijningsvormen van esoterie de zoektocht naar een absolute, verborgen kennis die hun door een mystiek visioen, door een goddelijke autoriteit of door persoonlijke ervaring zal worden geopenbaard. Deze zoektocht kent een lange traditie. Kocku von Stuckrad beschrijft helder en levendig de oorsprong van de esoterie bij de antieke Pythagoreeërs en de geschriften van de mysterieuze Hermes Trismegistus; ook volgt hij haar ontwikkeling in de filosofische traditie van de islam, de joodse Kabbala en de Europese Renaissance tot aan de hedendaagse New Age.

Volgens Von Stuckrad is de esoterie allesbehalve een duister zijspoor van de Europese geestesgeschiedenis. Ze heeft eerder juist een onuitwisbaar stempel op de grote theologische en natuurwetenschappelijke discussies gedrukt en de esoterie dient dan ook serieus te worden genomen als een belangrijke rode draad in de Europese godsdienstgeschiedenis."

                                                * * *  

Vandaag had Trouw een interview met de auteur en daaraan ontleen ik de titel van dit blog: het is één van de dingen die Kocku von Stuckrad beweert. En hij doet de uitspraak:

"De holistische gedachte, 'alles hangt met alles samen', 'er is geen scheiding tussen geest en materie', ja, dat is wereldwijd een heel sterke stroming. Het biedt onder meer een antwoord op de ecologische problemen die er zijn."

Neemt hij ook Spinoza mee in zijn esoterie? Als je dan even naar hem googled zou je geïmponeerd kunnen worden door het vele werk dat hij verricht: onderwijs, lezingen, internationale organisatorische functies om de religiewetenschappen (incl. esoterie-studies) meer op de kaart te zetten etc. cf. profielpagina bij de RUG, wikipedia, website, twitter op alle fronten actief. Hoe kan iemand zo nog tijd hebben voor serieuze studie en onderzoek?

En als je dan ziet hoe hij zijn 'kennis' over Spinoza in zijn werk meeneemt dan blijkt hoe oppervlakkig er alleen maar vanuit oude beeldvormingen wordt uitgegaan. Hij heeft het eenvoudigweg over "the mysticism of Baruch de Spinoza" [PDF] en uiteraard ontwikkelde Baruch Spinoza "een uitgesproken pantheïstische filosofie" (Esoterie p. 92). Op die pagina kun je via books.google goed zien hoe hij met zevenmijlslaarzen door de ideeëngeschiedenis heen stapt. Een handige namaakwetenschapsjongleur... die indruk krijg ik bij hem.



Reacties

Stan, ik heb ooit een lezing bijgewoond van Paul Kluwer, uitgever van esoterie bij Ankh Hermes te Deventer. Hij meldde dat hij zijn boeken meestal uit Californië betrok en keek of ze daar veel succes hadden. Als hij twijfelde over uitgave haalde hij een pendel te voorschijn - dat is een stalen kogeltje aan een draadje - en keek hoe de uitslag was. En hij haalde uit zijn colbert een pendel en demonstreerde hij hoe dat ging. Op mijn vraag waarom hij nooit eens een echt boek uitgaf, bijvoorbeeld de klassieke mystici, antwoordde hij dat de pendel bij de klassieken de verkeerde kant uitsloeg, en bij boeken over helende stenen en rozenblaadjes naar de goede kant.

Mooi verhaal, Adrie, goed dat je dit aan het wereldwijde web toevertrouwt. Ik kan hier nog aan toevoegen dat "Het praktische pendelboekje" van J.F. Chandu & Jack F. Chandu voor slechts €6,99 aan te schaffen bij Ankh Hermes. Er kunnen dus nog veel mensen boeken gaan uitgeven...
Ik heb niet de neiging een pendel boven mijn Spinoza-boeken te houden. Ik zou wellicht een "uitslag" kunnen waarnemen, maar niet weten welke "de goede kant" is. Ik onderzoek ze dus toch maar liever op een andere manier.

Stan, nog iets: boekhandel Broekhuis in Enschede heeft een plank esoterie tussen filosofie en religie in. Volgens een atand-up filosoof die ik er hoorde wordt die plank 'de zweefplank' genoemd.

Reactie op Adrie: Mensen beschimpen graag wat ze niet begrijpelijk. Hè, de wereld was nog wel zo overzichtelijk met een hokje religie en een hokje wetenschap/filosofie. Wie wat laagdrempeliger wil kennismaken met deze veelzijdige stroming, leze mijn vorig jaar verschenen Esoterie in Begrijpelijke Taal (zie link)

Ik bedoelde: wat ze niet begrijpen. Excuses...

Ik vind de houding van von Stuckradt vaag en onkritisch

De atheïstische Britse filosoof Simon Critchley had het ooit in een essay in Sports Illustrated over sport als "een ervaring van betovering.