Een in de hel gesmeed boek

In een blog van 19 januari 2011 had ik al doorgegeven dat ik gesignaleerd had dat dit boek van Steven Nadler op komst was: A Book Forged in Hell. Spinoza's Scandalous Treatise and the Birth of the Secular Age (Princeton University Press, forthcoming).

Mooi in aansluiting op het vorige blog "Spinoza over de accommodatie van de Schrift", kan ik nu melden dat de uitgever al een stapje verder is. Inmiddels blijkt namelijk de cover gereed en kan worden meegedeeld dat het boek naar verwachting in oktober a.s. zal verschijnen. Dat het over de TTP zal gaan was mij toen al duidelijk en wordt nu bevestigd door wat de uitgever laat weten:

When it appeared in 1670, Baruch Spinoza's Theological-Political Treatise was denounced as the most dangerous book ever published--"godless," "full of abominations," "a book forged in hell . . . by the devil himself." Religious and secular authorities saw it as a threat to faith, social and political harmony, and everyday morality, and its author was almost universally regarded as a religious subversive and political radical who sought to spread atheism throughout Europe. Yet Spinoza's book has contributed as much as the Declaration of Independence or Thomas Paine's Common Sense to modern liberal, secular, and democratic thinking. In A Book Forged in Hell, Steven Nadler tells the fascinating story of this extraordinary book: its radical claims and their background in the philosophical, religious, and political tensions of the Dutch Golden Age, as well as the vitriolic reaction these ideas inspired.

It is not hard to see why Spinoza's Treatise was so important or so controversial, or why the uproar it caused is one of the most significant events in European intellectual history. In the book, Spinoza became the first to argue that the Bible is not literally the word of God but rather a work of human literature; that true religion has nothing to do with theology, liturgical ceremonies, or sectarian dogma; and that religious authorities should have no role in governing a modern state. He also denied the reality of miracles and divine providence, reinterpreted the nature of prophecy, and made an eloquent plea for toleration and democracy.

A vivid story of incendiary ideas and vicious backlash, A Book Forged in Hell will interest anyone who is curious about the origin of some of our most cherished modern beliefs.

Steven Nadler is the William H. Hay II Professor of Philosophy at the University of Wisconsin-Madison. His books include Rembrandt's Jews, which was a finalist for the Pulitzer Prize; Spinoza: A Life, which won the Koret Jewish Book Award; and The Best of All Possible Worlds: A Story of Philosophers, God, and Evil in the Age of Reason (Princeton).

Een boek om naar uit te zien, dunkt me.

Reacties

Dit keer ben ik het helemaal met je eens, Stan: een veel belovende omschrijving van wat ons te wachten staat. Alleen roept de ondertitel bij mij wel de vraag op: is er dan een 'secular age' geboren en, zo ja, waar zien we die? En een tweede vraag: was secularisatie wel Spinoza's project of was hij daar te nuchtervoor? Ten derde vraag ik mij n.a.v. de samenvatting af hoe Nadler de Amerikaanse geschiedenis zal interpreteren - Dat wordt na de zomer interessant om Nadler en Israel daarover naast elkaar te zien.

Er is volgens Spinoza een duidelijk verschil tussen wat iemand zich tot doel stelt (als z'n "project" ziet) en wat de werkelijke effecten van zijn acties waren. Zó nuchter was Spinoza niet dat hij niet door gehad zou hebben wat voor brisante stof hij de wereld naliet. Je kunt er moeilijk omheen (anders zou Jonathan Israel zijn boeken voor niets geschreven hebben) dat Spinoza met z'n hoofdwerken een gigantische bijdrage heeft geleverd tot / effect heeft gehad op het ontstaan en doorzetten van de secularisering en de liberalisering van de westerse wereld.
Enfin, laten we dit nieuwe boek van Nadler maar eens afwachten.

Je repliek is terecht. Mijn reactie was ingegeven door scepsis over het seculiere karakter van ons huidige tijdperk, hier, in het midden-Oosten, in Afrika, in Amerika zowel ten tijde van de Declaration of Independence als thans. Is het hoogtij van de Verlichting niet voorbij voor een long term blik op de geschiedenis?

