Een avondje Verlichting in Debatcentrum De Balie

Gisterenavond werd er in debatcentrum De Balie een lezing - in het Nederlands - gegeven door de historicus Philipp Blom (Hamburg, 1970), auteur van Het verdorven genootschap. De vergeten radicalen van de Verlichting [2010], over de Verlichting en de betekenis daarvan voor deze tijd. Zijn lezing "De schaduw van de Verlichting – Moeten we het rationalisme vaarwel zeggen?" werd gevolgd door een co-referaat van Jabik Veenbaas, waarin deze kritiek uitte op Blom en... Spinoza. De avond was via lifestream te beluisteren en dezelfde avond al stond de video bij Vimeo online!

Philipp Blom had slechts eenmaal kort de naam van Jonathan Israel genoemd en helemaal niets over Spinoza gezegd.
Jabik Veenbaas echter had zich had voorbereid op een kritiek op Spinoza (te beluisteren vanaf 58:00 over Spinoza, de filosoof die meer dan welke andere ook volgens Israel verantwoordelijk zou zijn voor: enfin beluister het hele rijtje]
Vanaf 1:07:00 zegt Veenbaas samenvattend:

'Wie de verlichting op waarde wil schatten, dient zich naar mijn mening bewust te zijn van de kritiek die de Verlichtingsdenkers hadden op de dogmatische rationalisten en dus ook op Spinoza. De verbinding tussen de verlichting en onze huidige wereld vinden we dan ook niet in het systeem van Spinoza. Spinoza's systeem is metafysisch, dogmatisch, monistisch - denk maar aan die ene substantie - objectief en absoluut. Spinoza schetst in zijn Ethica het ideaalbeeld van de wijze die de wereld waarneemt sub specie aeternitatis, onder het gezichtspunt van de eeuwigheid. Kenmerk van de moderne wereld is nu juist dat we dat perspectief van de eeuwigheid hebben prijsgegeven. Onze wereld is antimetafysisch, antidogmatisch, zintuiglijk, subjectief, fragmentarisch, aards en vergankelijk - of we dat nu leuk vinden of niet. En dat die wereld zo is danken we aan de Verlichting: aan Candide die zijn leermeester laat kletsen en verklaart dat we onze tuin moeten bewerken. En aan Jaques le fataliste die de draak steekt met Spinoza's onvoorwaardelijke determinisme. Natuurlijk, Spinoza was een van de grote zeventiende eeuwse reuzen. Natuurlijk behoort hij tot de grote wegbereiders van de Verlichting, maar dat geldt ook voor een aantal andere zeventiende eeuwers, bijvoorbeeld voor Descartes en Locke. En als we dan werkelijk een veronachtzaamde wegbereider van de Verlichting moeten aanwijzen dan is dat Francis Bacon, de grote empirist, de empirische grondlegger van de empirische methodiek in de natuurwetenschappen. En ik zeg dat niet omdat ik nu zo dolgraag iets tegendraads te berde wil brengen. [...]
Spinoza is kennelijk in de mode en Francis Bacon niet."

In de nabespreking o.l.v. Paul Cliteur vanaf 1:14:00 kwam Blom dan te spreken over Spinoza, Bayle & Spinoza, Diderot & Spinoza, over Spinoza's belangrijkheid: z'n grondvesting van het naturalisme, zijn inhoudsloos maken van God. Ook Blom had wel enige kritiek op Israel, die het unieke belang van Spinoza - zijn hobbyhorse - overdrijft.

Lezing Philipp Blom - De schaduw van de Verlichting vanuit De Balie.