Ook ik kijk met spanning uit naar de beide publicaties van twee auteurs die mijn denken zo sterk beïnvloed hebben. Ik had het uitzonderlijk genoegen om zowel Steven Nadler als Jonathan Israel te ontmoeten ter gelegenheid van lezingen die ze gaven, respectievelijk in Leuven en in Brussel. Ik bracht daarover kort verslag ut op mijn blog. Herman Dijn was een studiegenoot aan de Leuvense Universiteit. Ik besprak zijn 'doornig' boek.
Ik wou ook even ingaan op 'het seculiere karakter van onze tijd'. Ook daarover maak ik me herhaaldelijk zorgen. Sinds 2006 probeer ik contact te maken met gelijkgezinden. Zo liet ik me ooit lid maken van de Nederlandse Spinozavereniging. Dat was geen succes. Pas nadat ik net de Open brief van Wim Klever las, begrijp ik waarom. Ook mijn contacten met de georganiseerde vrijzinnigheid in Vlaanderen zijn op niets uitgedraaid. Ik vermoed dat er een intrinsieke onverzoenbaarheid is tussen 'radical enlightenment' en groepen, organisaties en verenigingen. Toen ik aan Jonathan Israel met enige wanhoop in mijn stem zei: It is a very lonely business being an Atheist, beaamde hij dat volledig. Het volstaat om het woord atheïst uit te spreken om plots een kilte om je heen te voelen, een niemandsland waarin geen mens zich nog durft te begeven en dat ontmoetingen met anderen zo goed als uitsluit. Zolang atheïsme een levenshouding is that dare not speak its name, is er inderdaad geen toekomst voor het secularisme in onze samenleving en is de radicale Verlichting als politieke realiteit inderdaad mislukt. Ik vrees dat de ineenstorting van het geloof niet geleid heeft tot een ruim verbreid bewust humanisme maar tot onverschilligheid, oppervlakkigheid en plat hedonisme.
Daartegen verzet ik me zo goed als ik kan, vooral in geschrifte, op mijn blog. Maar ik maak me geen illusies over de invloed die daarvan uitgaat.
Ik zal ook de nieuwe publicaties van Israel en Nadler gretig lezen, maar zoals bij de vorige zal ik tijdens mijn leven wellicht niet één persoon ontmoeten die dat ook heeft gedaan. Daarom ben ik zo blij dat ik de beide auteurs heb mogen ontmoeten, ook al hebben we slechts heel kort met elkaar gepraat.
Ik bewonder en dank Stan en Wim, twee verwante zielen.
Karel

Houd moed Karel.
Hoe eenzaam moet dan de vrijgeest Matthias Knutzen (1646-1674) wel niet geweest zijn, "de eerste van naam bekende atheïst in de moderne Europese geschiedenis," schrijft de Duitse wikipedia. Spinoza ontkende dat hij atheïst was, ook al was hij dat voor o.a. Jonathan Israel uiteraard helemaal wel.
Maar, Karel, hoe kan een atheïst anders dan "tijdens mijn leven" iemand ontmoeten? Hoop je nog op iets? Spinoza in de atheïstenhemel ontmoeten, misschien?

Aan moed ontbreekt het me voorlopig niet. Ik put steun uit de alternatieve geschiedenis, die van het humanisme, waarin ik me meer en meer verdiep. Onlangs kon ik nog een goed exemplaar op de kop tikken van A History of Freethought, Ancient and Modern to the Period of the French Revolution van de te weinig bekende J.M. Robinson. Verbluffend hoe 'modern' de humanisten van vroeger aandoen, maar ook hoe vlot wij hen vergeten zijn en dus alles zelf opnieuw moeten bedenken.
Stans ironische exegese van 'tijdens mijn leven' is suspect. De betekenis is evident: tijdens mijn hele leven en niet, zoals Stan ten onrechte vreest: in dit leven. Wij hebben geen enkele ernstige positieve aanwijzing dat er een hiernamaals zou zijn en anderzijds overvloedige contra-indicaties en argumenten die de veronderstellingen van gelovigen ontkrachten. Ik ken ook niemand, ook geen gelovigen, die in de praktijk ernstig met deze mogelijkheid rekening houdt. Ik voel mij één met al het leven op aarde, en dat leven is voor elk levend wezen eindig; waarom zou het voor de mens anders zijn? Wij zijn het resultaat van een biologische evolutie, er is in die evolutie niets dat ons zou toelaten om te veronderstellen dat wij aan de biologische wetten zouden kunnen ontsnappen. Dat zegt ook Spinoza, toch?
Ik zou inderdaad graag Spinoza ontmoet hebben, al was het, zoals bij Nadler en Israel, maar even. Gelukkig hebben we hun geschriften.

Karel

Dear Stan, Wim, and Karel,
I've just come across your discussion. Let me say that the subtitle was originally simply "Spinoza's Scandalous Treatise", and that it was the publisher who insisted on "... and the Birth of the Secular Age". So you should take that final clause with a grain of salt -- the new book is really just about the TTP, its content (theses, arguments, etc.), and its philosophical, religious, political and historical contexts, and not so much about what was to come after -- I leave all that to Jonathan, the real expert on the TTP's legacy.
I hope you find the book to your liking; it will be out in October.
Steve